Bir düşüncenin doğruluğunu pratik sonuçları ve işe yararlığıyla ilişkilendiren yaklaşım hangisidir?
- A) Rasyonalizm
- B) Septisizm
- C) Pragmatizm
- D) Entüisyonizm
- E) Töz düalizmi
Doğru cevap: C
Çözüm: Pragmatizm düşünce ve inançları pratik sonuçları açısından değerlendirir; özellikle William James ve John Dewey ile anılır.
Tanrı ile evreni özdeş kabul eden, evrenden bağımsız ayrı bir Tanrı tasarımını benimsemeyen görüş hangisidir?
- A) Panteizm
- B) Panenteizm
- C) Deizm
- D) Monoteizm
- E) Ateizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Panteizm Tanrı ile evreni bir ve aynı görür; panenteizmde ise evren Tanrı’da bulunmakla birlikte Tanrı evreni aşar.
Gün batımını hiçbir sanatçı müdahalesi olmadan güzel bulmak hangi güzellik türüne örnektir?
- A) Sanatsal yaratım
- B) Zanaat ürünü
- C) Sanat eleştirisi
- D) Tiyatro performansı
- E) Doğal güzellik
Doğru cevap: E
Çözüm: Gün batımı doğada insanın sanat amacıyla üretmediği bir görünüm olduğundan doğal güzellik örneğidir.
Bir toplumda geçerli olan doğru-yanlış davranış kuralları ve değer yargıları bütünü hangi kavramla adlandırılır?
- A) Ahlak
- B) Epistemoloji
- C) Ontoloji
- D) Metafizik
- E) Mantık
Doğru cevap: A
Çözüm: Ahlak, toplumsal yaşamdaki davranış kuralları ve değerler bütünüdür; etik ise bu kuralların temelleri üzerine felsefi düşünmedir.
“Gerçeklik” ile “doğruluk” kavramları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gerçeklik yalnız yanlış önermelere verilen addır.
- B) Gerçeklik var olanla, doğruluk bir yargının uygunluğuyla ilgilidir.
- C) Doğruluk yalnız nesnelerin ağırlığını belirtir.
- D) İki kavram da yalnız sanat eserinin niteliğidir.
- E) Gerçeklik ve doğruluk hiçbir bağlamda ayrılamaz.
Doğru cevap: B
Çözüm: Gerçeklik nesne, durum ve olaylarla; doğruluk ise bunlar hakkında kurulan yargıların gerçeğe uygunluğuyla ilgilidir.
Devletin yönetme gücünün dar ve ayrıcalıklı bir grubun elinde bulunmasına dayanan yönetim biçimi hangisidir?
- A) Doğrudan demokrasi
- B) Mutlak monarşi
- C) Katılımcı yurttaşlık
- D) Oligarşi
- E) Yargı bağımsızlığı
Doğru cevap: D
Çözüm: Oligarşi siyasal gücün az sayıdaki kişi veya grubun elinde toplanmasıdır; demokrasi ya da tek kişilik yönetimle aynı değildir.
Bilimsel bir açıklamanın yeni gözlemlerle denetlenebilmesi hangi özelliğini gösterir?
- A) Değişmezlik
- B) Salt öznellik
- C) Otoriteye bağımlılık
- D) Gizemlilik
- E) Sınanabilirlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Sınanabilir iddialar, verilerle desteklenip eleştirilebilir; bu özellik bilimsel değerlendirme için önemlidir.
“Bilgi mümkün müdür?” sorusu hangi felsefe disiplininin temel sorularındandır?
- A) Estetik yargıların ölçümü
- B) Devletin yönetim biçimleri
- C) Sanat eserinin teknik üretimi
- D) Bilgi felsefesi
- E) Canlı türlerinin sınıflandırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Epistemoloji olarak da adlandırılan bilgi felsefesi bilginin imkânını, kaynağını, sınırlarını ve doğruluğunu inceler.
Bir kişi, zorla yaptırıldığı için gerçekleştirdiği bir eylemde gerçek bir seçim hakkı bulunmadığını ileri sürüyor. Bu durum ahlaki sorumluluğun hangi koşulunu tartışmaya açar?
- A) Bilginin deneyle doğrulanması
- B) Özgür iradeyle karar verebilme
- C) Sanat eserinin özgünlüğü
- D) Devletin anayasal biçimi
- E) Çıkarımın biçimsel geçerliliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Zorlama, kişinin farklı seçeneği değerlendirebilmesini sınırlandırır. Bu nedenle sorumluluğun derecesi özgür seçimin varlığıyla birlikte ele alınır.
Varlığın bütününü, ilk nedenini ve mahiyetini soruşturmak neden tek bir laboratuvar deneyine indirgenemez?
- A) Çünkü laboratuvarlarda hiçbir gerçek veri elde edilemez.
- B) Kavramların ve en temel varsayımların da tartışılmasını gerektirir.
- C) Çünkü bütün fiziksel gözlemler zorunlu olarak yanlıştır.
- D) Çünkü ontolojide soru veya argüman kurmak yasaktır.
- E) Çünkü varlık sorusu yalnız sayfa sayısını hesaplar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Ontoloji, gözlem verilerinden yararlanabilse de varlık kavramını ve genel ilkeleri akıl yürütmeyle sorgular.
Bilgiye ulaşırken önce duyumları inceleyip sonra genel kavramlar oluşturan bir yaklaşımda hangi ikisi birlikte çalışır?
- A) Yalnız hazır doğuştan bilgiler ve otorite
- B) Rastlantı ve estetik beğeni
- C) Sadece gelenek ve alışkanlık
- D) Deneyim ve aklın soyutlama etkinliği
- E) Yalnız siyasal güç ve yaptırım
Doğru cevap: D
Çözüm: Duyu verileri malzeme sunarken akıl benzerlik ve farklılıklar üzerinden kavram oluşturabilir; bilme süreci çok aşamalıdır.
