Evrenin Tanrı’da bulunduğunu ancak Tanrı’nın evrenden daha aşkın olduğunu savunan görüş hangisidir?
- A) Panteizm
- B) Ateizm
- C) Politeizm
- D) Deizm
- E) Panenteizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Panenteizm evrenin Tanrı’da içkin olduğunu ama Tanrı’nın bütünüyle evrene indirgenemeyeceğini belirtir; panteizmden ayrımı budur.
Yalnızca tek bir Tanrı’nın bulunduğunu savunan dinî ve felsefi anlayış hangi adla anılır?
- A) Politeizm
- B) Monoteizm
- C) Düalizm
- D) Ateizm
- E) Agnostisizm
Doğru cevap: B
Çözüm: Monoteizm tek Tanrı inancını ifade eder; politeizm çok Tanrı, düalizm ise ikili ilke veya Tanrı anlayışıyla ilişkilidir.
Birden çok tanrının bulunduğunu kabul eden inanç anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Monoteizm
- B) Deizm
- C) Agnostisizm
- D) Politeizm
- E) Panteizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Politeizm birden fazla tanrının varlığını savunur. Tanrı’nın sayısını bildiren bu terim, teizm-deizm ayrımıyla aynı soruya cevap vermez.
Tanrı’nın evrenle ilişkisini değil, iki ayrı ve temel ilkenin ya da iki tanrısal gücün varlığını esas alan yaklaşım hangisidir?
- A) Monoteizm
- B) Deizm
- C) Düalizm
- D) Panteizm
- E) Agnostisizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Din felsefesi bağlamında düalizm, birbirine indirgenemeyen iki temel güç veya ikili tanrı anlayışını ifade eder.
Evrenin düzenli ve amaca uygun işleyişinden hareket ederek yaratıcı bir düzenleyicinin varlığını savunan argüman hangisidir?
- A) Teleolojik (düzen ve amaç) kanıt
- B) Kötülük problemi
- C) Epistemik şüphecilik
- D) Tarihsel görecilik
- E) İrade özgürlüğü argümanı
Doğru cevap: A
Çözüm: Teleolojik kanıt, doğadaki düzen ve amaca uygunluktan bir düzenleyici bulunduğu sonucuna ulaşmaya çalışan akıl yürütmedir.
Evrenin ve varlıkların bir nedeninin bulunması gerektiğinden yola çıkarak ilk neden ya da zorunlu varlık fikrine ulaşan argüman hangisidir?
- A) Düzen ve amaç kanıtı
- B) Kötülük problemi
- C) Sosyolojik işlev açıklaması
- D) Estetik yargı
- E) Kozmolojik (nedensellik) kanıt
Doğru cevap: E
Çözüm: Kozmolojik argüman, varlıkların ortaya çıkışı ve nedenler zinciri üzerinde durur; düzen ve amaca odaklanan teleolojik argümandan ayrılır.
Tanrı kavramının kendisinden ve en yetkin varlık düşüncesinden hareketle varlığı temellendirmeye çalışan argüman hangisidir?
- A) Kozmolojik kanıt
- B) Ontolojik kanıt
- C) Teleolojik kanıt
- D) Kötülük problemi
- E) Deneysel tümevarım
Doğru cevap: B
Çözüm: Ontolojik argüman, evrendeki fiziksel gözlemlerden çok Tanrı kavramı ve kavramsal-akılsal çıkarımlar üzerinden ilerler.
Bir düşünür, dış dünyadaki düzeni gözlemlemek yerine “Mutlak yetkin varlık” kavramından varlık sonucunu çıkarıyor. Bu gerekçe hangisidir?
- A) Teleolojik kanıt
- B) Kötülük problemi
- C) Deneysel nedensellik kanıtı
- D) Tarihsel eleştiri
- E) Ontolojik kanıt
Doğru cevap: E
Çözüm: Ontolojik kanıt kavramın kendisinden hareket eder; evrenin düzeni ya da olayların nedenleri gibi dış gözlemlere dayanma zorunluluğu taşımaz.
Bir filozof “İyilik ve kudret bakımından mükemmel bir Tanrı varsa masumların acı çekmesi nasıl açıklanır?” diye soruyor. Burada hangi sorun tartışılır?
