“Hiçbir şey yoktur.” iddiası ile “Var olan şeyleri kesin biçimde bilemeyiz.” iddiası neden aynı değildir?
- A) İlkinde yalnız estetik, ikincisinde yalnız etik tartışılır.
- B) İkisi de zorunlu olarak maddeyi tek töz kabul eder.
- C) Her iki iddia sadece siyasal iktidarın meşruiyetiyle ilgilidir.
- D) İlkinde varlık, ikincisinde bilgi imkânı reddedilir.
- E) İkinci iddia tüm varlığın yokluğunu mantıken kanıtlar.
Doğru cevap: D
Çözüm: Ontolojik nihilizm varlığın olup olmadığına; epistemik kuşkuculuk bilgimizin imkânına odaklanır.
“Bir filozof, çoğunluğun yararı uğruna bir insanı yalnızca kullanılacak araç saymayı ahlaken sakıncalı buluyor.” ifadesi hangi ilkeye doğrudan dayanır?
- A) Haz miktarının en yüksek tutulmasına
- B) İnsanı kendi başına amaç olarak gören Kantçı ilkeye
- C) Kişisel çıkarın mutlak üstünlüğüne
- D) Ahlaki ölçütlerin yalnız kültüre bağlılığına
- E) Değerlerin sadece rastlantı eseri oluştuğuna
Doğru cevap: B
Çözüm: Kant’ın kişiye saygı ilkesi, insanı salt araç olarak kullanmayı reddeder. Bu ilke, yalnız toplam sonuca bakmaktan farklı bir etik sınır koyar.
“Evrensel bir ahlak kuralı var mıdır?” sorusu ile “Bu kentte hangi kurallar uygulanıyor?” sorusu arasındaki temel fark nedir?
- A) İlki yalnız tarihî tarih verir, ikincisi metafiziktir.
- B) Her ikisi de ancak termometreyle yanıtlanır.
- C) İlki normun temeline, ikincisi olgusal uygulamaya yönelir.
- D) İlk soru yalnız nüfus sayımıyla çözülebilir.
- E) İkinci soru herhangi bir olgusal araştırmaya kapalıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Felsefi soru değerlerin geçerlilik nedenlerini tartışırken uygulanmakta olan kurallar betimsel araştırmayla belirlenebilir.
Bir sanatçı, gerçek bir ağacı resmetmek yerine ağacın onda oluşturduğu yalnızlık hissini soyut biçimlerle anlatıyor. Eseri değerlendirirken hangisi esas alınmalıdır?
- A) Sanatçının gerçekliği özgün bir ifade içinde dönüştürmesi
- B) Dış dünyadaki renk ve oranların aynen kopyalanması
- C) Yapıtın yalnız üretim maliyetinin karşılaştırılması
- D) Resmin doğa bilimi deneyine uygun olması
- E) Eserin tüm seyircilerde tek bir anı uyandırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Soyut biçimler sanatçının iç dünyasındaki duygu ve anlamları ifade etmek için seçildiğinden taklitten çok yaratma vurgulanır.
“Eğer yağmur yağarsa sokak ıslanır. Sokak ıslaktır. Öyleyse yağmur yağmıştır.” çıkarımının eksik yanı nedir?
- A) Koşullu bir önerme kurmanın her durumda yasak olması
- B) Yağmurun suyla ilgisinin bulunmaması
- C) Islaklığın hiçbir gözlemle fark edilememesi
- D) Sokağın başka bir nedenle ıslanma olasılığını dışlamaması
- E) İlk önermenin kesinlikle bir çelişki içermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Sonucu onaylama yanılgısında koşulun sonucu gerçekleşti diye tek nedenin ön koşul olduğu kabul edilir; başka nedenler olabilir.
“Din felsefesi farklı dinlerin doğruluk iddialarını ele alır” önermesinden aşağıdakilerden hangisi zorunlu olarak çıkarılamaz?
- A) Dinsel iddiaların felsefi olarak sorgulanabildiği
- B) Din felsefesinin bütün dinlerin yanlışlığını peşinen kanıtlamaya çalıştığı
- C) Farklı inançların karşılaştırılabildiği
- D) Tanrı ve vahiy kavramlarının tartışılabildiği
- E) Ele alınan dinlerin birden fazla olabileceği
Doğru cevap: B
Çözüm: Din felsefesi eleştirel ve genel bir araştırmadır; görevi bütün inançları zorunlu olarak çürütmek veya savunmak değildir.
Bir düşünür, kişisel çıkarını artıran bir kararın başkalarının ağır zararına yol açması nedeniyle doğru sayılamayacağını belirtir. Bu görüş yararcılığı hangi yanlış yorumdan ayırır?
