“Yapıtın anlamı, sanatçının ne düşündüğünden çok izleyicinin deneyiminde tamamlanır.” diyen bir kuramcı hangi yaklaşımı benimser?
- A) Alımlayıcı merkezli sanat yaklaşımını
- B) Eserin maddesini tek ölçüt sayan yaklaşımı
- C) Sanatı yalnız doğaya indirgeyen yaklaşımı
- D) Zanaatın işlevini temel alan yaklaşımı
- E) Sanatçı niyetini tek açıklama sayan yaklaşımı
Doğru cevap: A
Çözüm: Alımlayıcı merkezli yaklaşım, eserin anlamlandırılmasında onu izleyen veya dinleyen kişinin yorumunu öne çıkarır.
Bir bitki çalışmasında gübre miktarı artırılırken hem ışık hem de sulama değiştiriliyor. Temel çıkarım güçlüğü nedir?
- A) Bitkilerin hiç ölçülememesi
- B) Tüm bitkilerin aynı genlere sahip olması
- C) Büyümedeki değişimi yalnız gübreye bağlamanın zorlaşması
- D) Gübrenin her durumda yararsızlaşması
- E) Deneyin zorunlu olarak sanat eseri olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Birden fazla etken aynı anda değişirse gözlenen sonucun hangi değişkenden kaynaklandığı ayırt edilemeyebilir.
Bir kişi, felaketten kaçmak için yardım gerektiren bir komşusunu ihmal ediyor; sonra “Bütün davranışlarım doğa yasalarınca belirlendi.” diyor. Burada hangi felsefi sorun tartışılmaktadır?
- A) Güzelin nesnel mi öznel mi olduğu
- B) Duyusal bilginin kesinliğinin sınanması
- C) Devlet biçimlerinin tarihsel kökeni
- D) Bilimsel kuramların yanlışlanabilirliği
- E) Nedensel belirlenim ile ahlaki sorumluluğun bağdaştırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Olay, eylemlerin nedensel açıklanabilirliğinin kişinin sorumluluğunu nasıl etkilediği sorusunu doğurur; özgürlük ve determinizm tartışmasıdır.
“Aynı sözcük bir argümanda iki farklı anlamda kullanılıyor.” Bu durum en çok hangi mantık hatasına yol açabilir?
- A) İki öncülden geçerli sonuç çıkmasının kanıtına
- B) Kavramların her yerde aynı anlamda korunmasına
- C) İddianın deneysel olarak sınandığını gösteren veriye
- D) Öncüller arası tam bir tanım birliğine
- E) Çokanlamlılık nedeniyle anlam kaydırma safsatasına
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir terimin farklı anlamlarda kullanılması görünüşte bağlantı kurar; oysa öncüllerdeki anlamlar değiştiğinden sonuç yanıltıcı olabilir.
“Duyu organlarım değişim gösteriyor ama akıl değişmenin olanaksız olduğunu kanıtlıyor.” ifadesi hangi iki yaklaşımın çatışmasını öne çıkarır?
- A) Platon ile Aristoteles’in aynı form anlayışını
- B) Husserl ile Sartre’ın aynı insan özü görüşünü
- C) Parmenides’in değişmezliği ile Herakleitos’un oluşu
- D) Thales ile Demokritos’un aynı ilk madde fikrini
- E) Realizm ile materyalizmin hiçbir ayrım taşımadığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Parmenides değişmez varlığı, Herakleitos ise değişim ve oluşu öne çıkarır; ifade bu karşıtlığı düşündürür.
“Bir düşünür, ruhu bedenden ayrı ve kalıcı kabul ediyor; diğeri ölüm sonrası kişisel devamlılığı reddediyor.” Bu karşıtlık hangisine ilişkindir?
- A) Tümdengelimin geçerliliğine
- B) Sanatsal taklit ölçütüne
- C) Bilimsel yasaların öngörü gücüne
- D) Ruhun ölümsüzlüğü ve ölüm sonrası yaşamın imkânına
- E) Devletin meşru güç kullanmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: İki düşünür insanın bedensel ölümünden sonra varlığının sürüp sürmeyeceğini farklı yorumlamaktadır; temel problem ölüm sonrası yaşamdır.
Bir ülkede muhalif görüşler seçimlere katılabiliyor fakat seçim sonuçlarını kabul edip barışçıl iktidar değişimini mümkün kılan kurumlar yok. Hangi demokratik ilkenin eksikliği öne çıkar?
- A) İktidarın denetlenmesi ve barışçıl biçimde el değiştirebilmesi
- B) Devlet görevlerinin yalnız mirasla geçmesi
- C) Toplumun tümünün aynı ekonomik üretimi yapması
- D) Kişilerin hiçbir siyasi hak kullanmaması
- E) Yargı kararlarının güzellik ölçütüne göre verilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Demokratik yönetim yalnız oy verme eylemiyle sınırlı değildir; hesap verebilirlik, temel haklar ve iktidarın kurallı değişimi de önemlidir.
