Felsefi düşüncede bir görüşün dayandığı nedenlerin açıklanmasına ne denir?
- A) Yargıyı gizleme
- B) Söylentiyi yayma
- C) İddianın kaynağını unutma
- D) Sonucu gerekçesiz tekrarlama
- E) Temellendirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Temellendirme, bir görüşün hangi nedenlerle savunulduğunu ortaya koyarak onu akla uygun biçimde desteklemektir.
“İnsan nasıl yaşamalıdır?” sorusu öncelikle hangi felsefi alanla ilgilidir?
- A) Fiziksel hareket ölçümü
- B) Ahlak felsefesi
- C) Kimyasal bağların incelenmesi
- D) Nüfus sayım yöntemi
- E) Ses dalgalarının analizi
Doğru cevap: B
Çözüm: Nasıl yaşanması gerektiği iyi, kötü, erdem ve sorumluluk kavramlarını içerdiğinden ahlak felsefesinin konusudur.
“Bilgi mümkün müdür?” sorusu hangi felsefe disiplininin temel sorularındandır?
- A) Estetik yargıların ölçümü
- B) Devletin yönetim biçimleri
- C) Sanat eserinin teknik üretimi
- D) Bilgi felsefesi
- E) Canlı türlerinin sınıflandırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Epistemoloji olarak da adlandırılan bilgi felsefesi bilginin imkânını, kaynağını, sınırlarını ve doğruluğunu inceler.
“Gerçekte var olan nedir?” sorusu hangi felsefe alanında ele alınır?
- A) Ahlak kurallarının sınıflandırılması
- B) Edebî türlerin özellikleri
- C) Varlık felsefesi
- D) Ekonomik fiyat hesaplaması
- E) Yalnız siyasal seçimlerin incelenmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ontoloji, varlığın ne olduğu ve nasıl var olduğu gibi temel sorulara yönelen varlık felsefesidir.
“Güzel nedir?” sorusu felsefenin hangi alanına girer?
- A) Estetik ve sanat felsefesi
- B) Doğa bilimlerinin deney raporu
- C) Siyasal iktidarın yetkileri
- D) Mantıkta yalnız sayısal işlem
- E) Ekosistemlerin enerji alışverişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Estetik, güzel ve estetik yargı gibi kavramları; sanat felsefesi sanatın anlamı ve değerini araştırır.
“Devletin meşruiyetinin kaynağı nedir?” sorusu hangi disiplinle ilgilidir?
- A) Bilgi edinme organları
- B) Organik bileşiklerin yapısı
- C) Yer şekillerinin oluşumu
- D) Sanatçının renk seçimleri
- E) Siyaset felsefesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Siyaset felsefesi devlet, iktidar, meşruiyet, adalet, özgürlük ve haklar gibi konuları sorgular.
“Bilimsel yöntem niçin güvenilirdir?” sorusu felsefenin hangi alanında tartışılır?
- A) Sadece biyolojik taksonomi
- B) Bilim felsefesi
- C) Müzik ölçülerinin öğretimi
- D) Siyasal partilerin oy oranı
- E) Tarihi eserlerin tarihlendirilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilim felsefesi bilimsel bilginin niteliğini, yöntemlerini, ölçütlerini ve sınırlarını sorgular.
“Bir kural yasal olabilir ama adil olmayabilir.” yargısı hangi ayrımı düşünmeye yöneltir?
- A) Yasal olanın tanım gereği her zaman iyi olması
- B) Adaletin yalnız yasa kitaplarının sayfa sayısı olması
- C) Ahlak yargılarının tümünün fiziksel ölçüye indirgenmesi
- D) Hukukun yalnız deney laboratuvarında oluşması
- E) Yasallık ile ahlaki meşruiyetin farklı olabilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Felsefi sorgulama normların yasal olarak geçerli olmasıyla ahlaken haklı görülebilmesi arasında ayrım yapar.
“Bugüne kadar doğa olayları tanrılarla açıklanıyordu; artık doğal nedenler arıyoruz.” yaklaşımı felsefenin doğuşundaki hangi değişimi anlatır?
