Bilimsel açıklamaların kişisel tercihlerden bağımsız biçimde denetlenebilmesi hangi ideale yaklaşır?
- A) Salt öznel beğeni
- B) Doğuştan kesinlik
- C) Otoritenin dokunulmazlığı
- D) Nesnellik
- E) Gizli bilgi
Doğru cevap: D
Çözüm: Nesnellik, iddiaların yalnız kişisel kanaatle değil başkalarınca da değerlendirilebilen gerekçe ve verilere dayanmasını hedefler.
Baskıcı gözetim, özgürlüklerin yokluğu veya insanlık dışı gelecek tasvirleriyle uyarıda bulunan toplum kurgusuna ne ad verilir?
- A) Distopya
- B) İdealist ütopya
- C) Kozmolojik kanıt
- D) Erdem etiği
- E) Rasyonalizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Distopya, korkutucu veya baskıcı olumsuz düzeni betimler; ütopya kavramıyla ilişkili ama olumlu ideal düzen tasarımından farklıdır.
“Devletin meşruiyetinin kaynağı nedir?” sorusu hangi disiplinle ilgilidir?
- A) Bilgi edinme organları
- B) Organik bileşiklerin yapısı
- C) Yer şekillerinin oluşumu
- D) Sanatçının renk seçimleri
- E) Siyaset felsefesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Siyaset felsefesi devlet, iktidar, meşruiyet, adalet, özgürlük ve haklar gibi konuları sorgular.
İnsan davranışlarının iyi veya kötü oluşunu, eylemlerin dayandığı değerleri ve ahlaki ilkeleri sorgulayan felsefe dalı hangisidir?
- A) Varlık felsefesi (ontoloji)
- B) Bilgi felsefesi (epistemoloji)
- C) Ahlak felsefesi (etik)
- D) Sanat felsefesi (estetik)
- E) Bilim felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Etik, eylemleri yalnız betimlemekle kalmaz; iyi, kötü, özgürlük, sorumluluk ve ahlaki ölçütlerin gerekçelerini sorgular.
Bir filozof hem “Bütün yargılar yanlıştır.” hem de “Benim bu yargım doğrudur.” derse öncelikle hangi sorun doğar?
- A) Öncüllerin deneysel gücünün artması
- B) Kavramların herkesçe aynı anlaşılması
- C) Argümanın biçimsel olarak zorunlu geçerli olması
- D) İfadeler arasında tutarlılık sorunu
- E) Söylenenlerin tümünün gözlemle doğrulanması
Doğru cevap: D
Çözüm: “Bütün yargılar yanlıştır” iddiası kendisini de kapsar; bir yandan kendi doğruluğunu savunmak gerilim yaratır.
Bir öğretmen öğrencilerine “Ressam mı, yapıt mı, yoksa yapıtı yorumlayan seyirci mi sanatın anlamını belirler?” sorusunu soruyor. Burada hangi problem tartışılır?
- A) Devletin meşruiyet kaynağı
- B) Sanatsal anlamın kaynağı ve yorumlanması
- C) Kesin matematiksel sonuç
- D) Maddenin atomik yapısı
- E) Sadece tarihsel bir olayın yılı
Doğru cevap: B
Çözüm: Soru sanatçı, eser ve alımlayıcı arasındaki ilişkide anlam ve değerin nasıl oluştuğunu tartışmaya açar.
“Yağmurun oluşması belirli fiziksel koşulların sonucudur.” açıklaması hangi yaklaşımın yöntemine daha uygundur?
- A) Olayı yalnız gelecekteki amaçla açıklama
- B) Yağmuru değişmez idea olarak tanımlama
- C) Fiziksel süreçleri tamamen inkâr etme
- D) Mekanist neden-sonuç açıklaması
- E) Sadece ahlaki sorumluluk sorma
Doğru cevap: D
Çözüm: Mekanist yaklaşım oluşları fiziksel koşullar ve neden-sonuç zinciriyle açıklar; doğa olaylarına amaç yüklemez.
Felsefeci “Bir iddia bilimsel olarak nasıl sınırlandırılır?” diye sorarken fizikçi belirli bir deney yapıyor. Aralarındaki ayrım nedir?
- A) Her ikisi de yalnız estetik yargı geliştirir.
- B) İlki bilimin ölçütünü, ikincisi belirli olguyu araştırır.
- C) Fizikçi hiçbir yöntem kullanmaz.
