Bir heykelin yalnızca maddi faydası değil, biçimi ve ifadesi nedeniyle beğenilmesi hangi değerlendirmedir?
- A) Estetik değerlendirme
- B) Ticari hesaplama
- C) Hukuki yargılama
- D) Matematiksel ispat
- E) Kimyasal analiz
Doğru cevap: A
Çözüm: Estetik değerlendirme heykelin işe yararlığından ziyade görünen biçimi, çağrışımı ve uyandırdığı beğeni üzerinde durur.
Bilimsel bilgi açısından gözleme dayalı olguları esas alan ve metafizik iddialara mesafe koyan yaklaşım hangisidir?
- A) Pozitivizm
- B) Platoncu idealizm
- C) Entüisyonizm
- D) Septisizm
- E) Varoluşçuluk
Doğru cevap: A
Çözüm: Pozitivizm, özellikle Comte ile ilişkilidir; bilimsel araştırmada gözlenebilir olguları ve olgular arası ilişkileri öne çıkarır.
Bir düşüncenin kendi içinde birbiriyle çelişen yargılar taşımaması hangi niteliktir?
- A) Kesin doğruluk garantisi
- B) Tutarlılık
- C) Yalnız geleneksel kabul
- D) Fiziksel ölçülebilirlik
- E) Herkes tarafından benimsenme
Doğru cevap: B
Çözüm: Tutarlı düşüncede aynı koşullarda birbirini dışlayan yargılar birlikte savunulmaz; tutarlılık tek başına doğruluğu garanti etmez.
“Bir bilginin hangi yollarla elde edildiği” sorusu bilgi felsefesinin hangi problemine ilişkindir?
- A) Varlığın ilk maddesi
- B) Bilginin kaynağı
- C) Güzelin niteliği
- D) Devletin kuruluşu
- E) İyi davranışın temeli
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilginin kaynağı problemi, doğru bilgiye akıl, deney, sezgi veya başka hangi yetilerle ulaşıldığını sorgular.
Bir araştırmacı ışık miktarının bitki büyümesine etkisini incelerken sulamayı aynı tutuyor. Neden?
- A) Büyümeyi hiçbir veriyle ölçmemek için
- B) Bitkinin türünü gizlemek için
- C) Gözlem yapma zorunluluğunu kaldırmak için
- D) Sonucun yalnız kanaate bağlı kalması için
- E) Diğer değişkenlerin etkisini kontrol etmek için
Doğru cevap: E
Çözüm: Kontrollü deneyde araştırılan değişkenin etkisini ayırt etmek amacıyla diğer koşullar mümkün olduğunca sabit tutulur.
Aynı şarkıyı dinleyen iki kişinin biri melodiyi çok beğenirken diğeri sıkıcı buluyor. Bu durum en doğrudan neyi destekler?
- A) Estetik yargıların öznel olabileceğini
- B) Bütün sanat eserlerinin değersiz olduğunu
- C) Müziğin bilimsel olarak yanlış olduğunu
- D) Sanatın yalnız kopyalama olduğunu
- E) Beğeninin yasalarla belirlendiğini
Doğru cevap: A
Çözüm: Farklı kişilerin aynı eser hakkında farklı yargılara varması, beğenide öznel yaşantının belirleyici olabileceğini gösterir.
“Gözlediğim her kuğu beyazdı; öyleyse bütün kuğular beyazdır.” çıkarımında hangi yöntem kullanılmıştır?
- A) Genelden özele zorunlu çıkarım
- B) Özdeşlik ilkesini inkâr
- C) Sadece kavram tanımı yapma
- D) Sonucu hiç öncüle bağlamama
- E) Tümevarım
Doğru cevap: E
Çözüm: Tümevarım gözlenen tekil örneklerden genel bir sonuca gider; sonuç yeni karşı örneklerle değişebilir.
Kamu görevlilerinin yetkisini yazılı kurallar ve hukuken tanımlı görevlerden aldığı düzende Weber’in hangi otorite türü öne çıkar?
- A) Geleneksel otorite
- B) Karizmatik otorite
- C) Hukuksal-rasyonel otorite
- D) Sadece kişisel sadakat
- E) Doğal seçilim kuramı
Doğru cevap: C
Çözüm: Hukuksal-rasyonel otoritede itaat belirli kişinin özelliğine değil, yasal kurallara ve resmî görev yetkisine yönelir.