Bir yaklaşım “Matematiksel bilgi aklın zorunlu ilişkilerini; tarihsel bilgi ise belgelere dayanan olguları konu edinir.” diyor. Bu ayrım neyi gösterir?
- A) Tüm bilgilerin aynı deney cihazıyla ölçüldüğünü
- B) Tarihsel belgelerin hiçbir gerçeklik değeri taşımadığını
- C) Matematiksel çıkarımın sadece çoğunluk oyuna bağlı olduğunu
- D) Bilgi türleri için gerekçelendirme yollarının farklılaşabileceğini
- E) Hiçbir gerekçelendirme biçiminin karşılaştırılamayacağını
Doğru cevap: D
Çözüm: Bilginin konusu ve yöntemi değiştikçe doğrulama ve gerekçelendirme yolları da farklılaşabilir; ikisini tek ölçüte indirgemek gerekmez.
“Bir açıklama geleceğe ilişkin yanlış çıkabilecek belirli bir öngörü üretiyor.” ifadesi Popper’ın hangi ayrımını gösterir?
- A) Bilimsel iddianın olası karşı kanıta açık oluşunu
- B) Kuramın hiçbir sınama yapılmadan kesin olmasını
- C) Bütün duyusal bilgilerin önemsizliğini
- D) Her öngörünün kişisel inanç sayılmasını
- E) Açıklamanın yalnız güzel ifade edilmesini
Doğru cevap: A
Çözüm: Popper açısından riskli, belirli ve sınanabilir öngörüler bir kuramın yanlışlanabilirliğini göstermeye yardımcı olur.
“Varlığın özü değişmeyen bir şeydir.” ve “Varlık sürekli oluş içinde anlaşılabilir.” görüşlerine ortak hangi soru yöneltilmiştir?
- A) İnsan davranışının ahlaken nasıl olması gerektiği
- B) Bir devlet başkanının hangi hakla seçildiği
- C) Bilginin doğruluğunun tek sınav puanıyla ölçülmesi
- D) Varlığın mahiyeti ve değişimin gerçeklik içindeki yeri
- E) Sanat eserinin piyasada nasıl fiyatlandığı
Doğru cevap: D
Çözüm: Her iki yaklaşım ontolojide varlığın ne olduğu ve değişimin varlığın temel niteliği olup olmadığı üzerine farklı yanıtlar verir.
Bir kişi tabloyu beğeniyor ama “Herkes böyle düşünmek zorunda; çünkü kullanılan boya çok pahalı.” diyor. Estetik açıdan hatası nedir?
- A) Sanat eserinin teknik bir ürün olduğunu belirtmesi
- B) Bir başkasının farklı beğenisini mümkün görmesi
- C) Eseri yorumlarken kültürel bağlamı hesaba katması
- D) Maddi değeri beğeni yargısının zorunlu ve evrensel kanıtı sayması
- E) Kendi duygusunu gerekçeleriyle açıklaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Malzemenin maliyeti bir sanat eserinin estetik değerini veya herkes için zorunlu beğeniyi kanıtlamaz.
“Bir şeyin değerli olduğunu biliyorum çünkü ona değer veriyorum.” gerekçesi bir tartışmada hangi nedenle yetersiz olabilir?
- A) Deneysel sonuçların güvenilirliğini ayrı ayrı sorgulaması
- B) Bir düşüncenin sonuçlarını öncüllerden çıkarması
- C) İlgili kavramların anlamını açıkça tanımlaması
- D) İddia tekrarlandığı için bağımsız bir gerekçe sunmaması
- E) Görüşü karşı örneklerle sınaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Döngüsel temellendirme, doğrulanmak istenen yargıyı başka sözcüklerle öncül gibi kullanır; bağımsız neden sağlamaz.
Bir öğrenci “Her seçimim önceki nedenlerle açıklanabilir.” diyor; arkadaşı “Bu nedenleri düşünüp kendi ilkelerimi belirleyebilirim.” diye yanıtlıyor. İki görüş sırasıyla hangileridir?
- A) İndeterminizm ve kadercilik
- B) Otodeterminizm ve duyumculuk
- C) Hazcılık ve yararcılık
- D) Görecilik ve şüphecilik
- E) Determinizm ve otodeterminizm
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk sav, eylemin nedenlerle belirlendiğini vurgular; ikinci sav ise akıl yoluyla özbelirleme ve kendini yönlendirme imkânını öne çıkarır.
“Evrenin düzenli olması bilinçli bir düzenleyici gerektirir” ve “Evrenin varlığı zorunlu bir ilk neden gerektirir” savları sırasıyla hangi kanıtlardır?
