Bilginin kaynağını, doğruluğunu, sınırlarını ve mümkün olup olmadığını araştıran felsefe dalı hangisidir?
- A) Ontoloji
- B) Estetik
- C) Epistemoloji
- D) Etik
- E) Siyaset felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Epistemoloji, bilgi felsefesidir; insan bilgisinin oluşumunu, imkânını, kaynaklarını, doğruluğunu ve sınırlarını ele alır.
Bir bilgiyi edinen, düşünen ve araştıran kişi bilgi ilişkisinde nasıl adlandırılır?
- A) Bilen özne
- B) Bilinen nesne
- C) Fiziksel töz
- D) Ahlaki yaptırım
- E) Estetik ürün
Doğru cevap: A
Çözüm: Bilgi ilişkisinde özne bilen ve anlamlandıran taraftır; bilginin yöneldiği şey ise nesne olarak adlandırılır.
Bir öğrencinin bir ağacın yapraklarını incelemesinde hakkında bilgi edinilen ağaç hangi öğedir?
- A) Bilginin öznesi
- B) Bilginin doğruluk ölçütü
- C) Ahlaki ilke
- D) Güzellik yargısı
- E) Bilginin nesnesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Ağaç hakkında bilgi edinilen nesnedir; onu inceleyen öğrenci ise bilen öznedir. Bu ayrım bilgi ilişkisinin temelidir.
“Bir bilginin hangi yollarla elde edildiği” sorusu bilgi felsefesinin hangi problemine ilişkindir?
- A) Varlığın ilk maddesi
- B) Bilginin kaynağı
- C) Güzelin niteliği
- D) Devletin kuruluşu
- E) İyi davranışın temeli
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilginin kaynağı problemi, doğru bilgiye akıl, deney, sezgi veya başka hangi yetilerle ulaşıldığını sorgular.
“İnsan kesin ve doğru bilgiye ulaşabilir mi?” sorusu hangi temel tartışmayı başlatır?
- A) Evrenin temel maddesinin ne olduğunu
- B) Sanat eserinin niçin güzel sayıldığını
- C) Toplum sözleşmesinin nasıl kurulduğunu
- D) Doğru bilginin mümkün olup olmadığını
- E) Ahlaki sorumluluğun neden doğduğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu soru bilginin imkânı problemidir. Dogmatizm olumlu, septisizm ise kuşkucu bir yanıt verir.
İnsan aklının doğru ve güvenilir bilgiye ulaşabileceğini kabul eden genel yaklaşım hangisidir?
- A) Septisizm
- B) Ontolojik nihilizm
- C) Dogmatizm
- D) Estetik öznelcilik
- E) Siyasal anarşizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilgi felsefesinde dogmatizm doğru bilginin mümkün olduğunu savunan yaklaşımların genel adıdır; günlük dildeki kör inanç anlamıyla karıştırılmamalıdır.
Kesin bilginin mümkün olduğunu sorgulayan ve yargıda bulunmayı erteleyebilen yaklaşım hangisidir?
- A) Septisizm
- B) Rasyonalizm
- C) Pozitivizm
- D) Pragmatizm
- E) Materyalizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Septisizm kuşkuculuk olarak adlandırılır; bilginin kesinliğini sorgular ve kimi biçimlerinde yargıyı askıya almayı savunur.
Doğru bilginin temel kaynağının akıl olduğunu ileri süren görüş nedir?
- A) Empirizm
- B) Entüisyonizm
- C) Pragmatizm
- D) Pozitivizm
- E) Rasyonalizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Rasyonalizm akılcılıktır. Genel olarak zorunlu ve güvenilir bilgiye akıl yoluyla ulaşılabileceğini savunur.
Bilginin elde edilmesinde duyusal yaşantıyı ve deneyimi esas alan görüş hangisidir?
- A) Rasyonalizm
- B) Empirizm
- C) İdealizm
- D) Varoluşçuluk
- E) Septisizm
Doğru cevap: B
Çözüm: Empirizm deneyimciliktir; bilginin kaynağı olarak duyusal deneyim ve gözlemi öne çıkarır.
İnsan zihnini doğuştan boş bir levhaya benzeten filozof kimdir?
- A) René Descartes
- B) Platon
- C) Immanuel Kant
- D) John Locke
- E) Henri Bergson
Doğru cevap: D
Çözüm: Locke, tabula rasa benzetmesiyle doğuştan hazır fikirler yerine deneyimle edinilen düşünceler üzerinde durur.
Bilginin oluşumunda hem deneyimin hem de zihnin düzenleyici ilkelerinin rolü bulunduğunu savunan yaklaşım hangisidir?
