“Tanrı’nın varlığı akılla temellendirilebilir mi?” sorusu hangi alana aittir?
- A) Nüfus coğrafyası
- B) Dilin ses bilgisi
- C) Üretim ekonomisi
- D) Din felsefesi
- E) Deneysel ısı ölçümü
Doğru cevap: D
Çözüm: Din felsefesi Tanrı, inanç, vahiy, kötülük ve dinî bilginin temellendirilmesi gibi konuları akıl yürütmeyle tartışır.
Birbiriyle bağlantılı yargılar kullanarak sonuç çıkarma etkinliğine ne ad verilir?
- A) Rastgele sözcük seçimi
- B) İşlemsiz gözlem kaydı
- C) Akıl yürütme
- D) Sözleri neden belirtmeden tekrar
- E) Tek bir veriyi saklama
Doğru cevap: C
Çözüm: Akıl yürütme, öncül ya da gerekçeler arasındaki ilişkiden bir sonuç elde etmeye yönelik düşünme sürecidir.
Bir düşünceyi desteklemek için sunulan gerekçeler ve sonuçtan oluşan yapı hangisidir?
- A) Argüman
- B) Deney aracı
- C) Salt bir ünlem
- D) Kronolojik tarih listesi
- E) Görsel süsleme
Doğru cevap: A
Çözüm: Argümanda öncüller bir sonuç lehine neden sağlar; iyi bir argüman bu ilişkiyi açıkça gösterebilir.
Argümanda sonucu desteklemek amacıyla kullanılan önermelere ne denir?
- A) Varsayılan son kararın adı
- B) Felsefe tarihinin dönemi
- C) Görüşü dile getiren kişinin unvanı
- D) Ölçme aracının derecesi
- E) Öncül
Doğru cevap: E
Çözüm: Öncül, bir argümanda sonucu destekleyen ifade ya da ifadelerdir; sonuç öncüllerden çıkarılmaya çalışılır.
Bir düşüncenin kendi içinde birbiriyle çelişen yargılar taşımaması hangi niteliktir?
- A) Kesin doğruluk garantisi
- B) Tutarlılık
- C) Yalnız geleneksel kabul
- D) Fiziksel ölçülebilirlik
- E) Herkes tarafından benimsenme
Doğru cevap: B
Çözüm: Tutarlı düşüncede aynı koşullarda birbirini dışlayan yargılar birlikte savunulmaz; tutarlılık tek başına doğruluğu garanti etmez.
“Neden böyle düşünüyorum?” sorusunu kişinin kendi inançlarına yöneltmesi hangi tutuma örnektir?
- A) Düşüncelerini denetimden uzak tutma
- B) Soru sormaktan bütünüyle vazgeçme
- C) İddialarını yalnız popülerliğe dayandırma
- D) Öz eleştirel düşünme
- E) Başka kişilerin görüşlerini peşinen dışlama
Doğru cevap: D
Çözüm: Öz eleştirellik, bireyin kendi varsayımlarını da sorgulaması ve görüşünü gerekirse yeniden değerlendirmesidir.
“Bir görüşü savunmadan önce bu görüşü hangi varsayımlar üzerine kurduğumu açıklamalıyım.” diyen kişi neyi önemser?
- A) Varsayımlarını tartışmadan saklamayı
- B) Kendi ön kabullerini görünür kılarak temellendirmeyi
- C) Herkesin aynı sonucu düşünmesini zorlamayı
- D) Bütün kanıtları baştan gereksiz görmeyi
- E) İddiasını yalnız gelenekle doğrulamayı
Doğru cevap: B
Çözüm: Felsefi temellendirme, yalnız sonucu değil sonuca götüren kabul ve gerekçeleri de değerlendirmeye açar.
“Bir düşünce kendi içinde çelişmiyor; o hâlde dünyada mutlaka doğrudur.” çıkarımında hangi hata vardır?
- A) Çelişkili öncülleri aynı anda reddetme
- B) Deney sonuçlarını kavramsal olarak ayırma
- C) Olası karşı örnekleri hesaba katma
- D) Tutarlılığı doğruluğun yeterli koşulu sayma
- E) Geçerli bir çıkarımın öncüllerini inceleme
Doğru cevap: D
Çözüm: Tutarlılık düşüncenin kendi içinde uyumlu olmasıdır; gerçekle uygunluk için ayrıca gerekçe veya doğrulama gerekir.
“Bir toplumda hangi davranışın doğru sayılacağı hiç tartışılmamalıdır.” diyen birine felsefi yaklaşım ne önerir?