- D) Filozof yalnız sayısal veri üretir.
- E) Bilim felsefesi fizik deneyinin aynısıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilim felsefesi bilimsel etkinliğin yapısını, ölçütlerini ve yöntemlerini sorgular; fizik belirli olgusal süreçleri inceler.
“Tanrı’nın varlığı hakkında yalnız iki seçenek vardır: Vardır veya yoktur; bilinemez demek bir görüş değildir.” diyen kişi hangi yaklaşımı gözden kaçırmıştır?
- A) Agnostisizmi
- B) Monoteizmi
- C) Politeizmi
- D) Deizmi
- E) Teizmi
Doğru cevap: A
Çözüm: Agnostisizm, Tanrı’nın varlığı ve yokluğu hakkında kesin bilgiye ulaşmanın olanaksızlığını savunan üçüncü bir epistemik tutumdur.
Bir düşünür “Eylemin doğru oluşu, benim kazancımdan değil, etkilenenlerin toplam mutluluğundan anlaşılabilir.” diyerek hangi ayrımı vurgular?
- A) Ödev ahlakı ile biçimsel mantık arasındaki özdeşliği
- B) Özgürlük ile rastlantı arasındaki zorunlu eşitliği
- C) Bireysel çıkarcılık ile yararcılık arasındaki farkı
- D) Bilgi felsefesi ile ahlak felsefesinin aynı olduğunu
- E) Görecilik ile evrensellik arasındaki tüm ayrımların silindiğini
Doğru cevap: C
Çözüm: Egoizm kişinin kendi yararına odaklanır; yararcılık ise karardan etkilenen herkesin yararını hesaba katmayı amaçlar.
Platon’a göre aynı güzelliğe sahip görünen birçok nesnenin ortak temelini ne açıklar?
- A) Nesnelerin bütünüyle ayrı ve bağımsız idealar yaratması
- B) Her güzel nesnenin aynı fiziksel maddeyi taşıması
- C) Güzellik yargısının yalnız nüfus sayımıyla belirlenmesi
- D) Duyusal kopyaların ideaları kendilerinden üretmesi
- E) Değişmeyen güzellik ideasına katılmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon, tekil güzel şeylerin geçici olduğunu; onlara anlam veren güzellik ideasının daha temel olduğunu savunur.
“Haritada köyün doğusunda bir göl işaretli; arazi incelemesinde de göl doğuda.” denildiğinde hangi ölçüt kullanılmıştır?
- A) Yalnız iç tutarlılık
- B) Önermenin gerçek durumla uygunluğu
- C) Sadece işe yarama ölçütü
- D) Toplumsal oy birliği
- E) Sezgisel kavrayışın tek başına yeterliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Haritadaki yargı gözlenen coğrafi durumla karşılaştırılarak doğrulanmaktadır; bu uygunluk yaklaşımıdır.
“İnsan evrensel kuralları hazır bulmasa da seçiminin bütün sonuçlarının sorumluluğunu taşır.” görüşünden aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
- A) Bireyin seçimleriyle kendisini oluşturduğu
- B) Kişinin eyleminin sonuçlarını üstlenmesi gerektiği
- C) Özgür insanın hiçbir ahlaki sorumluluğunun bulunmadığı
- D) Hazır değerlerin bulunmamasının seçim gereğini ortadan kaldırmadığı
- E) Özgürlüğün kişiye karar verme yükü getirebildiği
Doğru cevap: C
Çözüm: Varoluşçu özgürlük, sorumluluktan kaçış değildir. Seçimler kişinin kendisini belirlediğinden özgürlük ve sorumluluk bir arada vurgulanır.
“Evrenin amaca göre düzenlenmiş olduğunu ileri sürmek ile doğada amaç varmış gibi yararlı açıklama kurmak aynı şey değildir.” ayrımının nedeni nedir?
- A) Birincisi ontolojik iddia, ikincisi açıklama yöntemi olabilir.
- B) Her iki ifade de zorunlu olarak varlığı yok sayar.
- C) İkinci ifade doğada hiç neden bulunmadığını kanıtlar.
- D) Birinci ifade hiçbir değerlendirme gerektirmeyen ölçümdür.
- E) Amaç kavramı yalnız sayılar için kullanılabilir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Amaçsal dil işlevi betimlemek için de kullanılabilir; evrende gerçekten amaç bulunduğu savı ise daha güçlü ontolojik iddiadır.