Bir kişi “Yağmur hoşuma gidiyor çünkü bahçem sulanıyor; şiir ise hiçbir işime yaramasa da beni etkiliyor.” diyor. Bu karşılaştırmanın konusu nedir?
- A) Doğal güzellik ile biyolojik kalıtım ilişkisi
- B) Bir eserin fiyatı ile üretim tarihi ilişkisi
- C) Doğruluk ile mantıksal geçerlilik özdeşliği
- D) Çıkara bağlı hoşlanma ile estetik beğeni ayrımı
- E) Sanatta herkesin aynı zevki taşıması
Doğru cevap: D
Çözüm: Bahçenin sulanması pratik faydadır; şiirin fayda beklemeden beğenilmesi ise estetik hazza örnek oluşturur.
“Evrenin bir başlangıcı olması, onun nasıl ortaya çıktığı ve bir yaratıcı gerekip gerekmediği sorularıyla ilişkilidir.” cümlesi hangi din felsefesi problemine girer?
- A) Ahlaki yasaların evrenselliği sorununa
- B) Sanatın yaratıcı taklit olup olmadığına
- C) Demokrasinin en iyi yönetim olmasına
- D) Evrenin sonluluğu ve başlangıcı sorununa
- E) Dilin anlam ölçütlerine
Doğru cevap: D
Çözüm: Evrenin sonlu-sonsuz oluşuna dair tartışma, başlangıç, yaratılış ve kozmolojik açıklamalarla bağlantı kurar.
“Bütün varlığın tek bir asli ilkeden kaynaklandığı” düşüncesi, ilkenin ne olduğundan bağımsız hangi adla anılır?
- A) Monizm
- B) Düalizm
- C) Çoğulcu töz öğretisi
- D) Ontolojik nihilizm
- E) Bilgi septisizmi
Doğru cevap: A
Çözüm: Monizm ya da tekçilik, varlığı tek temel ilke veya tözle açıklama yönelimidir; bu ilke madde ya da başka bir yapı olarak belirlenebilir.
Bir filozofa göre insanlar ahlak kurallarını hazır ve değişmez biçimde bulmaz; seçimleriyle kendi değerlerini yaratır. Bu düşünce hangi yaklaşıma yakındır?
- A) Katı Platonculuğa
- B) Doğalcı pozitivizme
- C) Skolastik otoriteciliğe
- D) Varoluşçuluğa
- E) Mekanist determinizme
Doğru cevap: D
Çözüm: Varoluşçulukta birey önceden belirlenmiş sabit bir özün taşıyıcısı değil, seçimleriyle kendisini oluşturan ve sonuçlarını üstlenen varlıktır.
Bir öğrenci “Ahlaki değerler tarihsel olarak değişmiştir; öyleyse şimdi savunulan hiçbir değer gerekçelendirilemez.” sonucuna varıyor. Bu akıl yürütmede hangi sorun vardır?
- A) Değişim olgusundan gerekçelendirme imkânsızlığını zorunlu sonuç gibi çıkarması
- B) Değerlerin toplumsal tarihle ilişkili olabileceğini fark etmesi
- C) Normların farklı gerekçelerle savunulabileceğini düşünmesi
- D) Bir görüşün temellerini sorgulamayı önermesi
- E) Kültürlerin çeşitli değerler üretebildiğini saptaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir düşüncenin tarih boyunca değişmiş olması onun hiçbir koşulda savunulamayacağını kanıtlamaz. Olgudan normatif sonuca geçiş ayrıca gerekçe ister.
Bir öğrenci “Tanrı’nın varlığına yönelik bir kanıtın eleştirilebilmesi, Tanrı’nın var olmadığı sonucunu zorunlu kılar.” diyor. Bu çıkarım neden hatalıdır?
- A) Herhangi bir kanıtın eleştirilmesi bilimsel olarak yasaktır.
- B) Bir görüş ancak dinî otorite tarafından eleştirilebilir.
- C) Tanrı kavramı tanım gereği tüm felsefi soruların dışındadır.
- D) Eleştirilen her akıl yürütmenin sonucu kendiliğinden doğrudur.
- E) Belirli bir argümanın yetersizliği ile savunulan önermenin yanlışlığı aynı şey değildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir kanıtın başarısız olması, o kanıtın sonucunun kesin biçimde yanlış olduğu anlamına gelmez; argüman ve iddia ayrı değerlendirilir.
“Ekonomik refah düzeyi yüksek olsa bile bir yönetim hukukun denetiminden muafsa adil olduğu kesin söylenemez.” cümlesi hangi ölçütü önceler?