- A) Yararcılığın bütün sonuçları yok sayan niyet etiği olmasından
- B) Yararcılığın her davranışta tek kişinin ödülünü aramasından
- C) Yararcılığın mutluluğu ölçüt olarak kullanmayı kesinlikle reddetmesinden
- D) Yararcılığın özgürlük sorununu doğa yasalarına indirgemesinden
- E) Yararcılığın yalnız karar vereni değil, etkilenen herkesin yararını hesaba katmasından
Doğru cevap: E
Çözüm: Yararcılık, özçıkarcılıkla aynı değildir; değerlendirme etkilenenlerin toplam iyiliğine yönelir ve başka kişilerin zararlarını da hesaba katar.
Bir siyaset felsefecisi “Yönetimin başarısı kaç yasa çıkardığıyla değil, bu yasaların insanların haklarını ve özgürlüklerini nasıl etkilediğiyle değerlendirilmelidir.” diyor. Bu tavır neyi gösterir?
- A) Siyaset felsefesini yalnız sayım işlemine indirgemeyi
- B) Devletin yalnız demografik tablo olduğunu varsaymayı
- C) Bütün yasaların doğa yasası kadar değişmez olduğunu
- D) Olan kurumları normatif değer ölçütleriyle değerlendirmeyi
- E) Haklar kavramının yönetimle ilişkisiz olduğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Siyaset felsefesi yalnız mevcut kuralları saymaz; yönetimin adalet, hak ve özgürlük gibi değerlere ne kadar uyduğunu da sorgular.
Kant’ta “kendinde şey”in bilgi nesnesi olarak sınırı düşünüldüğünde hangi iddia en tutarlıdır?
- A) Bütün görünüşler mutlaka birer hayaldir.
- B) Deneyimin koşullarını aşan nesneyi olduğu gibi bildiğimizi ileri süremeyiz.
- C) Duyu verileri kavramlara hiçbir zaman bağlanamaz.
- D) Akıl ve deneyim birbirinden bütünüyle bağımsızdır.
- E) İnsan yalnız kendinde şeyi doğrudan gözlemleyebilir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kant’ın fenomen-numen ayrımı, insan bilgisinin deneyim koşullarıyla sınırlı oluşuna işaret eder; numenin kendisi doğrudan bilginin konusu değildir.
Bir eleştirmen, Platonun ve Crocenin sanat görüşlerini karşılaştırırken “İlkinde görünür dünya temel alınır, ikincisinde sanatçının sezgisi öne çıkar.” diyor. Hangisi doğru eşleştirmedir?
- A) Platon: oyun; Croce: taklit
- B) Platon: yaratma; Croce: oyun
- C) Platon: nesnelcilik; Croce: bilimcilik
- D) Platon: taklit; Croce: yaratma
- E) Platon: bilimsel deney; Croce: siyaset
Doğru cevap: D
Çözüm: Platon sanatın görüneni taklit ettiğini, Croce ise yaratımın sezgi ve özgün ifade olduğunu savunur; iki kuram bu yönüyle ayrılır.
Platon ve Aristoteles’in form anlayışları arasındaki temel fark hangisidir?
- A) Platon formların hiçbir gerçekliği olmadığını söyler.
- B) Aristoteles formların yalnız başka evrende bulunabileceğini savunur.
- C) Her iki düşünür formun sadece fiyat ölçüsü olduğunu ileri sürer.
- D) Aristoteles varlığın hiçbir niteliğinin olmadığını kanıtlar.
- E) Platon formu ayrı idealar alanında, Aristoteles somut varlıkla ilişkili olarak düşünür.
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon ideaları duyusal nesnelerden ayrı ve daha temel görür; Aristoteles madde-form birlikteliğine önem verir.
Kuhn’un yaklaşımında çok sayıda aykırı örneğin bulunması neden her durumda anında paradigma değişikliği doğurmaz?
- A) Bilim insanları hiçbir zaman aykırı veri görmediği için
- B) Normal bilim önce sorunları mevcut çerçevede çözmeye çalışabilir.
- C) Bütün paradigmalar mantıken aynı olduğu için
- D) Yeni gözlemler hiçbir bilim dalında önemsenmediği için
- E) Paradigmaların varlığı deneyleri bütünüyle yasakladığı için
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuhn’da anomaliler tek başlarına hemen devrime yol açmaz; kriz, alternatif çerçeve ve topluluk dönüşümü süreçte rol oynar.
“Toplumdan topluma ahlaki kuralların değişmesi, bunların tümüyle haklı olduğu anlamına gelmez.” yargısı hangi düşünsel ayrımı gerektirir?
- A) Betimleyici kültürel farklılık ile normatif doğruluk iddiasının ayrılmasını
- B) Farklı kültürlerin varlığının inkâr edilmesini
- C) Ahlakın yalnızca bilimsel ölçümden oluşmasını
- D) Her hukuk kuralının zorunlu olarak ahlaki sayılmasını
- E) Ahlak yargılarının fiziksel nesne sayılmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Normların farklılığına dair betimleyici bilgi, o normların doğru veya yanlışlığına dair felsefi bir hükümle aynı türden değildir.