Platon’a göre bir kişinin güzel nesneler hakkında değişen sanılara sahip olması, neyi asıl bilgiden ayırmayı gerektirir?
- A) Matematiksel kanıtı yalnız çoğunluk oyundan
- B) Deneyimi yalnız bedensel hareketten
- C) Kuşkuyu her zaman fiziksel ölçümden
- D) Yargıyı yalnız siyasi otorite kararından
- E) Duyusal kanıyı değişmez ideaların akılla kavranmasından
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon’da doxa duyusal dünyaya ilişkin sanıdır; episteme ise ideaların akılla kavranmasına yönelen güvenilir bilgiye karşılık gelir.
Bir sanatçı resmini hayal gücüyle üretirken bir izleyici eseri yaratıcınınkinden farklı anlamlandırıyor. Bu durumda hangi iki unsur ayrı tutulmalıdır?
- A) Sanatçının üretim niyeti ile alımlayıcının yorumu
- B) Sanat eserinin boyası ile kimyasal bileşimi
- C) Doğa olayı ile fiziksel nedensellik
- D) Bilimsel hipotez ile veri kümesi
- E) Yönetim gücü ile hukuk düzeni
Doğru cevap: A
Çözüm: Eserin doğuşundaki sanatçı niyeti ile izleyicinin esere yüklediği anlam aynı olmak zorunda değildir; iki özne farklı rollerdedir.
“Bilim insanı kişisel değerlerden hiç etkilenmez; bu yüzden araştırma sonuçlarını denetlemeye gerek yoktur.” savında hangi problem bulunur?
- A) Bilimde yöntemlerin açıklanabileceğini kabul etmesi
- B) Veri paylaşımının gerekli oluşunu vurgulaması
- C) Sonuçların eleştirilebilirliğine dikkat çekmesi
- D) Nesnelliği bireysel yanılmazlıkla karıştırması
- E) Gözlemin yorum içerebileceğini belirtmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Bilimde nesnellik şeffaf yöntem ve eleştirel denetimle güçlenir; araştırmacının tüm etkilerden arınmış olduğunu varsaymak gerekmez.
Bir soru kökünde “Tanrı var mı?” değil “Tanrı’nın varlığı bilinebilir mi?” ifadesi geçiyor. Bu değişiklik hangi vurguyu belirginleştirir?
- A) Monoteizmden politeizme zorunlu geçişi
- B) Teizmden panteizme doğrudan dönüşümü
- C) Tanrı kavramının dilde hiç kullanılamamasını
- D) Varlık iddiasından bilgiye erişimin imkânı sorununa geçilmesini
- E) Evrenin fiziksel yaşının zorunlu olarak bulunmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Varlık ve yokluk hakkındaki ontolojik iddialar ile bunların bilinip bilinemeyeceğine ilişkin epistemik soru birbirinden ayrılmalıdır.
Bir eleştirmen “Bu oyun yalnız bireysel duyguları anlatmıyor, üretildiği toplumun eşitsizliklerini de görünür kılıyor.” diyor. Hangi boyuta vurgu yapmaktadır?
- A) Güzelliğin yalnız matematikle hesaplanmasına
- B) Sanatçının seyirciden tamamen bağımsızlığına
- C) Tüm sanatsal değerlerin biyolojik olmasına
- D) Estetik hazzın hiçbir düşünce uyandırmamasına
- E) Sanatın toplumsal bağlamına ve eleştirel işlevine
Doğru cevap: E
Çözüm: Eserin toplumsal sorunları yansıtması ve eleştirmesi, sanatın topluma dönük yönünün önemli görüldüğünü gösterir.
Bir çocuk büyüyüp yetişkin olduğunda biyolojik özellikleri değişir fakat aynı bireyden söz edilir. Hangi klasik sorun bu örnekte ortaya çıkar?
- A) Bilgiyi yalnız ezberlemenin en hızlı yöntemi
- B) Siyasette çoğunluğun oyu nasıl sayılır
- C) Sanatta hangi ritmin daha hoş olduğu
- D) Değişim içinde özdeşliğin veya sürekliliğin nasıl korunduğu
- E) Bir gazın belirli sıcaklıkta nasıl genişlediği
Doğru cevap: D
Çözüm: Değişen nitelikler karşısında var olanın aynı kalıp kalmadığı, oluş ile özdeşlik arasındaki ontolojik bir problemdir.