Bilimin doğasını, yöntemlerini, kavramlarını ve sonuçlarını felsefi olarak inceleyen disiplin hangisidir?
- A) Varlık felsefesi
- B) Ahlak felsefesi
- C) Bilim felsefesi
- D) Estetik
- E) Siyaset felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilim felsefesi, bilimsel etkinliğin ne olduğunu, bilimsel yöntemi, bilginin değerini ve bilimin sınırlarını sorgular.
Bilim insanlarının belirli bir doğa olayını sistemli olarak incelemesi hangi faaliyete örnektir?
- A) Bilimsel araştırma
- B) Salt ahlaki yargılama
- C) Sanatsal beğeni açıklaması
- D) Siyasal propaganda
- E) Metafizik dogma ilanı
Doğru cevap: A
Çözüm: Bilimsel araştırma olgulara ilişkin soruları sistemli gözlem, ölçüm, akıl yürütme ve sınanabilir açıklamalarla ele alır.
Bir olay hakkındaki verileri duyu organları veya araçlar yardımıyla toplamaya ne ad verilir?
- A) Tümel uzlaşım
- B) Ontolojik inkâr
- C) Estetik taklit
- D) Ahlaki yaptırım
- E) Gözlem
Doğru cevap: E
Çözüm: Gözlem, olgu ve olayların izlenerek kaydedilmesidir; bilimde ölçüm araçlarıyla desteklenebilir.
Bilimsel araştırmada bir soruya yanıt olarak kurulan ve sınamaya açık geçici açıklamaya ne denir?
- A) Mutlak inanç
- B) Hipotez
- C) Öznel beğeni
- D) Siyasal yasa
- E) Sanatsal simge
Doğru cevap: B
Çözüm: Hipotez, belirli bir problem için önerilen ve gözlem, deney ya da verilerle sınanabilen açıklama veya öngörüdür.
Bir değişkenin etkisini uygun koşullarda incelemek için düzenlenen kontrollü uygulama hangisidir?
- A) Tarihsel söylence
- B) Estetik yargı
- C) Ahlaki öğüt
- D) Deney
- E) Kişisel temenni
Doğru cevap: D
Çözüm: Deney, değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek üzere koşulları planlanan ve sonuçları kaydedilen bir araştırma yöntemidir.
Tek tek gözlemlerden hareketle genel bir sonuca ulaşan akıl yürütme türü hangisidir?
- A) Tümdengelim
- B) Çelişki
- C) Tümevarım
- D) Benzetme hatası
- E) Otoriteye başvurma
Doğru cevap: C
Çözüm: Tümevarım, tekil örnek veya gözlemlerden daha genel bir yargıya geçer; sonuç her durumda mantıksal zorunluluk taşımaz.
Genel bir öncül ve belirli bir durumdan zorunlu sonuç çıkarma hangi akıl yürütme biçimidir?
- A) Tümdengelim
- B) Tümevarım
- C) Rastlantısal çağrışım
- D) Estetik sezgi
- E) Yalnız betimleme
Doğru cevap: A
Çözüm: Tümdengelim, öncüller doğru ve çıkarım geçerliyse sonucun zorunlu olarak çıktığı akıl yürütme biçimidir.
Bilimsel bir açıklamanın yeni gözlemlerle denetlenebilmesi hangi özelliğini gösterir?
- A) Değişmezlik
- B) Salt öznellik
- C) Otoriteye bağımlılık
- D) Gizemlilik
- E) Sınanabilirlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Sınanabilir iddialar, verilerle desteklenip eleştirilebilir; bu özellik bilimsel değerlendirme için önemlidir.
Bilimsel bilginin yeni kanıtlarla güncellenebilmesi hangi niteliğine işaret eder?
- A) Sonsuza dek sabit kalmasına
- B) Değişime ve düzeltmeye açık olmasına
- C) Tüm gözlemleri reddetmesine
- D) Yalnız gelenekle aktarılmasına
- E) Her zaman kişiye göre keyfî olmasına
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilim yeni gözlem, ölçüm ve açıklamalarla görüşlerini geliştirebilir; bilimsel bilgi yanılmazlık iddiası taşımaz.
“Bir görüşün yanlış olduğunu gösterebilecek olası gözlemler tanımlanabilmelidir.” yaklaşımı kiminle ilişkilidir?
- A) Platon
- B) John Locke
- C) Henri Bergson
- D) Karl Popper
- E) Sokrates
Doğru cevap: D
Çözüm: Popper bilimsel kuramların yanlışlanabilir olmasına önem verir; iddianın yanlış olduğunu gösterebilecek sınamaların düşünülebilmesini ister.
Bilimsel gelişmeleri paradigma kavramı üzerinden açıklayan bilim felsefecisi kimdir?