- A) Kozmolojik ve ontolojik
- B) Teleolojik ve kozmolojik
- C) Ontolojik ve teleolojik
- D) Kötülük ve dinsel deneyim
- E) Agnostik ve ateistik
Doğru cevap: B
Çözüm: Birinci sav düzen ve amaçtan, ikinci sav ise varoluş ve nedensellikten hareket eder; bunlar farklı akıl yürütme biçimleridir.
“İdeal devlet mümkün değildir; çünkü insanlar farklı değerler benimsediğinden herkes için tek iyi yönetim tanımlanamaz.” savı hangi düşünceye daha yakındır?
- A) Platon’un filozoflar yönetimine
- B) Fârâbî’nin erdemli şehrine
- C) Kant’ın koşulsuz ödevine
- D) Sofistlerin göreci yaklaşımına
- E) Aristoteles’in orta yol erdemine
Doğru cevap: D
Çözüm: Sofist görecilik bağlamında iyi ve değer ölçütleri kişilere veya toplumlara göre değişebildiğinden tek evrensel ideal düzen savı sorgulanır.
“Birçok kişi aynı fikri kabul ediyor; öyleyse aksi kanıtlanamaz.” ifadesine epistemolojik itiraz hangisidir?
- A) Uzlaşım olan toplumlarda hiç düşünce üretilmez.
- B) Bir fikrin benimsenmesi bütün gözlemleri yanlış yapar.
- C) Çoğunluk görüşü her zaman ahlak dışıdır.
- D) Bir görüş ancak hiç kimse kabul etmezse doğru olabilir.
- E) Yaygın kabul, karşıt kanıtların ortaya çıkma ihtimalini kaldırmaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplumsal uzlaşma bilgi için önemli bir ölçüt olarak tartışılabilir, ancak çoğunluğun kabulü yanılmazlık sağlamaz.
Bir kişi “Tek tanrıya inanıyorum.” diyor; bunun yanında vahiy ve mucizeleri kabul edip etmediğini belirtmiyor. Yalnız bu bilgiden ne söylenebilir?
- A) Kesinlikle deist olup vahyi reddettiği
- B) Monoteist olduğu, fakat teizm–deizm ayrımının henüz yapılamayacağı
- C) Kesinlikle ateist olduğu
- D) Tanrı ile evreni özdeş gördüğü
- E) Birden çok tanrıya inandığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Monoteizm Tanrı’nın sayısını belirtir. Tanrı’nın müdahalesi ve vahiy hakkındaki bilgi verilmeden kişinin teist mi deist mi olduğu kesinleşmez.
Bir düşünür, şehrin mutluluğunun yöneticilerin erdemli, bilgili ve iyiye yönelen kişiler olmasına bağlı olduğunu savunuyor. Bu görüş kime daha yakındır?
- A) Machiavelli’nin talih çözümlemesine
- B) Nietzsche’nin değerlerin tümünü reddettiği iddiasına
- C) Aristippos’un kısa süreli haz anlayışına
- D) Francis Bacon’ın deneysel tümevarımına
- E) Fârâbî’nin erdemli şehir düşüncesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Fârâbî erdemli toplumu ve mutluluğu iyi yönetimle bağlantılı görür; bilgili ve erdemli yöneticiler bu tasarımda merkezî yer tutar.
“Bir teori kullanışlı olduğu için deneyle uyumsuz sonuçları göz ardı edilebilir.” iddiasına en sağlam karşılık nedir?
- A) Bir teorinin kullanışlı olması onun mutlaka yanlış olduğunu gösterir.
- B) Bilimde pratik uygulamaların hiçbir değeri yoktur.
- C) Pratik yarar, olgusal karşı kanıtları değerlendirme yükümlülüğünü kaldırmaz.
- D) Bütün karşı kanıtların otoriteyle gizlenmesi gerekir.
- E) Her bilimsel kuram yalnız toplumsal gelenektir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilimsel açıklamalar başarılı uygulamalar sunsa da aykırı bulguların incelenmesi ve gerektiğinde kuramın sınırlarının gözden geçirilmesi önemlidir.
Bir kişi “En iyi araç benim işime yarayandır.” görüşünden “Araçların fiziksel özellikleri hiç önemli değildir.” sonucunu çıkarıyor. İtiraz nedir?
- A) Faydalı araçların hiçbir zaman değerlendirilememesi
- B) Pratik yararın çoğu zaman nesnel koşulları da hesaba katmayı gerektirmesi
- C) Fiziksel özelliklerin sadece sanat eserlerinde bulunması
- D) Bütün doğruların yalnız otorite tarafından verilmesi
- E) Her aracın herkes için eşit biçimde yararlı olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bir yöntemin işe yaraması nesnel koşullardan bağımsız değildir; pragmatik değerlendirme fiziksel verilerin önemini yok saymayı gerektirmez.