- A) Hukukun üstünlüğünü ve hesap verebilirliği
- B) Yalnız üretim miktarını
- C) İktidarın geleneksel soydan gelmesini
- D) Liderin doğuştan karizma taşımasını
- E) Bütün hakların piyasa fiyatını
Doğru cevap: A
Çözüm: Maddi refah siyasal meşruiyet ve adaletin tek ölçütü değildir; keyfî gücü sınırlayan hukuk ve denetim de gereklidir.
Bir iddia başarısız olan her tahminden sonra yeni mazeretlerle hiçbir olası sonuca aykırı düşmeyecek biçimde değiştiriliyor. Poppercı sorun nedir?
- A) İddianın sınamayla yanlışlanamaz hâle getirilmesi
- B) Araştırmacının hipotezini açıkça yazması
- C) Yeni deneylerin bağımsızca yapılması
- D) Verilerin farklı koşullarda sınanması
- E) Aykırı sonuçların raporlanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Her sonuca uyacak açıklamalar eklemek kuramın riskli öngörü üretmesini engeller; bilimsel sınanabilirliği zayıflatır.
Hume’un tekrar eden olaylardan zorunlu neden-sonuç bilgisi çıkarmaya itirazı aşağıdakilerden hangisine dayanır?
- A) İnsanların günlük yaşamda hiçbir beklenti kurmamasına
- B) Doğa olaylarının hiçbir zaman gözlenememesine
- C) Bütün nedenlerin doğuştan açık seçik bilinmesine
- D) Geçmişte birlikte görülmeleri, gelecekte zorunlu olarak birleşeceklerini mantıken kanıtlamaz.
- E) Her olgunun yalnız siyasal kurumlarca belirlenmesine
Doğru cevap: D
Çözüm: Hume, deneyimde sürekli birliktelik gözlense de zorunlu bağın duyularla doğrudan verilmediğini ve beklentinin alışkanlığa dayandığını vurgular.
“Bütün kuşlar kanatlıdır. Serçe kuştur. Öyleyse serçe kanatlıdır.” ve “Bazı kuşlar uçamaz.” birlikte veriliyor. Hangisi doğrudur?
- A) Uçamayan kuş bulunduğundan ilk çıkarım biçimsel olarak geçersizdir.
- B) Kanatlı olan her canlı mutlaka kesintisiz uçar.
- C) Serçenin kuş oluşu hiçbir sonuca ulaşmayı sağlamaz.
- D) “Bazı” sözcüğü içeren tüm önermeler çelişkilidir.
- E) İlk çıkarım geçerli olabilir; kanatlı olmak uçabilmeyi zorunlu kılmaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kanatlı olmak uçabilmekle aynı kavram değildir; ilk öncüllerden kanatlılık sonucu geçerli biçimde çıkar.
Felsefenin “herkes için ortak bir soru sorabilmesi” ile “farklı filozofların farklı yanıtlar vermesi” nasıl birlikte anlaşılabilir?
- A) Farklı yanıtlar bulunduğunda ortak soru sormak mantıksızlaşır.
- B) Evrensel sorular yalnız gözlem cihazlarıyla ölçülebilir.
- C) Tüm filozoflar aslında aynı cümleleri kurmuş olmalıdır.
- D) Sorunun evrensel niteliği, tek bir zorunlu felsefi yanıt bulunduğunu gerektirmez.
- E) Bir soruya birden çok yanıt vermek tüm yanıtları eşit doğru yapar.
Doğru cevap: D
Çözüm: İnsan, bilgi veya adalet gibi sorunlar geniş kapsamlı olabilir; bunların çözümünde farklı tutarlı görüşlerin bulunması mümkündür.
Bir düşünür, farklı toplumların hakikat görüşlerinin değiştiğini saptayıp “O hâlde hiçbir olgusal iddia yanlış olamaz.” diyor. Hangi sıçramayı yapmıştır?
- A) Görüş çeşitliliğinden bütün olgusal iddiaların eşit doğruluğu sonucuna geçmiştir.
- B) İnsanların farklı diller konuşabildiğini fark etmiştir.
- C) Bilginin kaynağına ilişkin bir soru yöneltmiştir.
- D) Yargıları kanıtlarla karşılaştırma gereği duymuştur.
- E) Doğru bir iddia ile yanlış bir iddiayı ayırmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: İnsanların farklı düşüncelere sahip olması, birbiriyle çelişen bütün olgusal iddiaların aynı anda doğru olduğunu göstermez.