“Bir üçgenin iç açılarının toplamını kavramak için her üçgeni tek tek ölçmek gerekmez.” savı hangi bilgi anlayışını destekler?
- A) Her önermeyi yalnız gelenekle doğrulayan tutumu
- B) Bilgiyi tümden imkânsız gören septisizmi
- C) Akıl yürütmenin bilgiye katkısını öne çıkaran rasyonalizmi
- D) Bilginin tek yolunu hazda bulan ahlak anlayışını
- E) Doğru bilginin yalnız duyguya dayandığını söyleyen görüşü
Doğru cevap: C
Çözüm: Geometrik bağıntıların gerekçelendirilmesinde mantıksal çıkarım ve aklın rolü öne çıkar; rasyonalizm bu yönü önemser.
Descartes’ın kuşku yöntemini kullanmasının başlıca amacı hangisidir?
- A) Kuşkuya dayanabilecek kesin bir bilgi temeli bulmak
- B) Hiçbir zaman herhangi bir yargı kurmamak
- C) Bilimi bütünüyle terk etmek
- D) Bütün düşünceleri otoriteye teslim etmek
- E) Duyusal deneyimi tek bilgi kaynağı ilan etmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Descartes kuşkuyu kalıcı amaç değil, sarsılmaz bir başlangıca ulaşmak için yöntem olarak kullanır.
“Çocuk sıcak bir nesneye dokunarak onun yakıcı olduğunu öğrenir.” ifadesi hangi görüşe örnektir?
- A) İdeaların doğuştan bilindiğini ileri süren görüş
- B) Bilginin imkânsız olduğunu söyleyen radikal septisizm
- C) Ahlak yasasını yalnız gelenekle kurma
- D) Gerçeği yalnız sanat yapıtıyla açıklama
- E) Deneyim yoluyla bilgi edinmeyi vurgulayan empirizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Örnekte bilgi doğrudan yaşantı ve duyusal deneyimle ortaya çıkmaktadır; bu empirist yönü gösterir.
Locke’un boş levha düşüncesi, aşağıdakilerden hangisini doğrudan reddeder?
- A) Duyuların bilgi edinmedeki işlevini
- B) Zihinde deneyimden önce hazır düşünceler bulunduğu iddiasını
- C) İnsanın çevresiyle etkileşebilmesini
- D) Belleğin deneyimleri saklayabilmesini
- E) Deneyimden sonra kavram oluşturulabilmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Locke doğuştan hazır fikirler öğretisine itiraz eder; zihnin yaşantıyla içerik kazandığını savunur.
Hume’a göre duyusal izlenimlerden türeyen ve onların daha soluk kopyaları olan zihinsel içerikler ne diye adlandırılır?
- A) Değişmez idealar dünyası
- B) Tözün iki bağımsız biçimi
- C) Bilimsel paradigma
- D) Fikirler veya ideler
- E) Ahlaki yaptırım
Doğru cevap: D
Çözüm: Hume, canlı duyusal izlenimleri ve bunların zihinde daha silik biçimde yeniden beliren fikirlerini ayırt eder.
“Güneş her gün doğdu; yarın da doğacaktır.” beklentisinin kesin mantıksal zorunluluk olmadığını vurgulayan filozof kimdir?
- A) Platon
- B) René Descartes
- C) David Hume
- D) Sokrates
- E) Immanuel Kant
Doğru cevap: C
Çözüm: Hume, tekrar eden deneyimlerden geleceğe ilişkin beklenti kurulmasını alışkanlıkla açıklar; tümevarımın zorunlu kesinliğini sorgular.
“Duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür.” düşüncesinin temel vurgusu hangisidir?
- A) Bilgide deneyim ile zihinsel biçimlendirme birlikte gereklidir.
- B) Bütün bilgiler yalnız doğuştan eksiksizdir.
- C) Duyu verileri her durumda bütünüyle aldatıcıdır.
- D) Kavramlar yalnız dil alışkanlığı olarak kalmalıdır.
- E) Bilginin doğruluğu yalnız çoğunluk oyuyla ölçülür.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kant bilgiyi sadece ham duyu verilerine veya sadece kavramsal yapılara indirgemez; ikisini birlikte değerlendirir.
Kant’a göre insanın deneyimde bildiği nesne, kendi bilgi yetilerinin koşulları altında göründüğü şekliyle nasıl adlandırılır?
- A) Numen
- B) Salt idealar dünyası
- C) İlk neden
- D) Arkhe
- E) Fenomen
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant fenomeni deneyimde karşımıza çıkan görünüş olarak ele alır; kendinde şey kavramını bundan ayırır.
Bir filozof bir sanat yapıtını ölçümlerden önce bütünsel olarak doğrudan kavrama üzerinde duruyorsa hangi bilgi kaynağını önemser?
- A) Yalnız istatistiksel çoğunluğu
- B) Sezgiyi
- C) Salt mekanik nedenselliği
- D) Sadece çıkar hesabını
- E) Öncelikle siyasal meşruiyeti
Doğru cevap: B
Çözüm: Sezgicilikte doğrudan ve bütünsel kavrayış öne çıkar; Bergson’un düşüncesi bu yaklaşımla ilişkilidir.
William James’in görüşünde bir inancın sonuçlarının yaşamda fark yaratması hangi felsefi akıma işaret eder?
- A) Saf septisizm
- B) Töz monizmi
- C) Sanatın taklidi öğretisi
- D) Pragmatizm
- E) Katı özcülük
Doğru cevap: D
Çözüm: James, düşünceleri pratikte doğurdukları sonuçlarla ilişkilendirir ve pragmatik doğruluk anlayışını geliştirir.
