“Ne kadar çok gözlem yapılsa da tek bir evrensel önermenin kesin doğruluğu mantıken garanti değildir.” görüşü hangi sorunu belirtir?
- A) Tümdengelimin geçerliliğinin yokluğu
- B) Tümevarımın sınırlılığı
- C) Güzelin öznel oluşu
- D) Devletin kuruluş ilkesi
- E) Dilsel çevirinin güçlüğü
Doğru cevap: B
Çözüm: Sonlu gözlem sayısından evrensel ve zorunlu sonuca geçmek mantıksal kesinlik sağlamaz; tümevarım problemi bu noktadadır.
Bir ressam, gerçekte hiçbir yerde bulunmayan renkli bir kent tasarlayıp iç dünyasındaki korkuları simgelerle anlatıyor. Sanata hangi yaklaşım öne çıkar?
- A) Dış dünyanın birebir taklidi
- B) Yaratma olarak sanat anlayışı
- C) Bilgiyi deneyle doğrulama
- D) Salt işlevsel zanaatçılık
- E) Çıkar amaçlı pazarlama
Doğru cevap: B
Çözüm: Dış dünyada karşılığı olmayan görüntüler sanatçının hayal gücü ve iç yaşantısıyla kurulduğu için yaratma anlayışına uygundur.
Bir kişi iki örnek gördükten sonra “Bu şehirdeki herkes böyledir.” diyor. Buradaki sorun nedir?
- A) İddianın yeterli temsil gücüne dayanması
- B) Genel kurala bağlı zorunlu tümdengelim
- C) Yetersiz örnekten acele genelleme yapılması
- D) Farklı olasılıkların dikkatle karşılaştırılması
- E) Tüm örneklemin eksiksiz değerlendirilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: İki örnek tüm şehri temsil etmek zorunda değildir; acele genelleme yetersiz veriden geniş sonuç çıkarma hatasıdır.
Bir doğa bilimci kayaçların oluşum koşullarını ölçüyor; filozof ise “Madde varlığın tek temeli midir?” diyor. Fark nedir?
- A) Bilim bütün varlığı kesinlikle yok sayıyor.
- B) Bilim belirli olguyu, felsefe varlığın genel ilkesini sorguluyor.
- C) Filozof yalnız kayaç ağırlığını sayıyor.
- D) İki soru da aynı deney değerini istiyor.
- E) Bilim felsefenin yerine normatif değer üretiyor.
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilimler belirli varlık alanlarını yöntemleriyle inceler; ontoloji varlığın mahiyeti ve temeli üzerine genel soru sorar.
“Ya benim görüşümü kabul edersin ya da bilime tamamen karşısındır.” ifadesindeki temel mantık sorunu nedir?
- A) Diğer olasılıkları dışlayan sahte ikilem kurma
- B) Geniş seçenekleri tarafsız biçimde sıralama
- C) Tekil örnekten geçici hipotez geliştirme
- D) Bir önermenin gerekçesini açıkça sunma
- E) Bütün seçeneklerin doğruluğunu eşit görme
Doğru cevap: A
Çözüm: Sahte ikilem, gerçekte başka seçenekler bulunabildiği hâlde yalnız iki zorunlu seçenek varmış gibi davranır.
“Var olan her şeyin bir açıklaması bulunmalıdır; evrenin varlığını açıklayan zorunlu ilk neden gerekir.” savı hangi argüman türüne yakındır?
- A) Kozmolojik kanıta
- B) Teleolojik kanıta
- C) Ahlaki görecilik tezine
- D) Sanatın taklit teorisine
- E) Dilsel uzlaşı yaklaşımına
Doğru cevap: A
Çözüm: Nedenler ve varoluşun açıklanması üzerinden ilk neden fikrine ulaşılması kozmolojik argümanın temel çizgisidir.
Bir düşünür, ruhsal sükûnetin geçici ve yoğun bedensel zevkten daha sürdürülebilir bir iyi olduğunu savunuyor. Bu ifade en çok hangi anlayışı açıklar?
