Bir düşünür “Evreni kuran akıl sahibi bir yaratıcı vardır; ancak doğa yasalarını belirledikten sonra olayların akışına karışmamıştır.” diyor. Hangi görüşü savunmaktadır?
- A) Teizm
- B) Panenteizm
- C) Deizm
- D) Ateizm
- E) Düalizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaratıcının kabul edilmesi fakat evrene sonraki müdahalenin reddedilmesi deizmin ayırt edici özelliğidir.
“Bütün metaller ısıtıldığında genleşir; demir metaldir; öyleyse demir genleşir.” örneği hangi yöntemdir?
- A) Genel öncülden tikel sonuca giden tümdengelim
- B) Tek örnekten evrene genelleme
- C) Yalnız sezgisel tahmin
- D) Sofist görecilik
- E) Kontrolsüz deney
Doğru cevap: A
Çözüm: Geçerli tümdengelimde genel öncül ile tikel durum birleştirilerek mantıksal sonuç çıkarılır.
Bir filozof bir sanat yapıtını ölçümlerden önce bütünsel olarak doğrudan kavrama üzerinde duruyorsa hangi bilgi kaynağını önemser?
- A) Yalnız istatistiksel çoğunluğu
- B) Sezgiyi
- C) Salt mekanik nedenselliği
- D) Sadece çıkar hesabını
- E) Öncelikle siyasal meşruiyeti
Doğru cevap: B
Çözüm: Sezgicilikte doğrudan ve bütünsel kavrayış öne çıkar; Bergson’un düşüncesi bu yaklaşımla ilişkilidir.
“Bir toplumda hangi davranışın doğru sayılacağı hiç tartışılmamalıdır.” diyen birine felsefi yaklaşım ne önerir?
- A) Geleneksel normları kanıt olmadan kesinleştirmeyi
- B) Farklı ahlaki görüşleri konuşmadan dışlamayı
- C) Kabul edilen değerlerin nedenlerini ve sonuçlarını sorgulamayı
- D) Tartışma yerine yalnız ceza tehdidi kullanmayı
- E) Soru sormayı düşünme açısından gereksiz bulmayı
Doğru cevap: C
Çözüm: Felsefe yerleşik değerleri sorgulanamaz saymaz; gerekçelerini, tutarlılıklarını ve etkilerini araştırabilir.
Bir dönem fazla ilgi görmeyen bestecinin eserleri yıllar sonra yaygın biçimde beğeniliyor. Bu durum hangi yargıyı en çok destekler?
- A) İlk beğenilmediği için hiçbir zaman değerli değildir.
- B) Sanat eserlerinin değeri zamanla yeniden anlaşılabilir.
- C) Sanat eserleri yalnız üretildikleri gün değerlidir.
- D) Sanatsal değer her çağda aynı şekilde ölçülür.
- E) Her yeni dönemde önceki yapıtlar unutulur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Sanat eserleri farklı çağlarda yeni yorumlarla karşılanabilir; ilk dönemdeki ilgi düzeyi kalıcı değer için tek ölçüt değildir.
Bir öğretmen “Dürüstlük, yalnız kuralları ezberlemekle değil, tekrar tekrar doğru davranarak alışkanlık kazanmakla gelişir.” diyor. Bu düşünce kime yakındır?
- A) Demokritos’a
- B) Descartes’a
- C) Aristoteles’e
- D) Francis Bacon’a
- E) David Hume’a
Doğru cevap: C
Çözüm: Aristoteles erdemleri akıl ve alışkanlıklarla gelişen karakter özellikleri olarak yorumlar; tek bir doğru karar kalıcı erdem için yeterli değildir.
Kant’ın görünüş ile kendinde şey ayrımına göre deneyimimizde karşılaştığımız nesne hangi kavramla ifade edilir?
- A) Numen
- B) Salt ahlak buyruğu
- C) Zihinden bağımsız idea örneği
- D) Bilinç dışı siyasal norm
- E) Fenomen
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant düşüncesinde fenomen, nesnenin insanın bilgi yetileri koşullarında deneyimde göründüğü hâlidir.