- A) Öğrenmenin kaynağı
- B) Kötülük problemi
- C) Güzelliğin göreceliliği
- D) Erdemli karakterin gelişimi
- E) Devletin egemenlik hakkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Soruda Tanrı’ya atfedilen özelliklerle dünyadaki acıların bağdaştırılması sorgulanır; bu kötülük problemidir.
Bir araştırmacı farklı dinleri karşılaştırırken hiçbirini baştan doğru kabul etmeden Tanrı, vahiy ve ibadet kavramlarını eleştirel biçimde tartışıyor. Yaptığı çalışma hangisidir?
- A) Belirli bir mezhebin ilahiyat öğretimi
- B) Yalnız kutsal metinleri ezberleme
- C) Doğa olaylarının fiziksel ölçümü
- D) Din felsefesi
- E) Sanat eserlerini kataloglama
Doğru cevap: D
Çözüm: Belli bir dinin doğruluğunu başlangıç öncülü yapmadan farklı dinleri felsefi sorularla incelemek din felsefesine özgüdür.
“Kendi dinimin kutsal metinlerini ve öğretilerini o dinin kabul edilen ilkelerine dayanarak sistemli açıklıyorum.” diyen kişinin yaklaşımı hangisidir?
- A) Din felsefesi
- B) Bilim felsefesi
- C) Teoloji
- D) Metafizik şüphecilik
- E) Fenomenolojik estetik
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir inancın kabul edilmiş öğretilerini içeriden açıklamak teolojinin temel yönelimidir; bu tutum felsefi eleştirellikle aynı şey değildir.
“Tanrı’nın varlığı hakkında yalnız iki seçenek vardır: Vardır veya yoktur; bilinemez demek bir görüş değildir.” diyen kişi hangi yaklaşımı gözden kaçırmıştır?
- A) Agnostisizmi
- B) Monoteizmi
- C) Politeizmi
- D) Deizmi
- E) Teizmi
Doğru cevap: A
Çözüm: Agnostisizm, Tanrı’nın varlığı ve yokluğu hakkında kesin bilgiye ulaşmanın olanaksızlığını savunan üçüncü bir epistemik tutumdur.
Bir kişi “Evrendeki bütün nesneler tanrısal bütünü oluşturur.” derken arkadaşı “Evren Tanrı’da yer alır ama Tanrı ondan aşkındır.” diyor. Sıralama hangisidir?
- A) Panenteizm – Panteizm
- B) Teizm – Ateizm
- C) Deizm – Politeizm
- D) Agnostisizm – Düalizm
- E) Panteizm – Panenteizm
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk görüş Tanrı-evren özdeşliğini, ikincisi evrenin Tanrı’da oluşuyla birlikte Tanrı’nın aşkınlığını savunur.
“Tanrı’nın varlığı hakkında kesin kanıt yok; o hâlde Tanrı kesinlikle yoktur.” ifadesindeki temel akıl yürütme hatası hangisidir?
- A) Kanıt yetersizliğini doğrudan yokluğun kesin kanıtı sayması
- B) Kanıtların nedenlerini ayrı ayrı incelemesi
- C) Bilgiye ulaşmanın sınırlarını soruşturması
- D) Tanrı kavramını felsefi tartışmaya açması
- E) Agnostik tutumu ateistik tutumdan ayırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir önermenin kanıtlanamamış olması onun yanlışlığının mantıksal kanıtı değildir; agnostisizm ile ateizm bu noktada ayrılır.
Bir metin “Her şey Tanrı’dadır, fakat Tanrı bütün bunlardan ibaret değildir.” diyor. Metne göre hangi sonuca ulaşılamaz?
- A) Evren Tanrı’da bulunur.
- B) Tanrı evrenden daha kapsamlıdır.
- C) Tanrı evrene indirgenemez.
- D) İçkinlik ile aşkınlık birlikte düşünülür.
- E) Tanrı ile evren eksiksiz biçimde özdeştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Panenteist anlatım, evrenin Tanrı’da bulunması yanında Tanrı’nın evreni aştığını savunur. Tam özdeşlik panteist görüşe aittir.