Bir düşünür “Doğada kötülükler var, dolayısıyla iyiliği ve gücü sınırsız bir Tanrı fikri açıklama gerektirir.” diyor. Bu argümanın en isabetli değerlendirmesi nedir?
- A) Yalnızca panteizm ile politeizm arasındaki ad farkını gösterir.
- B) Evrenin zorunlu olarak iki ayrı tanrı tarafından yaratıldığını kanıtlar.
- C) Tanrı’nın özellikleri ile acının varlığı arasındaki gerilimi gündeme getirir.
- D) Agnostisizmin bütün dinsel ifadeleri yanlış saydığını ispatlar.
- E) Düzen ve amaç delilini herhangi bir itiraza kapatır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kötülük problemi, Tanrı’nın iyilik ve kudret nitelikleriyle yaşanan acıların nasıl bağdaştırılacağını sorgular; farklı yanıtlar mümkündür.
Bir düşünür “Devlet gerekli olabilir ama kişilerin dokunulmaz doğal haklarını ortadan kaldırma yetkisine sahip değildir.” diyor. Bu görüş Hobbes’tan çok hangi filozofa yakındır?
- A) John Locke’un hakları koruyan sınırlı yönetimine
- B) Thomas Hobbes’un mutlak egemenlik vurgusuna
- C) Platon’un güzellik ideasına
- D) Aristippos’un haz öğretisine
- E) Comte’un üç hâl yasasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Locke için siyasal yönetimin gerekçesi yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal hakların korunmasıdır; iktidarın sınırlandırılması önem taşır.
“Düşünen ben” ile “yer kaplayan beden”in ayrı tözler olduğu savunulursa hangi felsefi problem doğrudan ortaya çıkar?
- A) Atomların çekirdek sayısının hesaplanması
- B) Zihin ile bedenin birbirini nasıl etkilediği problemi
- C) Güzel yargısının toplumsal yaygınlık yüzdesi
- D) Devletin hangi yasayla yönetilmesi gerektiği
- E) İdeal üçgenin iç açıları toplamının ölçülmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İki ayrı töz kabul eden Descartesçı düalizmin temel tartışmalarından biri zihinsel ve fiziksel süreçlerin etkileşimidir.
“Bir sanat yapıtının güzelliği hakkında herkesin aynı kanaate varmasını bekleriz; fakat bu yargıyı ölçülebilir bir bilimsel kavrama dayandıramayız.” ifadesi Kant’ın hangi özelliğini yansıtır?
- A) Estetik değerin yalnız fiyatla ölçülmesini
- B) Güzelliğin deneysel yasaya indirgenmesini
- C) Beğeninin zorunlu olarak siyasal bir karar olmasını
- D) Güzelliğin yalnız kişisel çıkarla kurulmasını
- E) Beğeni yargısının kavramsız evrensellik talebini
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant beğeni yargısının öznel hoşlanmadan doğup başkalarının da katılımını bekleyebildiğini, fakat kavramsal bilimsel kanıt olmadığını savunur.
“Bir görüş ya kabul edilmeli ya reddedilmelidir, ara değerlendirme olamaz.” iddiası hangi durumda eleştiriye açıktır?
- A) İddia açıkça iki değerli mantıkla biçimselleştirilip kullanıldığında
- B) Tanım gereği çelişen iki önerme birlikte savunulmadığında
- C) Kanıtın yetersiz olduğu durumda yargıyı askıya alma olanağı görmezden gelindiğinde
- D) İki görüşün dayanakları ayrı ayrı değerlendirildiğinde
- E) Bir hipotez araştırma boyunca geçici tutulduğunda
Doğru cevap: C
Çözüm: Pratik bilgi değerlendirmesinde kabul ve ret dışında kanıtı bekleyerek hükmü ertelemek de rasyonel bir tutum olabilir.
İki kişi aynı trafik olayını ayrı açılardan görüp farklı anlatıyor. En uygun bilgi felsefesi değerlendirmesi hangisidir?
- A) Farklı anlatımların hepsi zorunlu olarak aynı derecede doğrudur.
- B) Olayın hiçbir fiziksel yönü bulunamaz.
- C) Bakış açısı ve algı koşulları farklı olabilir; iddialar ek kanıtla sınanmalıdır.
- D) Görgü tanıklığı hiçbir bilgi değeri taşımaz.
- E) Yalnız en yüksek sesle konuşan kişinin anlatımı doğrudur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Algı farklılıkları bilginin sınırlarını düşündürür; hangi yargının daha güvenilir olduğunu belirlemek için delil ve tutarlılık aranır.
Bir düşünür bilim tarihinin doğrusal bilgi birikimi değil, kimi dönemlerde köklü dönüşümler yaşadığını savunuyor. Bu savın sahibi kimdir?
- A) Auguste Comte
- B) Henri Bergson
- C) Thomas Kuhn
- D) John Locke
- E) René Descartes
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuhn bilimsel devrim ve paradigma değişimi kavramlarıyla bilim tarihindeki süreksizlik ve dönüşüm dönemlerini öne çıkarır.