Ahlak felsefesinde bir davranışı doğru ya da yanlış sayarken özellikle eylemin amacına ve yönelişine bakma hangi unsuru öne çıkarır?
- A) Kütle
- B) Niyet
- C) Kavramın kapsamı
- D) Nesnenin rengi
- E) Fiziksel uzaklık
Doğru cevap: B
Çözüm: Niyet, bir eylemin hangi gerekçeyle gerçekleştirildiğiyle ilgilidir. Özellikle Kantçı yaklaşım ahlaki değerde güdüyü önemser.
Bir izleyicinin güzellik yargısına konu olan tablo, estetik ilişkide hangi kavramla ifade edilir?
- A) Estetik özne
- B) Estetik nesne
- C) Bilimsel kuram
- D) Ahlaki kural
- E) Toplumsal kurum
Doğru cevap: B
Çözüm: Estetik nesne, estetik öznenin yöneldiği ve hakkında beğeni yargısında bulunduğu nesne ya da sanat yapıtıdır.
Dinsel bağlamda bireyin bir düşünceyi ya da varlığı doğru olarak kabul etme hâli en genel anlamıyla hangi kavramdır?
- A) Paradigma
- B) İnanç
- C) İmgelem
- D) Nedensellik
- E) Adalet
Doğru cevap: B
Çözüm: İnanç bir düşünce ya da varlığın doğruluğunu benimsemekle ilgilidir; dinî iman ise bu kabulün daha kapsamlı içselleştirilmesini de içerir.
İlk filozofların evrenin kendisinden türediği ana maddeyi ararken kullandığı kavram nedir?
- A) Kategori hatası
- B) Ahlak yasası
- C) Sanat eseri
- D) Arkhe
- E) Siyasal sözleşme
Doğru cevap: D
Çözüm: Arkhe, ilk doğa filozoflarının varlığı açıklamak için aradıkları ilk ilke veya temel unsur anlamında kullanılır.
Descartes’ın zihin ve bedeni birbirinden farklı tözler olarak ele alması hangi görüştür?
- A) Salt maddi tekçilik
- B) Ontolojik nihilizm
- C) Yalnız oluş felsefesi
- D) Töz düalizmi
- E) Saf atomcu mekanizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Descartes düşünme niteliğiyle zihin tözünü ve yer kaplama niteliğiyle maddi tözü ayırarak düalist açıklama geliştirir.
“Ruh bedenin ölümünden sonra varlığını sürdürür mü?” sorusu din felsefesinin hangi temel problemine örnektir?
- A) Ekonomik eşitsizlik sorunu
- B) Bilimin doğrulama ölçütü
- C) Ölümden sonraki yaşam ve ruhun ölümsüzlüğü
- D) Sanatta taklit kuramı
- E) Dilin anlamını belirleme problemi
Doğru cevap: C
Çözüm: Bu soru bedenin ölümünden sonra kişisel varoluşun sürüp sürmediğini araştırır; din felsefesindeki temel varoluş ve ölüm sonrası yaşam sorusudur.
Bir ülkede dernekler çevre sorunları hakkında rapor hazırlayıp karar vericilere öneriler sunuyor. Bu örgütlenmelerin siyaset felsefesindeki karşılığı nedir?
- A) Resmî yargı erki
- B) Sivil toplumun katılımı
- C) Devletin zor kullanma tekeli
- D) Salt hükümdarlık yetkisi
- E) Kapalı askerî hiyerarşi
Doğru cevap: B
Çözüm: Devletten bağımsız, gönüllü ve kamusal sorunlara duyarlı örgütlenmeler sivil toplumun siyasal yaşama katılımına örnektir.
Bir heykeltıraş insan bedeninin hareketini doğada gördüğü duruşlara olabildiğince benzetecek biçimde işliyor. Bu süreç hangi sanat kuramıyla açıklanır?
- A) Oyun olarak sanat anlayışı
- B) Yalnız sezgiyle yaratma
- C) Öznel idealist siyaset
- D) Taklit olarak sanat anlayışı
- E) Bilimsel açıklamacılık
Doğru cevap: D
Çözüm: Hareketin gözlemlenip eserde yeniden yansıtılması, mimesis yani taklit olarak sanat görüşünün temel örneğidir.
Araştırmacı sonuçlara uymayan verileri raporundan çıkarıyor. Bilimsel yönteme en uygun eleştiri hangisidir?