- A) Doğa olaylarının tümden inkâr edilmesi
- B) Mitolojik açıklamadan akla dayalı açıklamaya yönelme
- C) Gözlem yapmanın yasaklanması
- D) Bilgeliğin yalnız miras yoluyla geçmesi
- E) Yazılı düşüncenin tamamen terk edilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İlkçağda logos temelli açıklamalar, mitolojik anlatıların yanında doğa ve varlığı akıl yoluyla sorgulamayı öne çıkarmıştır.
Bir tartışmacı “Bunu savunuyorsun çünkü sen gençsin.” diyerek görüşe yanıt vermiyor. Hangi hata yapılmıştır?
- A) Öncülleri sonuçla doğrudan ilişkilendirme
- B) Savı nesnel verilerle güçlendirme
- C) Önerme arasındaki mantıksal ilişkiyi test etme
- D) Kişiye yönelerek iddiayı göz ardı etme
- E) İddianın açık tanımını isteme
Doğru cevap: D
Çözüm: Ad hominem türü kişiye saldırı, iddianın içeriği yerine iddiayı söyleyenin özelliğini hedef alır.
Bir kişi iki örnek gördükten sonra “Bu şehirdeki herkes böyledir.” diyor. Buradaki sorun nedir?
- A) İddianın yeterli temsil gücüne dayanması
- B) Genel kurala bağlı zorunlu tümdengelim
- C) Yetersiz örnekten acele genelleme yapılması
- D) Farklı olasılıkların dikkatle karşılaştırılması
- E) Tüm örneklemin eksiksiz değerlendirilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: İki örnek tüm şehri temsil etmek zorunda değildir; acele genelleme yetersiz veriden geniş sonuç çıkarma hatasıdır.
“Ya benim görüşümü kabul edersin ya da bilime tamamen karşısındır.” ifadesindeki temel mantık sorunu nedir?
- A) Diğer olasılıkları dışlayan sahte ikilem kurma
- B) Geniş seçenekleri tarafsız biçimde sıralama
- C) Tekil örnekten geçici hipotez geliştirme
- D) Bir önermenin gerekçesini açıkça sunma
- E) Bütün seçeneklerin doğruluğunu eşit görme
Doğru cevap: A
Çözüm: Sahte ikilem, gerçekte başka seçenekler bulunabildiği hâlde yalnız iki zorunlu seçenek varmış gibi davranır.
“Herkes bu ürünü alıyor, demek ki en iyisi bu.” yargısı neden sorunludur?
- A) Kullanıcı deneyimini sistematik karşılaştırır.
- B) En iyi ölçütünü açıkça tanımlayıp sınar.
- C) Neden-sonuç ilişkisini deneyle kontrol eder.
- D) Tüm karşı örnekleri hesaba katar.
- E) Yaygın tercihi niteliğin yeterli kanıtı sayar.
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir ürünün popülerliği üstün niteliğini zorunlu olarak göstermez; bu ifade çoğunluğa başvurma hatası içerir.
Bir araştırmacı, yalnız kendi fikrini destekleyen verileri seçip karşıt örnekleri görmezden geliyor. Hangi tutuma aykırıdır?
- A) Eleştirel düşünce ve tarafsız gerekçe değerlendirmesi
- B) Varsayımları açık biçimde yazma yükümlülüğü
- C) Karşı görüşü dürüstçe aktarma çabası
- D) Hipotezini sınanabilir hâle getirme pratiği
- E) Farklı kanıtları birlikte inceleme ilkesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yalnız doğrulayıcı örnekleri seçmek, karşı kanıtları sistematik biçimde ihmal eder; eleştirel tutum tüm ilgili gerekçeleri inceler.
“Aynı sözcük bir argümanda iki farklı anlamda kullanılıyor.” Bu durum en çok hangi mantık hatasına yol açabilir?