- A) Aristippos’un anlık hazzı öncelemesini
- B) Epikürosçu ölçülü haz anlayışını
- C) Nietzsche’nin üst insan kavramını
- D) Kant’ın ödevden başka hiçbir kavram tanımamasını
- E) Sartre’ın varoluş önceliğini
Doğru cevap: B
Çözüm: Epiküros’un haz kavrayışı, acı ve kaygıdan uzak dingin bir yaşamı önemser; zevkleri ölçüsüzce çoğaltmakla özdeş değildir.
Bir düzen tasarımında kişisel girişim ve bireysel tercih temel değer sayılıyor; devletin bireysel özgürlüğe müdahalesi sınırlanmak isteniyor. Öncelik hangisidir?
- A) Eşitliği tek ilke sayan ortak mülkiyet düzeni
- B) Yalnız geleneksel hanedan yetkisi
- C) Kişisel özgürlüğü tümüyle kaldıran model
- D) Özgürlük temelli ideal düzen
- E) Bilimsel paradigmanın değişimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Bireylerin seçim alanı ve özgürlüğün korunması hedefleniyorsa ideal düzenin temeline özgürlük yerleştirilmektedir.
Bir bilgi iddiasının sistemdeki diğer kabul edilmiş önermelerle çelişmemesi hangi ölçüttür?
- A) Uygunluğun yalnız fiziksel tartım olması
- B) Estetik beğeni ölçütü
- C) Ahlaki sorumluluk ölçütü
- D) Ekonomik faydanın tek göstergesi
- E) Tutarlılık ölçütü
Doğru cevap: E
Çözüm: Tutarlılık, yargıların birbirini desteklemesi ve çelişmemesiyle ilgilenir; yine de olgulara uygunluk ayrıca sorgulanabilir.
Bir düşünür, sandalye ortadan kaldırılsa da “sandalye ideasının” değişmediğini söylüyor. Hangi anlayışa yakındır?
- A) Tamamen atomcu indirgeme
- B) Varlığın yok sayılması
- C) Platoncu idealizm
- D) Yalnız ekonomik fayda hesabı
- E) Her şeyin sadece gözlenen renkten oluşması
Doğru cevap: C
Çözüm: Platoncu idealizm duyusal nesneyi geçici; ideasını değişmez ve nesneden daha temel gerçeklik sayar.
Bir paradigma yeni sorunlara yanıt veremediğinde farklı açıklama çerçevesi benimseniyor. Kuhn bu değişime ne der?
- A) Yalnız sözlük değişikliği
- B) Hiçbir görüşün değişmemesi
- C) Duyuların tümden kapatılması
- D) Ahlaki yaptırım
- E) Bilimsel devrim veya paradigma değişimi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuhn’a göre biriken ciddi sorunlar ve alternatif açıklamalar zamanla bilimsel topluluğun paradigma değiştirmesine yol açabilir.
Platon’a göre ressamın çizdiği masa, duyulur masayı; duyulur masa da asıl gerçeklik olan masa ideasını yansıtır. Buradan hangi sonuca ulaşılır?
- A) Sanat eseri ideaya göre kopyanın kopyasıdır.
- B) Sanatın konusu yalnız mutlak ideadır.
- C) Duyulur masa en yüksek gerçekliktir.
- D) Resim bilimsel ispat sağlar.
- E) Sanat duyulardan tamamen bağımsızdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Platon ideaları asıl varlık sayar; duyulur nesne ideanın görüntüsüdür, resim ise bu görüntünün taklidini oluşturur.
“Bir kural yasal olabilir ama adil olmayabilir.” yargısı hangi ayrımı düşünmeye yöneltir?
- A) Yasal olanın tanım gereği her zaman iyi olması
- B) Adaletin yalnız yasa kitaplarının sayfa sayısı olması
- C) Ahlak yargılarının tümünün fiziksel ölçüye indirgenmesi
- D) Hukukun yalnız deney laboratuvarında oluşması
- E) Yasallık ile ahlaki meşruiyetin farklı olabilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Felsefi sorgulama normların yasal olarak geçerli olmasıyla ahlaken haklı görülebilmesi arasında ayrım yapar.