Bir filozofa göre egemenlik halka aittir ve genel irade ortak yaşamın siyasal temelidir. Bu anlayışın temsilcisi hangisidir?
- A) Jean-Jacques Rousseau
- B) Aristippos
- C) Francis Bacon
- D) David Hume
- E) George Berkeley
Doğru cevap: A
Çözüm: Rousseau toplum sözleşmesini ve genel iradeyi siyasal meşruiyetin temeli olarak değerlendirir; halk egemenliğini vurgular.
Bir yurttaş, yasal olarak fikirlerini ifade edebildiğini; ancak bunu yaptığı için keyfî cezayla karşılaşmaması gerektiğini savunuyor. Hangi kavram öne çıkmıştır?
- A) Salt ekonomik üretim hakkı
- B) Düşünce ve ifade özgürlüğü
- C) Hükümdara kişisel sadakat
- D) Bürokrasinin hiyerarşik basamakları
- E) Devletin doğa üzerindeki egemenliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Fikirlerini dile getirmenin keyfî baskıdan korunması kişisel-siyasal özgürlük kapsamında düşünce ve ifade özgürlüğünü anlatır.
Bir kuram gözlem verilerini açıklıyor ve henüz denenmemiş olaylara ilişkin öngörü üretiyor. Bu neyi gösterir?
- A) Kuramın hiçbir sınamaya ihtiyacı olmadığını
- B) Bütün alternatif kuramların mantıken imkânsızlığını
- C) Kuramın yalnız şiirsel bir benzetme olduğunu
- D) Olgusal verinin her zaman gereksizliğini
- E) Kuramın açıklayıcı ve öngörü gücünü
Doğru cevap: E
Çözüm: Bilimsel kuramlar geçmiş olguları düzenleyip açıklayabilir ve yeni koşullarda sınanabilecek beklentiler doğurabilir.
Bir öğrenci “İnsanlar başkalarını yalnızca araç değil, başlı başına değer taşıyan kişiler olarak görmelidir.” diyor. Bu ilke hangi etik görüşle bağdaşır?
- A) Kant’ın insanı amaç olarak görme ilkesiyle
- B) Sınırsız hazcılığın her isteği meşru saymasıyla
- C) Yalnız tek kişinin çıkarını esas alan egoizmle
- D) Doğruları bütünüyle inkâr eden şüphecilikle
- E) Sanatın taklitten ibaret olduğunu savunan anlayışla
Doğru cevap: A
Çözüm: Kant’ın ahlak anlayışı, insanın sırf bir hedefe ulaşmak için kullanılmasını reddeder; kişilerin kendi başlarına amaç olduğuna vurgu yapar.
Descartes’ın kuşku yöntemini kullanmasının başlıca amacı hangisidir?
- A) Kuşkuya dayanabilecek kesin bir bilgi temeli bulmak
- B) Hiçbir zaman herhangi bir yargı kurmamak
- C) Bilimi bütünüyle terk etmek
- D) Bütün düşünceleri otoriteye teslim etmek
- E) Duyusal deneyimi tek bilgi kaynağı ilan etmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Descartes kuşkuyu kalıcı amaç değil, sarsılmaz bir başlangıca ulaşmak için yöntem olarak kullanır.
“Evren Tanrı’da yer alır; ancak Tanrı evrendeki varlıkların toplamından daha fazlasıdır.” görüşünü aşağıdakilerden hangisi karşılar?
- A) Panteizm
- B) Ateizm
- C) Agnostisizm
- D) Panenteizm
- E) Politeizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Panenteizm, evrenin Tanrı’da bulunmasını kabul etmekle birlikte Tanrı’nın evrene indirgenemeyeceğini savunur.
Kant’ın beğeni anlayışına göre bir tabloyu güzel bulmak için onun yüksek fiyata satılacağını düşünmek neden yeterli değildir?
- A) Güzellik yargısı çıkar gözetmeyen hoşlanmayla ilişkilidir.
- B) Güzelliğin tek ölçütü alım satım değeridir.
- C) Bir tablo yalnız bilimsel bilgi taşır.
- D) Tüm sanat eserleri maddi yarar için üretilir.