- A) İki öncülden geçerli sonuç çıkmasının kanıtına
- B) Kavramların her yerde aynı anlamda korunmasına
- C) İddianın deneysel olarak sınandığını gösteren veriye
- D) Öncüller arası tam bir tanım birliğine
- E) Çokanlamlılık nedeniyle anlam kaydırma safsatasına
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir terimin farklı anlamlarda kullanılması görünüşte bağlantı kurar; oysa öncüllerdeki anlamlar değiştiğinden sonuç yanıltıcı olabilir.
“Bir filozofun düşüncesine katılmıyorum; dolayısıyla onun hiçbir görüşü ciddiye alınamaz.” ifadesi hangi sorunu taşır?
- A) Her önerme için bağımsız gerekçe sunma
- B) Düşünceyi gerekçeleriyle değil kişiye yönelik peşin yargıyla değerlendirme
- C) Bir görüşün güçlü ve zayıf yanlarını ayırma
- D) Bir öncülün doğruluğunu ayrı ayrı araştırma
- E) Görüşlerin bağlamını dikkatle yorumlama
Doğru cevap: B
Çözüm: Bir görüşte anlaşmazlık yaşamak kişinin tüm fikirlerini geçersiz kılmaz; değerlendirme her iddianın gerekçesine dayanmalıdır.
“Bir şeyin değerli olduğunu biliyorum çünkü ona değer veriyorum.” gerekçesi bir tartışmada hangi nedenle yetersiz olabilir?
- A) Deneysel sonuçların güvenilirliğini ayrı ayrı sorgulaması
- B) Bir düşüncenin sonuçlarını öncüllerden çıkarması
- C) İlgili kavramların anlamını açıkça tanımlaması
- D) İddia tekrarlandığı için bağımsız bir gerekçe sunmaması
- E) Görüşü karşı örneklerle sınaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Döngüsel temellendirme, doğrulanmak istenen yargıyı başka sözcüklerle öncül gibi kullanır; bağımsız neden sağlamaz.
“Evrensel bir ahlak kuralı var mıdır?” sorusu ile “Bu kentte hangi kurallar uygulanıyor?” sorusu arasındaki temel fark nedir?
- A) İlki yalnız tarihî tarih verir, ikincisi metafiziktir.
- B) Her ikisi de ancak termometreyle yanıtlanır.
- C) İlki normun temeline, ikincisi olgusal uygulamaya yönelir.
- D) İlk soru yalnız nüfus sayımıyla çözülebilir.
- E) İkinci soru herhangi bir olgusal araştırmaya kapalıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Felsefi soru değerlerin geçerlilik nedenlerini tartışırken uygulanmakta olan kurallar betimsel araştırmayla belirlenebilir.
Bir argüman “Tüm bilimsel teoriler değişebilir; bu da hiçbir bilimsel bilginin güvenilir olmadığını gösterir.” diyor. Temel sorun nedir?
- A) Değişebilirlikten tüm güvenilirliğin yokluğu sonucunun çıkmaması
- B) Teorilerin tarihte hiç değişmemiş olması
- C) Güvenilirliğin yalnız değişmezlikle tanımlanmasının zorunlu olması
- D) Bütün bilimsel çıkarımların deney gerektirmemesi
- E) Bilimde hiçbir verinin eleştiriye açılmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yeni kanıtla değişebilir olmak bir bilginin tüm dayanaklarını ortadan kaldırmaz; geçici ve düzeltilebilir bilgi de güçlü gerekçelere dayanabilir.
“Felsefe yalnızca var olan bilgileri ezberlemektir.” diyen bir öğrenci hangi özelliği ihmal etmiştir?
- A) Felsefe tarihindeki metinlerin bulunmasını
- B) Filozofların birbiriyle tartışmış olmasını
- C) Felsefenin kavramları açıklamaya çalışmasını
- D) Felsefi düşüncenin farklı yanıtlar geliştirmesini
- E) Felsefenin soru üretme ve gerekçeleri eleştirme etkinliği olmasını
Doğru cevap: E
Çözüm: Felsefede geçmiş görüşleri bilmek yararlı olsa da temel etkinlik soruları yeniden düşünmek ve gerekçeleri eleştirel değerlendirmektir.