Bir eleştirmen estetik değerin yalnız izleyicinin duygusundan kaynaklandığını söylerken diğeri eserin biçimini ölçüt alıyor. Temel ayrılık nedir?
- A) Öznelcilik ile nesnelcilik arasında olmaları
- B) Doğalcılık ile toplum sözleşmesi arasında olmaları
- C) Rasyonalizm ile deneycilik arasında olmaları
- D) Monarşi ile demokrasi arasında olmaları
- E) Teizm ile deizm arasında olmaları
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir görüş alımlayıcıyı, öteki eserin kendi niteliklerini belirleyici kabul eder; estetikte öznelcilik ve nesnelcilik ayrımı budur.
Kant’a göre insanın deneyimde bildiği nesne, kendi bilgi yetilerinin koşulları altında göründüğü şekliyle nasıl adlandırılır?
- A) Numen
- B) Salt idealar dünyası
- C) İlk neden
- D) Arkhe
- E) Fenomen
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant fenomeni deneyimde karşımıza çıkan görünüş olarak ele alır; kendinde şey kavramını bundan ayırır.
Bir kişi, ihtiyaçları arttıkça kaygısının da arttığını; bu yüzden sade yaşamı, dostluğu ve iç huzuru seçtiğini söylüyor. Bu yaşam ideali kime daha yakındır?
- A) Aristippos’a
- B) Epiküros’a
- C) Nietzsche’ye
- D) Hobbes’a
- E) Herakleitos’a
Doğru cevap: B
Çözüm: Epiküros, kalıcı huzuru bedensel acının ve ruhsal sarsıntının azalmasıyla ilişkilendirir; sınırsız haz peşinde koşmayı öğütlemez.
“Kendi dinimin kutsal metinlerini ve öğretilerini o dinin kabul edilen ilkelerine dayanarak sistemli açıklıyorum.” diyen kişinin yaklaşımı hangisidir?
- A) Din felsefesi
- B) Bilim felsefesi
- C) Teoloji
- D) Metafizik şüphecilik
- E) Fenomenolojik estetik
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir inancın kabul edilmiş öğretilerini içeriden açıklamak teolojinin temel yönelimidir; bu tutum felsefi eleştirellikle aynı şey değildir.
“Evrenin tüm nesneleri değişir; kalıcı olan değişimin kendisidir.” ifadesi hangi ontolojik görüşe yakındır?
- A) Mutlak değişmez varlık öğretisi
- B) Varlığın tamamen inkârı
- C) Oluşçuluk
- D) İdeaların duyulardan bağımsız kopyalanması
- E) Bilgiye ulaşmayı yalnız sayımla açıklama
Doğru cevap: C
Çözüm: Oluşçuluk varlığı bitmiş ve değişmez bir yapı olarak değil süreç ve değişim içerisinde kavrar.
“Bir dine ilişkin öğretiyi açıklamak için önce onun doğruluğunu kabul ediyorum.” cümlesini kuran araştırmacı, din felsefesinin hangi özelliğini dışarıda bırakmıştır?
- A) İnancın öncüllerini de eleştirel biçimde sorgulamayı
- B) Dinî kavramları sistemli olarak incelemeyi
- C) Tarihsel metinlerden yararlanabilmeyi
- D) İnsanların inanç deneyimlerini araştırmayı
- E) Dinî iddialara ilişkin kavramları tanımlamayı
Doğru cevap: A
Çözüm: Teolojik çalışma belli kabulden hareket edebilir; din felsefesi ise bu temel kabullerin kendisini sorgulama imkânını korur.
Kant’ın “kendinde şey” ile “görünüş” ayrımı hangi sorunu belirginleştirir?
- A) Bütün deneyimlerin yalnız toplumsal sözleşme olması
- B) Duyusal nesnelerin hiç sınıflandırılamaması
- C) Ahlak ilkelerinin fiziksel parçacıklardan oluşması
- D) Siyasi düzenin yalnız doğa yasasıyla belirlenmesi
- E) Gerçekliğin kendisi ile bize deneyimde göründüğü biçimin aynı kabul edilmemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant, bilginin insanın deneyim koşullarıyla şekillendiğini söyler; fenomen ile numen ayrımı bu sınırı gösterir.
Yalnız geçmiş gözlemlerden “Yarın da aynı olay kesin gerçekleşecek” sonucunu çıkaran öğrenci hangi mantıksal sınırı aşar?
- A) Geçerli tümdengelimin tanımını
- B) Matematiksel eşitliğin simetri koşulunu
- C) Ahlakın evrensel ödevini
- D) Siyasi uzlaşımın tarihini
- E) Tümevarımdan zorunlu kesinlik çıkarma sınırını
Doğru cevap: E
Çözüm: Geçmişteki düzenlilikler beklentiyi destekler ancak geleceğin mantıksal olarak zorunlu aynı olması sonucunu vermez.
“Kimi kültürlerde beğenilmeyen bir müzik, başka bir topluluk için çok değerlidir.” önermesinden hangi sonuç kesinlikle çıkmaz?
- A) Güzel yargısının bütün insanlar için değişmez biçimde aynı olduğu
- B) Sanatsal beğeninin kültürlerden etkilenebildiği
- C) Aynı eserin farklı yorumlar doğurabildiği
- D) Estetik yargılarda farklılık bulunabildiği
- E) Kişisel ve toplumsal yaşantının beğeniye etki edebildiği
Doğru cevap: A
Çözüm: Kültürler arasında beğeni farkı bulunması, güzellik yargısının herkes için zorunlu ve değişmez biçimde aynı olduğu sonucunu desteklemez.