Felsefe sözcüğünün kökenindeki philosophia ifadesi ne anlama gelir?
- A) Bilginin kesin olarak tamamlanması
- B) Doğa yasalarının deneyle kanıtlanması
- C) Bilgelik sevgisi
- D) Sanatsal güzelliğin ölçülmesi
- E) Toplumsal kuralların zorla benimsetilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Philosophia, philo (sevgi) ve sophia (bilgelik) sözcüklerinden oluşur; felsefe kendisini tamamlanmış bilgelik olarak görmez.
Bir düşüncenin hiçbir gerekçe olmadan doğru kabul edilmemesi felsefenin hangi yönüdür?
- A) Sorgulayıcı olma
- B) Geleneklere koşulsuz bağlanma
- C) Her yargıyı kesinleştirme
- D) Yalnız deneysel veri toplama
- E) Soruları cevaplanamaz sayarak bırakma
Doğru cevap: A
Çözüm: Felsefi sorgulama, bir iddianın neden doğru sayıldığını araştırır ve gerekçesini değerlendirir.
Felsefi düşüncenin akıl yürütme ve gerekçelere dayanması hangi özelliğidir?
- A) Efsanevi açıklamalara dayanma
- B) Kişisel sezgileri kanıt sayma
- C) Gözlem sonuçlarını ezberleme
- D) Otorite sözlerini tartışmasız benimseme
- E) Rasyonel olma
Doğru cevap: E
Çözüm: Rasyonellik, yargıları akılla temellendirmek ve çıkarımları gerekçeler üzerinden değerlendirmektir.
Bir filozofun önceki düşünceleri eleştirerek onlarla tartışması hangi özelliğe örnektir?
- A) Her dönemde aynı sonuca ulaşma
- B) Birikimli ilerleme ve eleştirellik
- C) Önceki bütün görüşleri unutma
- D) Yalnız kendi çağını konu edinme
- E) Tek doğru cevabı deneyle belirleme
Doğru cevap: B
Çözüm: Felsefede görüşler birbirinden beslenir, eleştirilir ve yeniden yorumlanır; bu durum birikimli yapısını gösterir.
Felsefede aynı soruya farklı temellendirilmiş yanıtların bulunabilmesi en çok hangi özelliği gösterir?
- A) Tam bir görüş birliği sağlama
- B) Soruları deneyle kapatma
- C) Tek bir filozofu zorunlu kabul etme
- D) Çoğulcu olma
- E) Farklı düşünceleri yasaklama
Doğru cevap: D
Çözüm: Felsefede bir sorun üzerinde birden fazla tutarlı yaklaşım bulunabilir; bu durum düşünsel çeşitliliği gösterir.
Felsefede yalnız belirli bir nesneyi değil varlığı bütün olarak ele almak hangi yaklaşımdır?
- A) Yalnız parçaları ölçme
- B) Sadece bir malzemenin kütlesini hesaplama
- C) Bütüncül bakış
- D) Tek bir olayı ezbere sınıflandırma
- E) Olguları neden belirtmeden sıralama
Doğru cevap: C
Çözüm: Bütüncül bakış, bir problemi diğer boyutları ve genel ilişkileriyle birlikte kavramaya çalışır.
Aşağıdaki sorulardan hangisi felsefi bir sorudur?
- A) Adaletin temeli nedir?
- B) Bugün hava sıcaklığı kaç derecedir?
- C) Bu kitabın sayfa sayısı kaçtır?
- D) Dün kaç milimetre yağış ölçüldü?
- E) Bir cismin uzunluğu kaç santimetredir?
Doğru cevap: A
Çözüm: Adaletin temeli kavramsal ve gerekçeli tartışma gerektirir; diğer sorular belirli ölçüm veya sayımla yanıtlanabilir.
Bir öğrenci “Herkes öyle söylüyor ama bunun doğru olduğunu nasıl bilebiliriz?” diyor. Bu tutum hangi özelliği yansıtır?
- A) Çoğunluk görüşünü kesin kanıt sayma
- B) Soruya yanıt bulmak için yalnız oylama yapma
- C) Yaygın kanaatleri gerekçeleriyle sorgulama
- D) Kişisel otoriteye koşulsuz boyun eğme
- E) Önceki düşünceleri incelemeden reddetme
Doğru cevap: C
Çözüm: Öğrenci yaygın kabulü doğruluğun tek ölçütü saymaz; kanıt ve gerekçe arar. Bu, felsefi sorgulama örneğidir.
“Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates insandır. Öyleyse Sokrates ölümlüdür.” akıl yürütmesi hangi türdür?
- A) Tümdengelim
- B) Tekil olaydan genel kural çıkarma
- C) Benzer olaya dayanarak tahmin kurma
- D) Gerekçesiz bir kanaat bildirme
- E) İstatistik veriyi ölçme
Doğru cevap: A
Çözüm: Tümdengelimde genel öncüllerden, mantıksal olarak onları izleyen özel sonuçlar çıkarılır.
“Gözlediğim her kuğu beyazdı; öyleyse bütün kuğular beyazdır.” çıkarımında hangi yöntem kullanılmıştır?
- A) Genelden özele zorunlu çıkarım
- B) Özdeşlik ilkesini inkâr
- C) Sadece kavram tanımı yapma
- D) Sonucu hiç öncüle bağlamama
- E) Tümevarım
Doğru cevap: E
Çözüm: Tümevarım gözlenen tekil örneklerden genel bir sonuca gider; sonuç yeni karşı örneklerle değişebilir.
“Kalp kanı pompalar; su pompası da sıvıyı hareket ettirir. Öyleyse kalbin işlevini bir pompaya benzetebiliriz.” düşüncesi hangisidir?
- A) Yalnız tümdengelimle kanıtlama
- B) Analojiye dayalı akıl yürütme
- C) Tümel önermeden tekil zorunlu sonuç
- D) Farklılıkları gerekçesiz reddetme
- E) Kavramları tanımlamadan sıralama
Doğru cevap: B
Çözüm: Analoji, iki olgu arasındaki belirli benzerliklerden hareketle başka bir benzerlik veya açıklama kurar.
Bir filozof hem “Bütün yargılar yanlıştır.” hem de “Benim bu yargım doğrudur.” derse öncelikle hangi sorun doğar?
- A) Öncüllerin deneysel gücünün artması
- B) Kavramların herkesçe aynı anlaşılması
- C) Argümanın biçimsel olarak zorunlu geçerli olması
- D) İfadeler arasında tutarlılık sorunu
- E) Söylenenlerin tümünün gözlemle doğrulanması
Doğru cevap: D
Çözüm: “Bütün yargılar yanlıştır” iddiası kendisini de kapsar; bir yandan kendi doğruluğunu savunmak gerilim yaratır.
“Özgürlük, kişinin istediği her şeyi yapması mıdır, yoksa başkalarının haklarıyla sınırlı mıdır?” ifadesi hangi düşünme biçimini gösterir?
- A) Yalnız tarihsel veri ezberleme
- B) Özgürlüğün ölçü birimini hesaplama
- C) Bir kavramın sınırlarını problemleştirme
- D) Tartışmayı tek sözlük karşılığıyla kapatma
- E) Kavramın tüm anlamlarını peşinen eşitleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Felsefi düşünme kavramların hangi koşullarda geçerli olduğunu ve başka kavramlarla ilişkisini sorgular.
Bir görüşün destekçisinin ünlü olması, görüşün doğruluğunu neden tek başına kanıtlamaz?
- A) Görüşün doğruluğu kişinin şöhretinden değil gerekçelerinden değerlendirilir.
- B) Ünlü kişinin hiçbir bilgiye sahip olamayacağı için
- C) Her popüler iddianın mutlaka yanlış olması nedeniyle
- D) Tüm yargıların aynı anda doğru kabul edilmesi gerektiğinden
- E) Görüşlerin hiç gerekçelendirilememesi yüzünden
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir iddia, onu söyleyenin ünüyle değil kanıtları ve tutarlı gerekçeleriyle değerlendirilir; aksi otoriteye başvurmadır.
“Üçgenin üç kenarı vardır.” ve “Üçgenin dört kenarı vardır.” yargıları aynı tanım ve bağlamda birlikte savunulursa ne bozulur?
