“Bir davranışın olabildiğince çok insana mutluluk sağlaması önemlidir.” düşüncesi hangi etik yaklaşımla ilişkilidir?
- A) Yararcılık (utilitarizm)
- B) Nihilist değer eleştirisi
- C) Salt biçimsel ödev etiği
- D) Bilgiye dayalı erdem görüşü
- E) Güzelliğin öznel yorumu
Doğru cevap: A
Çözüm: Utilitarizm, eylemlerin sonuçlarını etkilenen insanların toplam yararı veya mutluluğu bakımından değerlendirir.
Henüz gerçekleştirilmemiş, daha iyi bir toplumsal ve siyasal düzeni hayalî olarak tasarlayan eserlere genel olarak ne denir?
- A) Paralojizm
- B) Bürokrasi
- C) Ütopya
- D) Deneysel hipotez
- E) Epistemik şüphe
Doğru cevap: C
Çözüm: Ütopyalar, gerçek hayatta bulunmayan fakat tasarlanan daha iyi toplumsal ve siyasal modeller sunabilir; mevcut düzene eleştiri içerir.
Bilimsel araştırmada başka araştırmacıların izlenen yolu değerlendirebilmesi için ne gerekir?
- A) Sonuçların gizlenmesi
- B) Yalnız ünlü kişilerin konuşması
- C) Yöntemin ve verilerin açıkça sunulması
- D) Gözlemlerin yazılmaması
- E) Eleştirinin yasaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yöntem ve verilerin açıklanması, araştırmanın eleştirilmesine ve mümkün olduğunda bağımsız biçimde kontrol edilmesine yardım eder.
“Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz.” sözüyle değişime vurgu yapan filozof kimdir?
- A) Herakleitos
- B) Parmenides
- C) Descartes
- D) Platon
- E) Sokrates
Doğru cevap: A
Çözüm: Herakleitos oluşu ve değişimi varlığın temel niteliği sayar; nehir örneği sürekli değişime işaret eder.
Bir olay hakkındaki verileri duyu organları veya araçlar yardımıyla toplamaya ne ad verilir?
- A) Tümel uzlaşım
- B) Ontolojik inkâr
- C) Estetik taklit
- D) Ahlaki yaptırım
- E) Gözlem
Doğru cevap: E
Çözüm: Gözlem, olgu ve olayların izlenerek kaydedilmesidir; bilimde ölçüm araçlarıyla desteklenebilir.
Bir düşüncenin hiçbir gerekçe olmadan doğru kabul edilmemesi felsefenin hangi yönüdür?
- A) Sorgulayıcı olma
- B) Geleneklere koşulsuz bağlanma
- C) Her yargıyı kesinleştirme
- D) Yalnız deneysel veri toplama
- E) Soruları cevaplanamaz sayarak bırakma
Doğru cevap: A
Çözüm: Felsefi sorgulama, bir iddianın neden doğru sayıldığını araştırır ve gerekçesini değerlendirir.
Bireyin hukuk düzenince tanınan ve korunabilen bir şeyi yapma ya da talep etme yetkisine ne ad verilir?
- A) Hak
- B) Kader
- C) Paradigma
- D) Ödev ahlakı
- E) Mimesis
Doğru cevap: A
Çözüm: Hak, kişinin hukukça korunan yetki veya talebini ifade eder; siyaset felsefesinde özgürlük ve adaletle birlikte tartışılır.
Fiziksel deneyimin ötesindeki ilk neden, töz ve varlığın temeli gibi sorular hangi alanla ilişkilidir?
- A) Metafizik
- B) Biyometrik ölçme
- C) Deneysel genetik
- D) Yalnız betimsel istatistik
- E) Fonetik inceleme
Doğru cevap: A
Çözüm: Metafizik, varlığın temel ilkeleri ve fizik ötesi olarak nitelenen sorunları tartışır; ontolojiyle yakından ilişkilidir.
Bir kişi “Evrendeki bütün nesneler tanrısal bütünü oluşturur.” derken arkadaşı “Evren Tanrı’da yer alır ama Tanrı ondan aşkındır.” diyor. Sıralama hangisidir?
