Bir düşünür “Tanrı evrene bütünüyle içkindir.” diyor; diğeri “Tanrı evrende içkin olmakla birlikte evrenin ötesindedir.” karşılığını veriyor. Temel kavramsal ayrım hangisidir?
- A) Panteizm iki bağımsız tanrı, panenteizm hiç tanrı kabul etmez.
- B) İki görüş de evrenin Tanrı tarafından yaratılmadığını aynı anlamda savunur.
- C) Panteizmde özdeşlik, panenteizmde içkinlikle beraber aşkınlık vardır.
- D) Panteizm yalnız vahyi, panenteizm yalnız bilimi doğru bilgi sayar.
- E) İki yaklaşım Tanrı’nın varlığının bilinemeyeceği iddiasıyla özdeştir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Panteizm Tanrı ile evreni özdeş sayarken panenteizm evreni Tanrı’da görür; Tanrı’yı evrenin tamamına indirgemez.
“Tanrı evreni yaratmıştır” cümlesini kabul eden iki filozoftan biri vahyi ve müdahaleyi de kabul ediyor, diğeri kabul etmiyor. Bu ayrım hangi görüşleri ortaya koyar?
- A) Birinci teizmi, ikinci deizmi savunmaktadır.
- B) Birinci ateizmi, ikinci agnostisizmi savunmaktadır.
- C) İkisi de zorunlu olarak politeisttir.
- D) Birinci panteist, ikinci panenteisttir.
- E) İki düşünür de Tanrı’nın varlığını reddetmiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Teizm ve deizm yaratıcı fikrini paylaşabilir; ayrıldıkları nokta Tanrı’nın yaratılıştan sonra ilişki kurması ve vahiy düşüncesidir.
Bir öğrenci “Tanrı’nın varlığına yönelik bir kanıtın eleştirilebilmesi, Tanrı’nın var olmadığı sonucunu zorunlu kılar.” diyor. Bu çıkarım neden hatalıdır?
- A) Herhangi bir kanıtın eleştirilmesi bilimsel olarak yasaktır.
- B) Bir görüş ancak dinî otorite tarafından eleştirilebilir.
- C) Tanrı kavramı tanım gereği tüm felsefi soruların dışındadır.
- D) Eleştirilen her akıl yürütmenin sonucu kendiliğinden doğrudur.
- E) Belirli bir argümanın yetersizliği ile savunulan önermenin yanlışlığı aynı şey değildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir kanıtın başarısız olması, o kanıtın sonucunun kesin biçimde yanlış olduğu anlamına gelmez; argüman ve iddia ayrı değerlendirilir.
“Evrenin düzenli olması bilinçli bir düzenleyici gerektirir” ve “Evrenin varlığı zorunlu bir ilk neden gerektirir” savları sırasıyla hangi kanıtlardır?
- A) Kozmolojik ve ontolojik
- B) Teleolojik ve kozmolojik
- C) Ontolojik ve teleolojik
- D) Kötülük ve dinsel deneyim
- E) Agnostik ve ateistik
Doğru cevap: B
Çözüm: Birinci sav düzen ve amaçtan, ikinci sav ise varoluş ve nedensellikten hareket eder; bunlar farklı akıl yürütme biçimleridir.
Bir filozofun argümanında dış dünyaya ilişkin gözlemler değil, “mükemmel varlık” kavramının anlamından hareketle varlık sonucuna ulaşma girişimi bulunuyor. Hangisi söylenebilir?
- A) Argüman yalnız doğa olaylarının frekansını ölçer.
- B) Argüman zorunlu olarak toplumsal faydayı esas alır.
- C) Argüman Tanrı’nın yokluğunu bilimsel deneyle göstermiştir.
- D) Argüman ontolojik karakterdedir; kavramdan varlığa geçiş tartışılır.
- E) Argüman ancak evrendeki geometrik simetriye dayanabilir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Ontolojik akıl yürütme kavramsal öncüllerden hareketle varlık iddiasına ulaşır; bu geçişin geçerliliği felsefi tartışma konusudur.