- A) Geleneksel normları kanıt olmadan kesinleştirmeyi
- B) Farklı ahlaki görüşleri konuşmadan dışlamayı
- C) Kabul edilen değerlerin nedenlerini ve sonuçlarını sorgulamayı
- D) Tartışma yerine yalnız ceza tehdidi kullanmayı
- E) Soru sormayı düşünme açısından gereksiz bulmayı
Doğru cevap: C
Çözüm: Felsefe yerleşik değerleri sorgulanamaz saymaz; gerekçelerini, tutarlılıklarını ve etkilerini araştırabilir.
Bir filozofun başka bir görüşe karşı çıkarken önce o görüşü doğru anlamaya çalışması hangi tutumdur?
- A) Eleştirel düşüncede adil yorum ve gerekçe değerlendirmesi
- B) Karşı görüşü kasıtlı çarpıtarak tartışma
- C) Görüşü söyleyenin kimliğini tek ölçüt yapma
- D) Karşı savın tüm öncüllerini gizleme
- E) Farklı düşünceleri tartışmadan yasaklama
Doğru cevap: A
Çözüm: Sağlıklı eleştiri önce savı doğru kurar, sonra gerekçeleri inceler; karşı görüşü çarpıtmak düşünsel hatadır.
“Hiçbir söz mutlak otorite değildir; gerektiğinde kendi düşüncemi de değiştirebilirim.” ifadesi hangi felsefi tutumdur?
- A) Düşünceleri değiştirilemez hükme dönüştürme
- B) Kişisel inancı her kanıttan üstün tutma
- C) İtirazların dinlenmesini bütünüyle engelleme
- D) Bir kere kurulan görüşü sorgulamayı yasaklama
- E) Eleştiriye açıklık ve dogmatik olmama
Doğru cevap: E
Çözüm: Felsefi tutum gerekçeler karşısında görüşünü değiştirmeye açık olur; iddiaları eleştiriden koruyan dogmatizmden uzak durur.
“Bilim gözlemle olgusal sorulara yanıt arar; felsefe de bilimin kavramlarını ve varsayımlarını sorgulayabilir.” sonucu neyi gösterir?
- A) Bilimin hiçbir biçimde felsefi varsayım içermediğini
- B) Bilimle felsefenin farklı ama ilişki kurabilen etkinlikler olduğunu
- C) Felsefenin yalnız deney araçları üretmesi gerektiğini
- D) Her felsefi sorunun anında laboratuvarda çözülmesi gerektiğini
- E) Bilim ve felsefenin tüm yöntemlerinin özdeş olduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilim olgusal açıklama ve testlerle, felsefe kavramsal ve yöntemsel sorgulamayla çalışır; iki alan birbirini etkileyebilir.
“Felsefi görüşler çağlar boyunca değişse de yeni düşünceler önceki sorularla hesaplaşır.” yargısının vurgusu nedir?
- A) Önceki filozofların tümünün unutulması gerektiği
- B) Her felsefi sorunun yalnız bir tarihte çözüldüğü
- C) Düşüncelerin bilimsel yasalar gibi değişmez olduğu
- D) Felsefenin birikimli fakat kesin sonuca kapanmayan niteliği
- E) Felsefede hiçbir görüşün bir diğerinden etkilenmediği
Doğru cevap: D
Çözüm: Felsefi tartışmalar geçmiş görüşleri dönüştürerek sürdürür; farklı yanıtların bulunması birikimi ortadan kaldırmaz.
“Benim özgürlük tanımım herkes için geçerlidir çünkü bunu ben böyle hissediyorum.” ifadesi hangi açıdan eleştirilebilir?
- A) Özgürlük kavramı hakkında hiç görüş belirtmemesi
- B) Kişisel sezgiyi evrensel geçerlilik için yeterli gerekçe sayması
- C) Farklı kişilerin gerekçelerini karşılaştırması
- D) Düşüncesini tartışmaya açık biçimde sunması
- E) Kavramın uygulamadaki sınırlarını araştırması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kişisel deneyim tartışmayı başlatabilir; ancak herkesi bağlayan bir yargı için daha genel, paylaşılabilir gerekçeler gerekir.
“Tüm canlılar değişir. Toplumlar canlıdır. O hâlde toplumlar biyolojik evrim geçirir.” çıkarımında özellikle ne sorgulanmalıdır?