“Bilgi iddiaları gözlenebilir olgularla bağlantılı olmalıdır.” diyen bir düşünür hangi çizgiye yakındır?
- A) Platoncu idealar öğretisi
- B) Salt mistik sezgi öğretisi
- C) Pozitivist yaklaşım
- D) Nihilist varlık reddi
- E) Ahlaki görecilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Pozitivizm bilimsel bilgiyi olgular ve gözlemle temellendirmeyi vurgular; spekülatif metafiziğe mesafeli durur.
“Tüm kuğular beyazdır.” yargısına siyah bir kuğunun gözlenmesi hangi doğrulama anlayışını öne çıkarır?
- A) Gözlemin genellemeyi sınayabilmesini
- B) Geleneklerin hiç değişmeden sürmesini
- C) Her genellemenin doğuştan kesin olmasını
- D) Çoğunluk beğenisinin doğruluğa eşit olmasını
- E) Bir yargının yalnız güzel bulunmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Karşıt bir gözlem genel yargıyı çürütebilir; deneysel bilgi iddialarının olgulara açık olması önemlidir.
Bir bilgi iddiasının sistemdeki diğer kabul edilmiş önermelerle çelişmemesi hangi ölçüttür?
- A) Uygunluğun yalnız fiziksel tartım olması
- B) Estetik beğeni ölçütü
- C) Ahlaki sorumluluk ölçütü
- D) Ekonomik faydanın tek göstergesi
- E) Tutarlılık ölçütü
Doğru cevap: E
Çözüm: Tutarlılık, yargıların birbirini desteklemesi ve çelişmemesiyle ilgilenir; yine de olgulara uygunluk ayrıca sorgulanabilir.
“Haritada köyün doğusunda bir göl işaretli; arazi incelemesinde de göl doğuda.” denildiğinde hangi ölçüt kullanılmıştır?
- A) Yalnız iç tutarlılık
- B) Önermenin gerçek durumla uygunluğu
- C) Sadece işe yarama ölçütü
- D) Toplumsal oy birliği
- E) Sezgisel kavrayışın tek başına yeterliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Haritadaki yargı gözlenen coğrafi durumla karşılaştırılarak doğrulanmaktadır; bu uygunluk yaklaşımıdır.
Bir topluluk bir yargı üzerinde uzlaşmışsa onun doğru olduğunu savunan yaklaşım hangi ölçüte başvurur?
- A) Yalnız duyusal izlenim
- B) Özdeşlik yasasının reddi
- C) Ontolojik tekçilik
- D) Tümel uzlaşım
- E) Ölçü aletinin ağırlığı
Doğru cevap: D
Çözüm: Tümel uzlaşım doğruluk için ortak kabulü ölçüt olarak öne çıkarır; bunun yanılma olasılığını ortadan kaldırmadığı unutulmamalıdır.
İnsanların aynı olay hakkında farklı kanılara sahip olmasını öne çıkarıp evrensel doğrular konusunda görececi tutum alan sofist kimdir?
- A) Aristoteles
- B) Auguste Comte
- C) Protagoras
- D) René Descartes
- E) Francis Bacon
Doğru cevap: C
Çözüm: Protagoras’ın insanı ölçü alan yaklaşımı, bilginin ve yargıların kişiye göre değişebilirliğine vurgu yapan sofist çizgide değerlendirilir.
Antik kuşkuculuk geleneğinde kesin yargılardan kaçınma tutumu hangi kavramla ifade edilir?
- A) Yargıyı askıya alma
- B) Deneysel doğrulamanın tek biçimi
- C) Doğuştan idea oluşturma
- D) Teleolojik tasarım
- E) Maddi tözün korunması
Doğru cevap: A
Çözüm: Pyrrhoncu kuşkuculukta yargıyı askıya almak, kesin onay veya reddetmenin önüne geçme tavrıdır.
“Nesneler hakkında ne biliyoruz?” sorusu ile “Nesneler gerçekten var mı?” sorusu hangi alanlara aittir?
- A) İlki estetiğe, ikincisi ahlak felsefesine
- B) Her ikisi yalnız siyaset felsefesine
- C) İlki etiğe, ikincisi bilim tarihine
- D) İkisi de sadece deneysel kimyaya
- E) İlki bilgi felsefesine, ikincisi varlık felsefesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Epistemoloji bilme ilişkisinin niteliğini, ontoloji ise varlığın kendisini soruşturur; sorular bu nedenle ayrılır.
Bir öğrenci yalnız iddiayı savunan kişinin ünlü olduğunu söyleyerek görüşü doğru sayıyor. Hangi ölçütü atlıyor?
- A) Sözün daha yüksek sesle söylenmesini
- B) İddianın kanıt ve gerekçelerle sınanmasını
- C) Söz sahibinin yaşının bilinmesini
- D) İddianın yalnız şiir biçiminde yazılmasını
- E) Konunun siyasal bir kararla kapatılmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Bir görüşü savunanın tanınmış olması tek başına doğruluğu kanıtlamaz; gerekçe ve delillerin incelenmesi gerekir.
Bilgiye ulaşırken önce duyumları inceleyip sonra genel kavramlar oluşturan bir yaklaşımda hangi ikisi birlikte çalışır?
- A) Yalnız hazır doğuştan bilgiler ve otorite
- B) Rastlantı ve estetik beğeni
- C) Sadece gelenek ve alışkanlık
- D) Deneyim ve aklın soyutlama etkinliği
- E) Yalnız siyasal güç ve yaptırım
Doğru cevap: D
Çözüm: Duyu verileri malzeme sunarken akıl benzerlik ve farklılıklar üzerinden kavram oluşturabilir; bilme süreci çok aşamalıdır.