- A) Yalnız yeter sebep ilkesinin tüm örnekleri
- B) Özelden genele çıkarımın deneysel gücü
- C) Çelişmezlik ve tutarlılık ilkesi
- D) Benzetmenin pratik açıklayıcılığı
- E) Sadece dilde sözcük çeşitliliği
Doğru cevap: C
Çözüm: Aynı anlam ve koşullarda bir önerme ile değillemesi birlikte doğru olamaz; bu mantıksal çelişmezlik ilkesidir.
“Bütün sanatçılar yaratıcıdır. Deniz yaratıcıdır. Öyleyse Deniz sanatçıdır.” çıkarımı neden geçersizdir?
- A) Sonuç, verilen öncüllerden zorunlu olarak çıkmaz.
- B) Bütün tümel öncüller mantıksal olarak yanlıştır.
- C) Yaratıcılık hiçbir şekilde bir kişinin niteliği olamaz.
- D) Çıkarımda tekil bir kişinin adı bulunması yeterli hatadır.
- E) Öncüllerde aynı sözcük iki kez geçmesi mantığı bozar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Sanatçı olmak yaratıcılığı gerektirebilir; ancak yaratıcı olan herkesin sanatçı olduğu öncülde söylenmez.
“Bütün kuşlar kanatlıdır. Serçe kuştur. Öyleyse serçe kanatlıdır.” ve “Bazı kuşlar uçamaz.” birlikte veriliyor. Hangisi doğrudur?
- A) Uçamayan kuş bulunduğundan ilk çıkarım biçimsel olarak geçersizdir.
- B) Kanatlı olan her canlı mutlaka kesintisiz uçar.
- C) Serçenin kuş oluşu hiçbir sonuca ulaşmayı sağlamaz.
- D) “Bazı” sözcüğü içeren tüm önermeler çelişkilidir.
- E) İlk çıkarım geçerli olabilir; kanatlı olmak uçabilmeyi zorunlu kılmaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kanatlı olmak uçabilmekle aynı kavram değildir; ilk öncüllerden kanatlılık sonucu geçerli biçimde çıkar.
Bir görüşün öncülleri gerçekte yanlış olsa bile sonuç o öncüllerden mantıksal olarak zorunlu çıkıyorsa nasıl değerlendirilir?
- A) Öncüller yanlışsa her çıkarım geçersiz sayılır.
- B) Çıkarım geçerli olabilir; geçerlilik ile öncüllerin doğruluğu ayrıdır.
- C) Geçerlilik yalnız sonucun toplumca kabul edilmesidir.
- D) Yanlış öncüller her durumda doğru sonuç oluşturur.
- E) Öncül doğruluğu mantıksal biçimden bütünüyle bağımsız değildir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Mantıksal geçerlilik öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu çıkmasını ifade eder; öncüllerin fiilen doğruluğu başka sorudur.
“Eğer yağmur yağarsa sokak ıslanır. Sokak ıslaktır. Öyleyse yağmur yağmıştır.” çıkarımının eksik yanı nedir?
- A) Koşullu bir önerme kurmanın her durumda yasak olması
- B) Yağmurun suyla ilgisinin bulunmaması
- C) Islaklığın hiçbir gözlemle fark edilememesi
- D) Sokağın başka bir nedenle ıslanma olasılığını dışlamaması
- E) İlk önermenin kesinlikle bir çelişki içermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Sonucu onaylama yanılgısında koşulun sonucu gerçekleşti diye tek nedenin ön koşul olduğu kabul edilir; başka nedenler olabilir.
“Bir görüş ya kabul edilmeli ya reddedilmelidir, ara değerlendirme olamaz.” iddiası hangi durumda eleştiriye açıktır?
- A) İddia açıkça iki değerli mantıkla biçimselleştirilip kullanıldığında
- B) Tanım gereği çelişen iki önerme birlikte savunulmadığında
- C) Kanıtın yetersiz olduğu durumda yargıyı askıya alma olanağı görmezden gelindiğinde
- D) İki görüşün dayanakları ayrı ayrı değerlendirildiğinde
- E) Bir hipotez araştırma boyunca geçici tutulduğunda
Doğru cevap: C
Çözüm: Pratik bilgi değerlendirmesinde kabul ve ret dışında kanıtı bekleyerek hükmü ertelemek de rasyonel bir tutum olabilir.