- A) Her iki öncülün ayrı cümlelerde yazılmış olması
- B) Çıkarımın yalnız üç cümle içermesi
- C) Sonuçta “toplum” sözcüğünün yinelenmesi
- D) “Canlı” sözcüğünün iki öncülde aynı anlamda kullanılıp kullanılmadığı
- E) Öncüllerden birinin tümel önerme biçiminde bulunması
Doğru cevap: D
Çözüm: Toplum için “canlı” sözcüğü mecaz olabilir; biyolojik canlıyla aynı anlamda kullanmak anlam kaydırma hatası doğurabilir.
“Bütün özgür eylemler sorumluluk gerektirir. Bu eylem sorumluluk gerektiriyor. Öyleyse özgürdür.” çıkarımı nasıl değerlendirilir?
- A) Bir koşulun sonucundan nedeni çıkarmak daima geçerlidir.
- B) Özgür eylemlerin sorumluluk doğurmadığı kesinleşmiştir.
- C) Sorumluluk gerektirmek tek başına özgür olmayı kanıtlamaz.
- D) İlk önerme zaten sorumluluğun mümkün olmadığını söyler.
- E) Her eylem için özgürlüğün ölçüm cihazı zorunludur.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Özgürse sorumlu” koşulundan “sorumluysa özgür” sonucu çıkmaz; bu yön değiştirme çıkarım hatasıdır.
Bir argümanda “Herkes aynı görüşte olmalı; çünkü farklı görüşler tartışma yaratır.” deniyor. Felsefi açıdan hangi itiraz daha yerindedir?
- A) Tartışmanın varlığı, görüş çeşitliliğini ortadan kaldırmak için tek başına gerekçe olamaz.
- B) Her düşüncenin kesin olarak aynı doğruluk değerini taşıdığı
- C) Farklı düşünen kişilerin gerekçelerinin hiç incelenemeyeceği
- D) Tartışma çıkmaması için bütün soruların anlamsız sayılması
- E) Çoğunluğun benimsediği her yargının doğru olduğu
Doğru cevap: A
Çözüm: Eleştiri ve farklı görüşlerin tartışılması felsefi düşüncenin parçasıdır; sırf anlaşmazlık bulunması çoğulculuğu değersizleştirmez.
“Bir görüşün kendi içinde tutarlı olması, o görüşün kesin olarak doğru olduğunu gösterir.” önermesine karşı en güçlü örnek hangisidir?
- A) Bir iddianın gerekçelerinin açıkça ifade edilmesi
- B) Tutarlı bir hesabın işlem basamaklarının gösterilmesi
- C) Felsefi sorunlara farklı yanıtlar geliştirilebilmesi
- D) Kavramların tanımlanarak tartışmanın sürdürülmesi
- E) Kendi içinde çelişmeyen fakat gerçekle uyuşmayan kurgu bir açıklama kurulabilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir kurgu kendi içinde tutarlı olabilir, ancak dış dünya hakkında doğru bilgi vermeyebilir; tutarlılık ve doğruluk ayrıdır.
Bir kişi önce “Kendi görüşüm de yanlış olabilir.” sonra “Bu nedenle hiçbir gerekçe sunmama gerek yok.” diyor. İkinci yargı neden izlenmez?
- A) Bütün görüşlerin zorunlu olarak yanlış olduğunu ispatlar.
- B) Yanılabilirlik, görüşleri gerekçelendirme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- C) Görüşlerin hiç tartışılamayacağını kesin gösterir.
- D) Felsefenin yalnız kanıtlanmış doğa yasalarına bakması gerekir.
- E) Eleştirinin sadece kesin doğru yargılarla mümkün olduğunu gösterir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Eleştiriye ve düzeltmeye açıklık, düşünceyi gerekçesiz bırakmak değil gerekçelerini sınanabilir hâle getirmektir.
Felsefenin “herkes için ortak bir soru sorabilmesi” ile “farklı filozofların farklı yanıtlar vermesi” nasıl birlikte anlaşılabilir?
- A) Farklı yanıtlar bulunduğunda ortak soru sormak mantıksızlaşır.
- B) Evrensel sorular yalnız gözlem cihazlarıyla ölçülebilir.
- C) Tüm filozoflar aslında aynı cümleleri kurmuş olmalıdır.
- D) Sorunun evrensel niteliği, tek bir zorunlu felsefi yanıt bulunduğunu gerektirmez.
- E) Bir soruya birden çok yanıt vermek tüm yanıtları eşit doğru yapar.
Doğru cevap: D
Çözüm: İnsan, bilgi veya adalet gibi sorunlar geniş kapsamlı olabilir; bunların çözümünde farklı tutarlı görüşlerin bulunması mümkündür.