- A) Panenteizm – Panteizm
- B) Teizm – Ateizm
- C) Deizm – Politeizm
- D) Agnostisizm – Düalizm
- E) Panteizm – Panenteizm
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk görüş Tanrı-evren özdeşliğini, ikincisi evrenin Tanrı’da oluşuyla birlikte Tanrı’nın aşkınlığını savunur.
Ayşe, yerde bulduğu cüzdanı sahibine verir. Bunu ödül almak için değil, doğru olduğu için yaptığını söyler. Bu gerekçe hangi yaklaşımın ölçütüne daha yakındır?
- A) Çıkarı tek ölçüt sayan bencillik
- B) Her seçimi rastlantı sayan indeterminizm
- C) Ödeve saygıyı temel alan Kantçı etik
- D) Davranışı yalnız gelenekle açıklayan görüş
- E) Hazzı tek amaç gören Aristipposçu yaklaşım
Doğru cevap: C
Çözüm: Ayşe’nin eyleminin belirleyici gerekçesi ödül veya yarar değil, doğru olduğunu düşündüğü görevi yerine getirmesidir; Kantçı vurgu budur.
Bir araştırmacı oy verme oranlarını istatistiksel olarak incelerken diğeri “Seçme hakkı neden herkese tanınmalıdır?” diye soruyor. İkinci kişinin yaklaşımı hangisidir?
- A) Yalnız betimleyici seçim istatistiği
- B) Kimyasal süreçlerin deneysel analizi
- C) Siyaset felsefesinin normatif sorgulaması
- D) Sanat eserinin biçimsel sınıflandırması
- E) Fiziksel nedensellik açıklaması
Doğru cevap: C
Çözüm: İkinci araştırmacı mevcut durumu saymaktan çok, seçme hakkının hangi gerekçeyle olması gerektiğini araştırıyor; bu normatif siyaset felsefesidir.
Bir araştırmada “Kuram” ile “yasa” terimlerini karşılaştıran en doğru ifade hangisidir?
- A) Her bilimsel kuram yeterince doğrulanınca yasa olur.
- B) Bilimsel yasalar nedenleri her zaman ayrıntılı açıklar.
- C) Yasa düzenli ilişkiyi betimler; kuram ilişkileri açıklayan çerçeve sunabilir.
- D) Kuramlar mutlaka kanıtsız günlük tahmindir.
- E) Yasalar hiçbir deneyle sınanamaz.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilimsel yasa ve kuram farklı işlevler üstlenebilir; aralarında zorunlu bir terfi veya olgunlaşma basamağı ilişkisi yoktur.
Bilimde her yeni gözlemin eski bilgiyi hiçbir gerilim yaratmadan üst üste eklediğini savunmak Kuhn’un hangi vurgusunu ihmal eder?
- A) Bilimin her durumda hiç ilerleyememesini
- B) Paradigma dönüşümleriyle gerçekleşen kopuşları
- C) Bütün verilerin önemsiz oluşunu
- D) Düzenli araştırma yapılamamasını
- E) Bilginin yalnız estetik kalmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuhn bilim tarihinde yalnız kümülatif birikimin değil araştırma çerçevelerinin köklü dönüşümünün de bulunduğunu savunur.
Bir düşünür devletin oluşumunu bireylerin korkudan ve saldırıdan korunmak için güçlü bir otorite üzerinde anlaşmasına bağlıyor. Hangi filozofa yakındır?
- A) John Stuart Mill’e
- B) George Berkeley’ye
- C) Aristippos’a
- D) Thomas Hobbes’a
- E) Friedrich Nietzsche’nin bilgi görüşüne
Doğru cevap: D
Çözüm: Hobbes doğa durumundaki güvensizlik ve çatışma tehdidinin insanların güçlü egemen otoriteyi kurmasına yol açtığını savunur.
“Felsefi görüşler çağlar boyunca değişse de yeni düşünceler önceki sorularla hesaplaşır.” yargısının vurgusu nedir?