Bir düşünür “Doğada kötülükler var, dolayısıyla iyiliği ve gücü sınırsız bir Tanrı fikri açıklama gerektirir.” diyor. Bu argümanın en isabetli değerlendirmesi nedir?
- A) Yalnızca panteizm ile politeizm arasındaki ad farkını gösterir.
- B) Evrenin zorunlu olarak iki ayrı tanrı tarafından yaratıldığını kanıtlar.
- C) Tanrı’nın özellikleri ile acının varlığı arasındaki gerilimi gündeme getirir.
- D) Agnostisizmin bütün dinsel ifadeleri yanlış saydığını ispatlar.
- E) Düzen ve amaç delilini herhangi bir itiraza kapatır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kötülük problemi, Tanrı’nın iyilik ve kudret nitelikleriyle yaşanan acıların nasıl bağdaştırılacağını sorgular; farklı yanıtlar mümkündür.
“Tanrı’nın varlığı hakkında kesin kanıt yok; o hâlde Tanrı kesinlikle yoktur.” ifadesindeki temel akıl yürütme hatası hangisidir?
- A) Kanıt yetersizliğini doğrudan yokluğun kesin kanıtı sayması
- B) Kanıtların nedenlerini ayrı ayrı incelemesi
- C) Bilgiye ulaşmanın sınırlarını soruşturması
- D) Tanrı kavramını felsefi tartışmaya açması
- E) Agnostik tutumu ateistik tutumdan ayırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir önermenin kanıtlanamamış olması onun yanlışlığının mantıksal kanıtı değildir; agnostisizm ile ateizm bu noktada ayrılır.
Bir metin “Her şey Tanrı’dadır, fakat Tanrı bütün bunlardan ibaret değildir.” diyor. Metne göre hangi sonuca ulaşılamaz?
- A) Evren Tanrı’da bulunur.
- B) Tanrı evrenden daha kapsamlıdır.
- C) Tanrı evrene indirgenemez.
- D) İçkinlik ile aşkınlık birlikte düşünülür.
- E) Tanrı ile evren eksiksiz biçimde özdeştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Panenteist anlatım, evrenin Tanrı’da bulunması yanında Tanrı’nın evreni aştığını savunur. Tam özdeşlik panteist görüşe aittir.
“Din felsefesi farklı dinlerin doğruluk iddialarını ele alır” önermesinden aşağıdakilerden hangisi zorunlu olarak çıkarılamaz?
- A) Dinsel iddiaların felsefi olarak sorgulanabildiği
- B) Din felsefesinin bütün dinlerin yanlışlığını peşinen kanıtlamaya çalıştığı
- C) Farklı inançların karşılaştırılabildiği
- D) Tanrı ve vahiy kavramlarının tartışılabildiği
- E) Ele alınan dinlerin birden fazla olabileceği
Doğru cevap: B
Çözüm: Din felsefesi eleştirel ve genel bir araştırmadır; görevi bütün inançları zorunlu olarak çürütmek veya savunmak değildir.
Bir teolog kendi dininin ahiret öğretisini sistemleştiriyor; bir din filozofu ise farklı geleneklerin ölüm sonrası yaşam iddialarının gerekçelerini sorguluyor. Temel fark hangisidir?
- A) Biri akıl yürütürken öteki hiçbir kavram kullanamaz.
- B) Teoloji sadece dinleri reddetmek, din felsefesi yalnız onaylamak ister.
- C) İki alan zorunlu olarak aynı dinin yorumuyla sınırlıdır.
- D) Biri kabul edilen öğretiyi açıklar, öteki iddiaları genel ve eleştirel inceler.
- E) Din felsefesi ölüm sonrası yaşam hakkında hiçbir soru soramaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: Teolojinin çıkış noktası belirli bir dinin kabul edilmiş içeriği, din felsefesininki ise genel, gerekçeli ve sorgulayıcı yaklaşımdır.