“Din felsefesi farklı dinlerin doğruluk iddialarını ele alır” önermesinden aşağıdakilerden hangisi zorunlu olarak çıkarılamaz?
- A) Dinsel iddiaların felsefi olarak sorgulanabildiği
- B) Din felsefesinin bütün dinlerin yanlışlığını peşinen kanıtlamaya çalıştığı
- C) Farklı inançların karşılaştırılabildiği
- D) Tanrı ve vahiy kavramlarının tartışılabildiği
- E) Ele alınan dinlerin birden fazla olabileceği
Doğru cevap: B
Çözüm: Din felsefesi eleştirel ve genel bir araştırmadır; görevi bütün inançları zorunlu olarak çürütmek veya savunmak değildir.
Bir teolog kendi dininin ahiret öğretisini sistemleştiriyor; bir din filozofu ise farklı geleneklerin ölüm sonrası yaşam iddialarının gerekçelerini sorguluyor. Temel fark hangisidir?
- A) Biri akıl yürütürken öteki hiçbir kavram kullanamaz.
- B) Teoloji sadece dinleri reddetmek, din felsefesi yalnız onaylamak ister.
- C) İki alan zorunlu olarak aynı dinin yorumuyla sınırlıdır.
- D) Biri kabul edilen öğretiyi açıklar, öteki iddiaları genel ve eleştirel inceler.
- E) Din felsefesi ölüm sonrası yaşam hakkında hiçbir soru soramaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: Teolojinin çıkış noktası belirli bir dinin kabul edilmiş içeriği, din felsefesininki ise genel, gerekçeli ve sorgulayıcı yaklaşımdır.
İki araştırmacıdan biri evrenin sonlu olduğu savını Tanrı lehine yorumluyor, diğeri aynı kozmolojik verilerin tek başına teizmi kanıtlamadığını söylüyor. Hangi ilke öne çıkar?
- A) Aynı verilerin bilimde farklı insanlara hiçbir zaman açık olamayacağı
- B) Tanrı’nın varlığına dair tüm iddiaların fizik yasası sayılması
- C) Bilimsel verilerin felsefi yorumunun, verilerin kendisinden ayrı olarak tartışılması
- D) Evrenin başlangıcıyla ilgili her yorumun kesin olarak yanlış olması
- E) Din felsefesinin bilimden hiçbir kavram alamaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir gözlemin fiziksel açıklaması ile onun teolojik-felsefi sonuçlarının yorumu farklı basamaklardır; bunlar otomatik özdeş sayılamaz.
“Tanrı’nın varlığını kabul etmek” ve “Tanrı’nın evrene müdahale ettiğini kabul etmek” önermeleri arasındaki ilişki için hangisi doğrudur?
- A) Birinciyi kabul etmek ikinciyi zorunlu kılmaz; deizm bunun örneğidir.
- B) İkisi tüm din felsefesi yaklaşımlarında tamamen özdeştir.
- C) Birinci yalnız ateizme, ikinci yalnız agnostisizme aittir.
- D) İkinci, Tanrı’nın var olmadığını söylemenin başka biçimidir.
- E) Deizm müdahaleyi kabul edip yaratıcıyı reddeder.
Doğru cevap: A
Çözüm: Deizm yaratıcı fikrini kabul ederken yaratma sonrasındaki müdahaleyi reddedebilir; varlık iddiası ile müdahale iddiası farklıdır.
“Dünyada acılar vardır; bunların neden gerçekleştiğini anlamak, Tanrı hakkında dile getirilen özelliklerle tutarlı bir açıklama gerektirir.” metnindeki araştırmanın karakteri nedir?
- A) Güzelin sanatsal üsluplarla ölçülmesi
- B) Önermelerin yalnız dil bilgisi yönünden sınıflandırılması
- C) Toplumların vergi kurumlarının karşılaştırılması
- D) Biyolojik evrimin tüm ayrıntılarının laboratuvarda üretilmesi
- E) Dinî bir iddianın iç tutarlılığını felsefi olarak sorgulama
Doğru cevap: E
Çözüm: Metin kötülük problemine dayanır ve Tanrı’ya yüklenen niteliklerin dünyadaki olaylarla nasıl bağdaştırılacağını sorgular.