- E) Güzel olan her zaman ahlaken doğrudur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kant estetik yargıda çıkar ve doğrudan yarardan bağımsız hoşlanmayı vurgular; ticari değer güzel yargısının nedeni değildir.
“Bugüne kadar doğa olayları tanrılarla açıklanıyordu; artık doğal nedenler arıyoruz.” yaklaşımı felsefenin doğuşundaki hangi değişimi anlatır?
- A) Doğa olaylarının tümden inkâr edilmesi
- B) Mitolojik açıklamadan akla dayalı açıklamaya yönelme
- C) Gözlem yapmanın yasaklanması
- D) Bilgeliğin yalnız miras yoluyla geçmesi
- E) Yazılı düşüncenin tamamen terk edilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İlkçağda logos temelli açıklamalar, mitolojik anlatıların yanında doğa ve varlığı akıl yoluyla sorgulamayı öne çıkarmıştır.
“Varlık yalnız maddeden ibarettir; zihin de maddi süreçlerle açıklanmalıdır.” ifadesi hangi görüştür?
- A) İdealist düalizm
- B) Materyalist monizm
- C) Salt estetik görecilik
- D) Varlığı reddeden nihilizm
- E) Özgür iradenin siyasal kuramı
Doğru cevap: B
Çözüm: Maddi gerçekliği tek temel ilke saymak materyalist tekçiliğe uygundur; zihin ayrı bir töz kabul edilmez.
Bir roman geçmişte yaşamış kişileri konu alsa bile olayları yazarın yorumuyla yeniden kuruyorsa bu durum öncelikle hangisini gösterir?
- A) Her sanat eserinin tarih kitabı olduğunu
- B) Sanatsal değerin yalnız doğrulanmış belgeye dayandığını
- C) Sanatta hayal gücüne yer olmadığını
- D) Her anlatının tek anlamının bulunduğunu
- E) Sanatın gerçeği dönüştürerek yorumlayabileceğini
Doğru cevap: E
Çözüm: Sanat gerçek olaylardan yararlansa da yazarın bakış açısı, kurgu ve biçimlendirmesiyle onlara yeni bir anlam verebilir.
“Nesneler hakkında ne biliyoruz?” sorusu ile “Nesneler gerçekten var mı?” sorusu hangi alanlara aittir?
- A) İlki estetiğe, ikincisi ahlak felsefesine
- B) Her ikisi yalnız siyaset felsefesine
- C) İlki etiğe, ikincisi bilim tarihine
- D) İkisi de sadece deneysel kimyaya
- E) İlki bilgi felsefesine, ikincisi varlık felsefesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Epistemoloji bilme ilişkisinin niteliğini, ontoloji ise varlığın kendisini soruşturur; sorular bu nedenle ayrılır.
“Hiçbir söz mutlak otorite değildir; gerektiğinde kendi düşüncemi de değiştirebilirim.” ifadesi hangi felsefi tutumdur?
- A) Düşünceleri değiştirilemez hükme dönüştürme
- B) Kişisel inancı her kanıttan üstün tutma
- C) İtirazların dinlenmesini bütünüyle engelleme
- D) Bir kere kurulan görüşü sorgulamayı yasaklama
- E) Eleştiriye açıklık ve dogmatik olmama
Doğru cevap: E
Çözüm: Felsefi tutum gerekçeler karşısında görüşünü değiştirmeye açık olur; iddiaları eleştiriden koruyan dogmatizmden uzak durur.
Tohumun ağaç olabilmesini, o tohumda gelişme gücünün bulunmasıyla açıklamak Aristoteles’in hangi ayrımına uyar?
- A) İdeaların nesnelerden tamamen bağımsız olduğu savı
- B) Bütün değişimin yanılsama sayılması
- C) Sadece zihinde var olan kavramların inkârı
- D) Olanak (potansiyel) ve etkinlik (aktüel) ayrımı
- E) Hiçbir şeyin biçim kazanamayacağı düşüncesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Aristoteles’e göre tohum ağaç olma potansiyeli taşır; uygun gelişmeyle bu olanak fiilî gerçekleşmeye dönüşür.