- A) René Descartes
- B) Aristoteles
- C) Thomas Kuhn
- D) Auguste Comte
- E) David Hume
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuhn, bilimsel toplulukların kabul ettiği paradigmaları ve belirli dönemlerde yaşanan paradigma değişimlerini inceler.
Bir bilim topluluğunun benimsediği ortak kavram, örnek, değer ve araştırma düzenine ne ad verilir?
- A) Paradigma
- B) Tabula rasa
- C) Kategorik buyruk
- D) Ahlaki erdem
- E) Bilinç akışı
Doğru cevap: A
Çözüm: Paradigma, Kuhn’un yaklaşımında araştırma problemlerini ve çözüm yöntemlerini yönlendiren ortak çerçevedir.
Bilimin belirli bir paradigma içinde problem çözme faaliyetini Kuhn hangi kavramla anlatır?
- A) Mutlak kuşku
- B) Ahlak deneyi
- C) Ontolojik nihilizm
- D) Sanat eleştirisi
- E) Normal bilim
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuhn’a göre normal bilim, bilim insanlarının genel olarak kabul ettikleri paradigma içinde bulmaca ve araştırma problemleri çözmesidir.
Bilimsel bilgiyi öncelikle gözlenebilir olgulara dayandıran yaklaşım hangisidir?
- A) Varoluşçuluk
- B) Pozitivizm
- C) Entüisyonizm
- D) Sanatta taklit
- E) Siyasal anarşizm
Doğru cevap: B
Çözüm: Pozitivizm, bilimsel bilgi açısından olgulara dayalı gözlem ve açıklamaları öne çıkaran yaklaşımdır.
Bilimsel açıklamaların kişisel tercihlerden bağımsız biçimde denetlenebilmesi hangi ideale yaklaşır?
- A) Salt öznel beğeni
- B) Doğuştan kesinlik
- C) Otoritenin dokunulmazlığı
- D) Nesnellik
- E) Gizli bilgi
Doğru cevap: D
Çözüm: Nesnellik, iddiaların yalnız kişisel kanaatle değil başkalarınca da değerlendirilebilen gerekçe ve verilere dayanmasını hedefler.
Bilimsel araştırmada başka araştırmacıların izlenen yolu değerlendirebilmesi için ne gerekir?
- A) Sonuçların gizlenmesi
- B) Yalnız ünlü kişilerin konuşması
- C) Yöntemin ve verilerin açıkça sunulması
- D) Gözlemlerin yazılmaması
- E) Eleştirinin yasaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yöntem ve verilerin açıklanması, araştırmanın eleştirilmesine ve mümkün olduğunda bağımsız biçimde kontrol edilmesine yardım eder.
Bir kuramın doğa olaylarını açıklaması ve sınanabilir öngörüler üretmesi bilimde hangi işleve örnektir?
- A) Açıklama ve öngörü
- B) Estetik beğeni belirleme
- C) Siyasi meşruiyet kurma
- D) Ahlaki ödev emretme
- E) Tarihsel efsane üretme
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuramlar olgular arasındaki ilişkileri açıklayabilir ve belirli koşullar altında neler bekleneceği konusunda sınanabilir öngörüler sağlayabilir.
Bilimin belirli alanlarda olguları incelemesine karşılık bilimin kendisini sorgulayan alan hangisidir?
- A) Doğrudan laboratuvar fiziği
- B) Ölçüm cihazı üretimi
- C) Saha jeolojisi
- D) Biyolojik sınıflandırma
- E) Bilim felsefesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Bilim insanı belirli bir olguyu araştırırken bilim filozofu bilimin yöntemini, ölçütlerini ve sınırlarını sorgular.
Bilimsel iddianın doğruluğunu yalnız bir uzmanın ününe dayandırmak hangi bakımdan yetersizdir?
- A) Bütün uzmanlar yanıldığı için
- B) Kanıta ve denetlenebilir gerekçeye dayanmadığı için
- C) Hiçbir veri toplanamadığı için
- D) Bilimin yalnız sanat olduğu için
- E) Her önerme mutlaka yanlış olduğu için
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilimsel iddiaların değerlendirilmesinde otoriteye başvurmak tek başına yeterli değildir; kanıt ve yöntem önemlidir.
Bilimde bir kuramın gözlenen verilerle uyuşmadığını gösteren bulguya genel olarak ne denir?
- A) Kesin doğrulama
- B) Ahlaki emir
- C) Sanatsal yorum
- D) Kuram açısından aykırı bulgu
- E) Değişmez öz
Doğru cevap: D
Çözüm: Aykırı bulgular bir modelin sınırlarını gösterir; veri ve ölçüm kontrolünün ardından kuramın yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.