“Bir eser başka bir yapıtın aynısıysa yaratıcı kişiliğin izleri silinir.” görüşü sanatın hangi niteliğine önem verir?
- A) Teknik araçların ucuzluğuna
- B) Dış dünyadan yalıtılmışlığa
- C) Yalnız satış rakamlarına
- D) Bir örnek seri üretime
- E) Özgünlük ve biricikliğe
Doğru cevap: E
Çözüm: Sanatta özgünlük yapıtın başkalarının ürünlerinden ayırt edilebilen yaratıcı özellikler taşımasıyla ilgilidir.
“Dış etkiler bulunsa da birey aklı ve iradesiyle benimsediği ilkelere göre kendisini yönlendirebilir.” düşüncesi hangi görüşe örnektir?
- A) Kaderciliğe
- B) Otodeterminizme
- C) Katı mekanizme
- D) Hazcı bencilliğe
- E) Bilgi göreceliğine
Doğru cevap: B
Çözüm: Otodeterminizm, özgürlüğü dış koşulların yokluğunda değil, kişinin kendi akılcı ilkelerini belirleyip onlara göre davranabilmesinde görür.
Bir yönetici, “Yönetme hakkım vardır çünkü halk beni özgürce seçmiş ve yetkimi kabul etmiştir.” diyor. Bu gerekçe en çok hangi kavramla ilgilidir?
- A) Meşruiyetin rızaya dayanmasıyla
- B) Sanatta yücelik ölçütüyle
- C) Bilginin yalnız duyumla oluşmasıyla
- D) Doğa olaylarının rastlantısallığıyla
- E) Kaderin değişmez olduğuyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Yönetici kuvveti olduğunu değil, yönetme yetkisinin kabul edilebilir dayanağını açıklamaktadır; bu meşruiyet sorusudur.
Bir filozof dinin inançlarını eleştirirken “Bu savı hangi gerekçeyle kabul ediyoruz?” sorusunu ısrarla soruyor. Bu tavrın belirleyici özelliği nedir?
- A) Dogmanın sorgusuz kabulü
- B) Yalnız ritüelleri tekrarlama
- C) İnançların tümünü peşinen reddetme
- D) Rasyonel ve eleştirel sorgulama
- E) Toplumsal normları cezayla uygulatma
Doğru cevap: D
Çözüm: Din felsefesi bir öğretiyi zorunlu olarak onaylama ya da reddetme değil, onun gerekçelerini tutarlı biçimde tartışma etkinliğidir.
“Atomlar ve boşluk, fiziksel çokluğu ve hareketi açıklayan temel ilkelerdir.” savı en çok hangi filozofla ilişkilidir?
- A) Demokritos
- B) Parmenides
- C) Platon
- D) Descartes
- E) Husserl
Doğru cevap: A
Çözüm: Demokritos’un atomcu yaklaşımında atomlar ve boşluk varlığın ve değişen nesnelerin açıklanmasında öne çıkar.
Bir hipotezi kurduktan sonra araştırmacı onu sınayacak verileri topluyor. Bu sıranın temel amacı nedir?
- A) Hipotezi her sonuçta doğru kabul etmek
- B) Yalnız tanınmış insanların görüşlerini saymak
- C) Bilimsel soruyu tamamen unutturmak
- D) Bütün değişkenleri rastgele değiştirmek
- E) Önerilen açıklamayı bağımsız gözlemlerle değerlendirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Hipotez, uygun sınama koşullarında desteklenebilir veya reddedilebilir; veri toplamanın görevi onu peşinen doğrulamak değildir.
“Güneş her gün doğdu; yarın da doğacaktır.” beklentisinin kesin mantıksal zorunluluk olmadığını vurgulayan filozof kimdir?
- A) Platon
- B) René Descartes
- C) David Hume
- D) Sokrates
- E) Immanuel Kant
Doğru cevap: C
Çözüm: Hume, tekrar eden deneyimlerden geleceğe ilişkin beklenti kurulmasını alışkanlıkla açıklar; tümevarımın zorunlu kesinliğini sorgular.