Bir kişi veya grubun toplum adına bağlayıcı kararlar alabilme ve yönetme gücü siyaset felsefesinde ne olarak adlandırılır?
- A) Erdem
- B) İktidar
- C) Özdeşlik
- D) Estetik değer
- E) Bilgi
Doğru cevap: B
Çözüm: İktidar siyasal yönetme ve karar alma gücüdür. Bu gücün hangi gerekçeyle haklı kabul edildiği ayrıca meşruiyet sorunudur.
Din felsefesinde “evrenin sonlu mu yoksa sonsuz mu olduğu” sorusu temel olarak hangi konuyla ilgilidir?
- A) Demokrasinin türleri
- B) Ahlaki erdemlerin sınıflandırılması
- C) Sanatsal güzelliğin ölçüsü
- D) Dilsel önermelerin anlamı
- E) Evrenin başlangıcı ve sonluluğu
Doğru cevap: E
Çözüm: Evrenin sonluluğu, yaratılış ve başlangıç tartışmalarıyla bağlantılı bir din felsefesi sorunudur; kesin cevap üzerinde felsefi uzlaşma yoktur.
Bir kişinin farklı seçenekler arasından kendi iradesiyle davranışını belirleyebilmesi, ahlak felsefesinde hangi kavramla ifade edilir?
- A) Zorunluluk
- B) Haz
- C) Yaptırım
- D) Gelenek
- E) Özgürlük
Doğru cevap: E
Çözüm: Özgürlük, bireyin seçimini bilinçli biçimde yapabilmesidir. Ahlaki sorumluluk tartışması da bu seçim imkânıyla yakından ilişkilidir.
Evrenin düzenini belirli amaçlara yönelme bakımından açıklayan yaklaşım nedir?
- A) Mekanizm
- B) Rastgele sınıflandırma
- C) Teleoloji
- D) Yalnız sözlükbilim
- E) Duyum ölçercilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Teleolojik açıklama olay veya yapıların amaca yönelmişliği açısından değerlendirilmesidir.
“Tanrı’nın varlığı akılla temellendirilebilir mi?” sorusu hangi alana aittir?
- A) Nüfus coğrafyası
- B) Dilin ses bilgisi
- C) Üretim ekonomisi
- D) Din felsefesi
- E) Deneysel ısı ölçümü
Doğru cevap: D
Çözüm: Din felsefesi Tanrı, inanç, vahiy, kötülük ve dinî bilginin temellendirilmesi gibi konuları akıl yürütmeyle tartışır.
Bilimde bir kuramın gözlenen verilerle uyuşmadığını gösteren bulguya genel olarak ne denir?
- A) Kesin doğrulama
- B) Ahlaki emir
- C) Sanatsal yorum
- D) Kuram açısından aykırı bulgu
- E) Değişmez öz
Doğru cevap: D
Çözüm: Aykırı bulgular bir modelin sınırlarını gösterir; veri ve ölçüm kontrolünün ardından kuramın yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.
Güzelliğin temel ölçütünün kişisel beğeniden bağımsız olarak eserin niteliklerinde bulunduğunu savunan görüş hangisidir?
- A) Öznelci beğeni anlayışı
- B) Radikal şüphecilik
- C) Anlamsal görelilik
- D) Nesnelci estetik anlayış
- E) Siyasal liberalizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Nesnelci görüş, güzelin eserin düzeni, uyumu ve benzeri nitelikleriyle ilişkilendirilmesine dayanır.
“Düşünüyorum, öyleyse varım.” önermesiyle bilgi için sarsılmaz başlangıç arayan filozof kimdir?
- A) David Hume
- B) Auguste Comte
- C) John Dewey
- D) Protagoras
- E) René Descartes
Doğru cevap: E
Çözüm: Descartes yöntemli kuşku sürecinde kuşku duyan ve düşünen benin varlığını kesin başlangıç olarak belirler.
Devlet hizmetlerini yürütmek üzere görev ve yetkileri belirlenmiş kurum ve memurlardan oluşan hiyerarşik yapıya ne denir?
- A) Demagoji
- B) Ütopya
- C) Bürokrasi
- D) Sofizm
- E) Anarşizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Bürokrasi, kamu işlerini yürüten kurumsal ve hiyerarşik örgütlenmedir; devlet yönetiminin düzenli işleyişine ilişkin yapıdır.
Bir davranışın değerini öncelikle ortaya çıkardığı haz açısından değerlendiren ahlak anlayışı hangisidir?
- A) Ödev etiği
- B) Nedensel determinizm
- C) Hazcılık (hedonizm)
- D) İdealist ontoloji
- E) Bilimsel realizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Hazcılık, iyi yaşam ve davranışı haz ile ilişkilendirir. Ancak Epiküros gibi düşünürlerde haz, sınırsız tüketim değil ölçülü huzur anlamına da gelir.