- A) Yalnız olumlu sonuçların raporlanması zorunludur.
- B) Seçici veri kullanımı nesnel değerlendirmeyi zedeler.
- C) Veri saklama eleştiriyi kolaylaştırır.
- D) Ölçüm sonuçlarının gerekçesi hiç önemli değildir.
- E) Araştırmada yöntem açıklamak gereksizdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Olumsuz veya aykırı sonuçların gizlenmesi, kanıtın eksik görünmesine ve diğer araştırmacıların değerlendirmesinin yanıltılmasına yol açar.
“Bilim gözlemle olgusal sorulara yanıt arar; felsefe de bilimin kavramlarını ve varsayımlarını sorgulayabilir.” sonucu neyi gösterir?
- A) Bilimin hiçbir biçimde felsefi varsayım içermediğini
- B) Bilimle felsefenin farklı ama ilişki kurabilen etkinlikler olduğunu
- C) Felsefenin yalnız deney araçları üretmesi gerektiğini
- D) Her felsefi sorunun anında laboratuvarda çözülmesi gerektiğini
- E) Bilim ve felsefenin tüm yöntemlerinin özdeş olduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilim olgusal açıklama ve testlerle, felsefe kavramsal ve yöntemsel sorgulamayla çalışır; iki alan birbirini etkileyebilir.
Locke’un boş levha düşüncesi, aşağıdakilerden hangisini doğrudan reddeder?
- A) Duyuların bilgi edinmedeki işlevini
- B) Zihinde deneyimden önce hazır düşünceler bulunduğu iddiasını
- C) İnsanın çevresiyle etkileşebilmesini
- D) Belleğin deneyimleri saklayabilmesini
- E) Deneyimden sonra kavram oluşturulabilmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Locke doğuştan hazır fikirler öğretisine itiraz eder; zihnin yaşantıyla içerik kazandığını savunur.
Bir düşünür “İnsanlar doğaları gereği birlikte yaşamaya yönelir; devlet güvenlik ve ortak ihtiyaçların karşılanması için gelişir.” diyor. Hangi köken görüşü öne çıkar?
- A) Doğalcı yaklaşım
- B) İlahi yetki yaklaşımı
- C) Sadece zorla kabul edilen sözleşme
- D) Estetik dışavurumculuk
- E) Epistemolojik şüphecilik
Doğru cevap: A
Çözüm: İnsanın toplumsal doğası ve güvenlik ihtiyacı devletin kuruluşunu açıklamada kullanılıyorsa doğalcı kaynak görüşü savunulmaktadır.
“Bir davranış yasa dışı olmayabilir; buna rağmen başkalarını aldatıyorsa ahlaki açıdan sorunlu olabilir.” diyen kişinin dikkat çektiği fark nedir?
- A) Her yasak davranışın zorunlu olarak güzel olması
- B) Ahlak kurallarının yalnız fizik yasalarından çıkması
- C) Vicdanın hukuki kurumların yerini tamamen alması
- D) İyi davranışın ancak mahkemede belirlenebilmesi
- E) Hukuka uygunluk ile ahlaki doğruluğun aynı şey olmaması
Doğru cevap: E
Çözüm: Hukuk, yaptırımı olan yazılı kurallara; ahlak ise eylemlerin iyi-kötü yönünü değerlendiren ilkelere dayanır. İkisi örtüşse de özdeş değildir.
“Bir dine inanmak” ile “bu inancı değer vererek yaşamında içselleştirmek” ayrımı hangi iki kavramla daha iyi ifade edilir?
- A) Teori ve yasa
- B) Doğruluk ve geçerlilik
- C) Varlık ve oluş
- D) Güzellik ve yücelik
- E) İnanç ve iman
Doğru cevap: E
Çözüm: İnanç bir kabul veya tasdiki, iman ise bu kabulün birey için değer taşıyarak duygusal ve davranışsal bağlılığa dönüşmesini de içerir.
“Sivil toplum, devleti tamamen ortadan kaldırmak için kurulan resmî kurumlar bütünüdür.” savı neden hatalıdır?
- A) Sivil toplumun yalnız yargı bakanlığı çalışanlarından oluşması
- B) Derneklerin yalnız zor kullanma yetkisine sahip kurumlar olması
- C) Toplumsal dayanışmanın hukuken her durumda yasaklanması
- D) Bireyin devletten ayrı hiçbir ilişki kuramaması
- E) Sivil toplumun gönüllü ve devletten bağımsız örgütlenmeleri kapsaması
Doğru cevap: E
Çözüm: Sivil toplum, resmî devlet örgütlerinden farklı olarak gönüllü birliktelikleri, katılımı ve hak savunusunu kapsar; amacı zorunlu olarak devleti yok etmek değildir.