- A) Katı rasyonalizm
- B) Saf empirizm
- C) Kritisizm
- D) Sofist görecilik
- E) Mutlak kuşkuculuk
Doğru cevap: C
Çözüm: Kritisizm özellikle Kant ile ilişkilidir; deneyimi ve zihnin önsel yapılarını birlikte değerlendirir.
Doğru bilgiye sezgi yoluyla ulaşılabileceğini vurgulayan görüş hangisidir?
- A) Entüisyonizm
- B) Pozitivizm
- C) Empirizm
- D) Pragmatizm
- E) Mekanizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Entüisyonizm sezgiciliktir; bilgide sezginin, doğrudan kavrayışın önemini vurgular.
“Düşünüyorum, öyleyse varım.” önermesiyle bilgi için sarsılmaz başlangıç arayan filozof kimdir?
- A) David Hume
- B) Auguste Comte
- C) John Dewey
- D) Protagoras
- E) René Descartes
Doğru cevap: E
Çözüm: Descartes yöntemli kuşku sürecinde kuşku duyan ve düşünen benin varlığını kesin başlangıç olarak belirler.
Akılcı gelenekte gerçek bilginin değişmez idealarla ilgili olduğunu savunan düşünür kimdir?
- A) John Locke
- B) Platon
- C) David Hume
- D) Auguste Comte
- E) William James
Doğru cevap: B
Çözüm: Platon, duyusal dünyanın değişen görünüşleri yerine akılla kavranan ideaları gerçek bilginin konusu sayar.
Duyuların sağladığı verileri inceleyerek genel bilgiye ulaşmada deneyime önem veren İlkçağ filozofu kimdir?
- A) Parmenides
- B) Platon
- C) Descartes
- D) Aristoteles
- E) Bergson
Doğru cevap: D
Çözüm: Aristoteles duyusal gözlemle başlayan bilgide aklın soyutlama ve kavramlaştırma işlevini de kabul eder.
Bir düşüncenin doğruluğunu pratik sonuçları ve işe yararlığıyla ilişkilendiren yaklaşım hangisidir?
- A) Rasyonalizm
- B) Septisizm
- C) Pragmatizm
- D) Entüisyonizm
- E) Töz düalizmi
Doğru cevap: C
Çözüm: Pragmatizm düşünce ve inançları pratik sonuçları açısından değerlendirir; özellikle William James ve John Dewey ile anılır.
Bilimsel bilgi açısından gözleme dayalı olguları esas alan ve metafizik iddialara mesafe koyan yaklaşım hangisidir?
- A) Pozitivizm
- B) Platoncu idealizm
- C) Entüisyonizm
- D) Septisizm
- E) Varoluşçuluk
Doğru cevap: A
Çözüm: Pozitivizm, özellikle Comte ile ilişkilidir; bilimsel araştırmada gözlenebilir olguları ve olgular arası ilişkileri öne çıkarır.
“Dışarıda yağmur yağıyor.” yargısı gerçekten yağmur yağarken söylenmişse bu yargının niteliği nedir?
- A) Yanlıştır; çünkü her önerme yorumdur.
- B) Güzel bir sanat yapıtıdır.
- C) Kesinlikle yalnız ahlaki bir buyruktur.
- D) Gerçeğin yerini alan fiziksel bir nesnedir.
- E) Doğrudur; yargı olguyla örtüşür.
Doğru cevap: E
Çözüm: Uygunluk anlayışına göre bir önermenin doğru olması, bildirdiği olgu veya durumla örtüşmesine bağlıdır.
“Gerçeklik” ile “doğruluk” kavramları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gerçeklik yalnız yanlış önermelere verilen addır.
- B) Gerçeklik var olanla, doğruluk bir yargının uygunluğuyla ilgilidir.
- C) Doğruluk yalnız nesnelerin ağırlığını belirtir.
- D) İki kavram da yalnız sanat eserinin niteliğidir.
- E) Gerçeklik ve doğruluk hiçbir bağlamda ayrılamaz.
Doğru cevap: B
Çözüm: Gerçeklik nesne, durum ve olaylarla; doğruluk ise bunlar hakkında kurulan yargıların gerçeğe uygunluğuyla ilgilidir.
Aynı konuda ileri sürülen düşüncelerin birbiriyle çelişmemesi hangi doğruluk ölçütünü çağrıştırır?
- A) Rastlantısallık
- B) Görsel güzellik
- C) Duygusal coşku
- D) Tutarlılık
- E) Fiziksel büyüklük
Doğru cevap: D
Çözüm: Tutarlılık ölçütü, önermelerin bir düşünce sistemi içinde birbirini yalanlamamasına odaklanır; tek başına dış dünyaya uygunluğu garanti etmez.