İnsan zihnini doğuştan boş bir levhaya benzeten filozof kimdir?
- A) René Descartes
- B) Platon
- C) Immanuel Kant
- D) John Locke
- E) Henri Bergson
Doğru cevap: D
Çözüm: Locke, tabula rasa benzetmesiyle doğuştan hazır fikirler yerine deneyimle edinilen düşünceler üzerinde durur.
Tek tek gözlemlerden hareketle genel bir sonuca ulaşan akıl yürütme türü hangisidir?
- A) Tümdengelim
- B) Çelişki
- C) Tümevarım
- D) Benzetme hatası
- E) Otoriteye başvurma
Doğru cevap: C
Çözüm: Tümevarım, tekil örnek veya gözlemlerden daha genel bir yargıya geçer; sonuç her durumda mantıksal zorunluluk taşımaz.
“Güzel nedir?” sorusu felsefenin hangi alanına girer?
- A) Estetik ve sanat felsefesi
- B) Doğa bilimlerinin deney raporu
- C) Siyasal iktidarın yetkileri
- D) Mantıkta yalnız sayısal işlem
- E) Ekosistemlerin enerji alışverişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Estetik, güzel ve estetik yargı gibi kavramları; sanat felsefesi sanatın anlamı ve değerini araştırır.
Kendinden önceki bir yapıtın aynısını çoğaltmak yerine yeni bir biçim ve anlatım ortaya koyan sanatçının hangi niteliği öne çıkar?
- A) Ölçülebilirlik
- B) Zorunlu işlevsellik
- C) Özgünlük
- D) Faydalılık
- E) Tekrarlanabilirlik
Doğru cevap: C
Çözüm: Özgünlük, sanat eserinin sanatçının kişisel bakışı ve yaratıcı katkısıyla kendine özgü özellikler taşımasını ifade eder.
Tanrı’nın varlığının veya yokluğunun kesin biçimde bilinemeyeceğini öne süren yaklaşım hangisidir?
- A) Tanrı’nın varlığını reddeden ateizm
- B) Yaratıcıyı kabul eden müdahalesiz deizm
- C) Agnostisizm
- D) Evrenle müdahale ilişkisini kabul eden teizm
- E) Birden fazla Tanrı’nın varlığını kabul eden politeizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Agnostisizm, Tanrı’nın varlığı ve yokluğu hakkında kesin bilgiye ulaşmanın mümkün olmadığını savunur; doğrudan yokluk iddiası değildir.
Varlığın temel yapısını maddi gerçeklikle açıklayan görüş nedir?
- A) İdealizm
- B) Teizm
- C) Fenomenoloji
- D) Materyalizm
- E) Estetik öznelcilik
Doğru cevap: D
Çözüm: Materyalizm, varlığın temelinin maddi olduğunu savunur ve açıklamada maddeye öncelik verir.
Varlığı bilinçte görünüş biçimi ve yaşantıda belirişi yönünden inceleyen yaklaşım hangisidir?
- A) Mekanik nedensellik
- B) Fenomenoloji
- C) Doğrudan materyalizm
- D) Siyasal liberalizm
- E) Sayısal atomculuk
Doğru cevap: B
Çözüm: Fenomenoloji, fenomenleri yani deneyimde belirenleri ve bilinçte nasıl verildiklerini betimlemeye odaklanır.
Bir kuramın doğa olaylarını açıklaması ve sınanabilir öngörüler üretmesi bilimde hangi işleve örnektir?
- A) Açıklama ve öngörü
- B) Estetik beğeni belirleme
- C) Siyasi meşruiyet kurma
- D) Ahlaki ödev emretme
- E) Tarihsel efsane üretme
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuramlar olgular arasındaki ilişkileri açıklayabilir ve belirli koşullar altında neler bekleneceği konusunda sınanabilir öngörüler sağlayabilir.
Akılcı gelenekte gerçek bilginin değişmez idealarla ilgili olduğunu savunan düşünür kimdir?
- A) John Locke
- B) Platon
- C) David Hume
- D) Auguste Comte
- E) William James
Doğru cevap: B
Çözüm: Platon, duyusal dünyanın değişen görünüşleri yerine akılla kavranan ideaları gerçek bilginin konusu sayar.
Bir eser yüzyıllar sonra farklı kuşaklarca da ilgi görüyorsa öne çıkan sanat eseri özelliği hangisidir?
- A) Anlık tüketim
- B) Yalnız ticari başarı
- C) Taklit zorunluluğu
- D) Kalıcılık
- E) İşlevsel verimlilik
Doğru cevap: D
Çözüm: Kalıcılık, sanat eserinin üretildiği dönem sona erdikten sonra da anlam ve estetik ilgi oluşturabilmesidir.