- A) Önceki filozofların tümünün unutulması gerektiği
- B) Her felsefi sorunun yalnız bir tarihte çözüldüğü
- C) Düşüncelerin bilimsel yasalar gibi değişmez olduğu
- D) Felsefenin birikimli fakat kesin sonuca kapanmayan niteliği
- E) Felsefede hiçbir görüşün bir diğerinden etkilenmediği
Doğru cevap: D
Çözüm: Felsefi tartışmalar geçmiş görüşleri dönüştürerek sürdürür; farklı yanıtların bulunması birikimi ortadan kaldırmaz.
Bir filozof “Dünyada düzenli ve amaca uygun bir yapı görüyorum; bu düzenin bilinçli düzenleyicisi olmalı.” sonucuna gidiyor. Hangi akıl yürütmeyi kullanır?
- A) Ontolojik kanıtı
- B) Kötülük problemini
- C) Teleolojik kanıtı
- D) Agnostik yargıyı
- E) Salt dil çözümlemesini
Doğru cevap: C
Çözüm: Düzenden düzenleyiciye ilerleyen argüman teleolojiktir. Kozmolojik argüman ise daha çok varlığın nedenine odaklanır.
Bir filozof dinler arasında kurtuluşa erişmenin tek bir inanca özgü olmadığı görüşünü savunuyor. Buradaki tartışma Tanrı’nın varlığından çok neye yöneliktir?
- A) Tanrı’nın sayısının mutlaka iki olmasına
- B) Evrenin Tanrı’yla tam özdeş olduğu görüşüne
- C) Ontolojik kanıtın kavramsal öncüllerine
- D) Doğal yasaların zorunlu olarak ortadan kalkmasına
- E) Dinî çoğulculuk ve farklı inançların kurtuluş iddialarına
Doğru cevap: E
Çözüm: Dinî çoğulculuk, farklı dinî yolların doğruluk veya kurtuluş bakımından nasıl değerlendirileceği sorusunu ele alır; tanrı sayısı sorusuyla aynı değildir.
“Bir bilgi iddiasının kaynağı duyumdur” cümlesi ile “Bu iddia doğrudur çünkü olguyla örtüşür” cümlesi niçin aynı soruyu yanıtlamaz?
- A) İlki bilginin kaynağını, ikincisi doğruluk ölçütünü bildirir.
- B) İlki ontolojiye, ikincisi yalnız estetiğe aittir.
- C) İkisi de bilginin imkânsızlığını aynı biçimde savunur.
- D) Her ikisi yalnız siyasal meşruiyet koşulunu verir.
- E) İki cümle de sadece dildeki sözcük sayısını açıklar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bilgi felsefesinde kaynağın ne olduğu ve bilgiyi hangi ölçüte göre doğru sayacağımız iki ayrı temel problemdir.
“Tüm canlılar değişir. Toplumlar canlıdır. O hâlde toplumlar biyolojik evrim geçirir.” çıkarımında özellikle ne sorgulanmalıdır?
- A) Her iki öncülün ayrı cümlelerde yazılmış olması
- B) Çıkarımın yalnız üç cümle içermesi
- C) Sonuçta “toplum” sözcüğünün yinelenmesi
- D) “Canlı” sözcüğünün iki öncülde aynı anlamda kullanılıp kullanılmadığı
- E) Öncüllerden birinin tümel önerme biçiminde bulunması
Doğru cevap: D
Çözüm: Toplum için “canlı” sözcüğü mecaz olabilir; biyolojik canlıyla aynı anlamda kullanmak anlam kaydırma hatası doğurabilir.
Bir düşünür, halkın iradesinin kanun yapımında esas olmasını savunurken toplum üyelerinin ortak yarara dönük karar verme sorumluluğunu da vurguluyor. Kimle ilişkilidir?
- A) Platon’un duyulara ilişkin mağara benzetmesiyle
- B) Sokrates’in bilgi-erdem özdeşliğiyle
- C) Herakleitos’un karşıtların birliğiyle
- D) Berkeley’nin öznel idealizmiyle
- E) Rousseau’nun genel irade anlayışıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: Rousseau, siyasal egemenliği halk ve genel irade temelinde ele alır; ortak yararın yalnız tek kişinin çıkarıyla özdeş olmadığını vurgular.