Bir öğretmen “Öğrencilerin hepsi aynı cevabı verdiği için doğru olmalı” diyor. Hangi ek işlem güvenilirliği artırır?
- A) Öğrenci sayısını iki katına çıkarmadan karar vermek
- B) Cevabın daha kalın yazılmasını istemek
- C) En popüler öğrencinin önerisini otomatik seçmek
- D) Yanıtların hepsini aynı anda görünmez kılmak
- E) Cevabı bağımsız kanıt ve gerekçelerle karşılaştırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Uzlaşımın yanı sıra kanıt ve gerekçe incelemesi yapılması, toplu yanılgı ihtimaline karşı değerlendirmeyi güçlendirir.
Bir argümanda “Herkes aynı görüşte olmalı; çünkü farklı görüşler tartışma yaratır.” deniyor. Felsefi açıdan hangi itiraz daha yerindedir?
- A) Tartışmanın varlığı, görüş çeşitliliğini ortadan kaldırmak için tek başına gerekçe olamaz.
- B) Her düşüncenin kesin olarak aynı doğruluk değerini taşıdığı
- C) Farklı düşünen kişilerin gerekçelerinin hiç incelenemeyeceği
- D) Tartışma çıkmaması için bütün soruların anlamsız sayılması
- E) Çoğunluğun benimsediği her yargının doğru olduğu
Doğru cevap: A
Çözüm: Eleştiri ve farklı görüşlerin tartışılması felsefi düşüncenin parçasıdır; sırf anlaşmazlık bulunması çoğulculuğu değersizleştirmez.
“Bana hoş geleni yapmak her koşulda ahlakidir.” önermesine Epikürosçu açıdan hangi eleştiri daha uygundur?
- A) Bütün hazlar kötü olduğu için insan her tür mutluluktan uzak durmalıdır.
- B) Ahlak yalnız devletin yazılı yasalarından oluştuğu için hazın önemi yoktur.
- C) Haz almak, düşünsel açıdan hiçbir seçim gerektirmediği için değerli değildir.
- D) Kısa süreli hazlar daha büyük acılara yol açabilir; dinginlik ve ölçü dikkate alınmalıdır.
- E) Kişinin bir davranışı seçme gücü bütünüyle doğuştan sabitlenmiştir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Epiküros için haz, ölçüsüz isteklerin peşinden gitmek değildir; gelecekteki acı ve kaygıları da düşünerek huzurlu bir yaşam sürmektir.
Bir metin mevcut eşitsizlikleri eleştirmek için tüm yurttaşlara eğitim ve refah sunan hayalî bir toplum tasarlar. Böyle bir ütopyanın işlevi hakkında hangisine ulaşılır?
- A) Tasarımın gerçekleştiğinin doğrudan tarihsel kanıtı olması
- B) Mevcut topluma alternatif üzerinden eleştirel düşünmeyi sağlaması
- C) Bütün toplumların zorunlu olarak aynı biçimde gelişmesi
- D) Tasarıdaki her kurumun fiziksel bir doğa yasası sayılması
- E) Siyasal değer tartışmalarını gereksiz hâle getirmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Ütopya gerçekleşmemiş alternatif bir düzen modeli kurarak mevcut toplumsal sorunları görünür kılabilir ve ideal düzen üzerine düşünme sağlar.
“Bütün özgür eylemler sorumluluk gerektirir. Bu eylem sorumluluk gerektiriyor. Öyleyse özgürdür.” çıkarımı nasıl değerlendirilir?
- A) Bir koşulun sonucundan nedeni çıkarmak daima geçerlidir.
- B) Özgür eylemlerin sorumluluk doğurmadığı kesinleşmiştir.
- C) Sorumluluk gerektirmek tek başına özgür olmayı kanıtlamaz.
- D) İlk önerme zaten sorumluluğun mümkün olmadığını söyler.
- E) Her eylem için özgürlüğün ölçüm cihazı zorunludur.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Özgürse sorumlu” koşulundan “sorumluysa özgür” sonucu çıkmaz; bu yön değiştirme çıkarım hatasıdır.