İki araştırmacıdan biri evrenin sonlu olduğu savını Tanrı lehine yorumluyor, diğeri aynı kozmolojik verilerin tek başına teizmi kanıtlamadığını söylüyor. Hangi ilke öne çıkar?
- A) Aynı verilerin bilimde farklı insanlara hiçbir zaman açık olamayacağı
- B) Tanrı’nın varlığına dair tüm iddiaların fizik yasası sayılması
- C) Bilimsel verilerin felsefi yorumunun, verilerin kendisinden ayrı olarak tartışılması
- D) Evrenin başlangıcıyla ilgili her yorumun kesin olarak yanlış olması
- E) Din felsefesinin bilimden hiçbir kavram alamaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir gözlemin fiziksel açıklaması ile onun teolojik-felsefi sonuçlarının yorumu farklı basamaklardır; bunlar otomatik özdeş sayılamaz.
“Tanrı’nın varlığını kabul etmek” ve “Tanrı’nın evrene müdahale ettiğini kabul etmek” önermeleri arasındaki ilişki için hangisi doğrudur?
- A) Birinciyi kabul etmek ikinciyi zorunlu kılmaz; deizm bunun örneğidir.
- B) İkisi tüm din felsefesi yaklaşımlarında tamamen özdeştir.
- C) Birinci yalnız ateizme, ikinci yalnız agnostisizme aittir.
- D) İkinci, Tanrı’nın var olmadığını söylemenin başka biçimidir.
- E) Deizm müdahaleyi kabul edip yaratıcıyı reddeder.
Doğru cevap: A
Çözüm: Deizm yaratıcı fikrini kabul ederken yaratma sonrasındaki müdahaleyi reddedebilir; varlık iddiası ile müdahale iddiası farklıdır.
“Dünyada acılar vardır; bunların neden gerçekleştiğini anlamak, Tanrı hakkında dile getirilen özelliklerle tutarlı bir açıklama gerektirir.” metnindeki araştırmanın karakteri nedir?
- A) Güzelin sanatsal üsluplarla ölçülmesi
- B) Önermelerin yalnız dil bilgisi yönünden sınıflandırılması
- C) Toplumların vergi kurumlarının karşılaştırılması
- D) Biyolojik evrimin tüm ayrıntılarının laboratuvarda üretilmesi
- E) Dinî bir iddianın iç tutarlılığını felsefi olarak sorgulama
Doğru cevap: E
Çözüm: Metin kötülük problemine dayanır ve Tanrı’ya yüklenen niteliklerin dünyadaki olaylarla nasıl bağdaştırılacağını sorgular.
Bir kişi “Tek tanrıya inanıyorum.” diyor; bunun yanında vahiy ve mucizeleri kabul edip etmediğini belirtmiyor. Yalnız bu bilgiden ne söylenebilir?
- A) Kesinlikle deist olup vahyi reddettiği
- B) Monoteist olduğu, fakat teizm–deizm ayrımının henüz yapılamayacağı
- C) Kesinlikle ateist olduğu
- D) Tanrı ile evreni özdeş gördüğü
- E) Birden çok tanrıya inandığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Monoteizm Tanrı’nın sayısını belirtir. Tanrı’nın müdahalesi ve vahiy hakkındaki bilgi verilmeden kişinin teist mi deist mi olduğu kesinleşmez.
“Bir düşünür, ruhu bedenden ayrı ve kalıcı kabul ediyor; diğeri ölüm sonrası kişisel devamlılığı reddediyor.” Bu karşıtlık hangisine ilişkindir?
- A) Tümdengelimin geçerliliğine
- B) Sanatsal taklit ölçütüne
- C) Bilimsel yasaların öngörü gücüne
- D) Ruhun ölümsüzlüğü ve ölüm sonrası yaşamın imkânına
- E) Devletin meşru güç kullanmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: İki düşünür insanın bedensel ölümünden sonra varlığının sürüp sürmeyeceğini farklı yorumlamaktadır; temel problem ölüm sonrası yaşamdır.
Bir bilim insanı “Evrenin fiziksel geçmişine ilişkin model geliştiriyorum.”; bir filozof “Bunun yaratılış düşüncesiyle ilişkisi nedir?” diyor. En yerinde ayrım hangisidir?
- A) İlki yalnız dinsel vahiy, ikincisi deneysel ölçüm yapar.
- B) İki soru da kesinlikle aynı yöntemle yanıtlanmalıdır.
- C) İlki gözlemsel fiziksel model, ikincisi bu modelin metafizik anlamı üzerinde çalışır.
- D) Felsefi soru bilimsel verileri görmeyi zorunlu olarak yasaklar.
- E) Fiziksel modelin geçerliliği yalnız ahlaki değerlere dayanır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilim ve din felsefesi kesişebilen konuları farklı sorularla ele alır; bilimsel açıklama ve metafizik yorumun yöntemleri aynı değildir.
“Bir dine ilişkin öğretiyi açıklamak için önce onun doğruluğunu kabul ediyorum.” cümlesini kuran araştırmacı, din felsefesinin hangi özelliğini dışarıda bırakmıştır?
- A) İnancın öncüllerini de eleştirel biçimde sorgulamayı
- B) Dinî kavramları sistemli olarak incelemeyi
- C) Tarihsel metinlerden yararlanabilmeyi
- D) İnsanların inanç deneyimlerini araştırmayı
- E) Dinî iddialara ilişkin kavramları tanımlamayı
Doğru cevap: A
Çözüm: Teolojik çalışma belli kabulden hareket edebilir; din felsefesi ise bu temel kabullerin kendisini sorgulama imkânını korur.
Bir filozof dinler arasında kurtuluşa erişmenin tek bir inanca özgü olmadığı görüşünü savunuyor. Buradaki tartışma Tanrı’nın varlığından çok neye yöneliktir?
- A) Tanrı’nın sayısının mutlaka iki olmasına
- B) Evrenin Tanrı’yla tam özdeş olduğu görüşüne
- C) Ontolojik kanıtın kavramsal öncüllerine
- D) Doğal yasaların zorunlu olarak ortadan kalkmasına
- E) Dinî çoğulculuk ve farklı inançların kurtuluş iddialarına
Doğru cevap: E
Çözüm: Dinî çoğulculuk, farklı dinî yolların doğruluk veya kurtuluş bakımından nasıl değerlendirileceği sorusunu ele alır; tanrı sayısı sorusuyla aynı değildir.
“İnanç bir önermeyi doğru kabul etmek; iman ise benimsenen inanca yaşamsal değer verip onu içselleştirmektir.” ayrımı hangi sonucu destekler?
- A) İnanç ile imanın her durumda tamamen ilişkisiz olduğunu
- B) İman, yalın zihinsel kabulün ötesinde bağlılık boyutu taşıyabilir.
- C) İman sahibi kişinin hiçbir düşünsel kabulünün bulunmadığını
- D) Her inancın mutlaka dinî iman sayılacağını
- E) İmanın yalnız fiziksel gözleme dayandığını
Doğru cevap: B
Çözüm: İman, inancı içermekle birlikte onu kişi açısından değerli ve yaşanan bir bağlılığa dönüştürebilir; salt tasdikten ayrılır.
Bir soru kökünde “Tanrı var mı?” değil “Tanrı’nın varlığı bilinebilir mi?” ifadesi geçiyor. Bu değişiklik hangi vurguyu belirginleştirir?
- A) Monoteizmden politeizme zorunlu geçişi
- B) Teizmden panteizme doğrudan dönüşümü
- C) Tanrı kavramının dilde hiç kullanılamamasını
- D) Varlık iddiasından bilgiye erişimin imkânı sorununa geçilmesini
- E) Evrenin fiziksel yaşının zorunlu olarak bulunmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Varlık ve yokluk hakkındaki ontolojik iddialar ile bunların bilinip bilinemeyeceğine ilişkin epistemik soru birbirinden ayrılmalıdır.