Devletin niçin var olduğunu, yönetme hakkının kaynağını ve adil bir siyasal düzenin nasıl kurulacağını sorgulayan alan hangisidir?
- A) Bilgi felsefesi
- B) Bilim felsefesi
- C) Siyaset felsefesi
- D) Sanat felsefesi
- E) Din felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Siyaset felsefesi devlet, iktidar, meşruiyet, özgürlük ve ideal düzen gibi konuları anlamaya ve değerlendirmeye çalışır.
Siyasi kurumları ve yönetim süreçlerini gözlem ve verilerle olduğu gibi incelemeyi ön plana çıkaran alan hangisidir?
- A) Siyaset bilimi
- B) Normatif etik
- C) Varlık felsefesi
- D) Estetik
- E) Metafizik
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyaset bilimi siyasal olguları betimleyip açıklamaya, siyaset felsefesi ise bunların olması gereken yönünü sorgulamaya ağırlık verir.
Toplumda yönetim ve denetim yetkisini belirli kurumlar aracılığıyla kullanan siyasi örgütlenme biçimi hangisidir?
- A) Birey
- B) Sivil toplum kuruluşu
- C) Gelenek
- D) Vicdan
- E) Devlet
Doğru cevap: E
Çözüm: Devlet, toplum üzerinde düzen kurma ve kamu gücü kullanma yetkisine sahip siyasi örgütlenmedir; tek tek vatandaşlardan farklı bir kurumsal yapıdır.
Bir kişi veya grubun toplum adına bağlayıcı kararlar alabilme ve yönetme gücü siyaset felsefesinde ne olarak adlandırılır?
- A) Erdem
- B) İktidar
- C) Özdeşlik
- D) Estetik değer
- E) Bilgi
Doğru cevap: B
Çözüm: İktidar siyasal yönetme ve karar alma gücüdür. Bu gücün hangi gerekçeyle haklı kabul edildiği ayrıca meşruiyet sorunudur.
Siyasal gücün kendi yetki alanında en üstün otorite olarak kullanılabilmesini ifade eden kavram hangisidir?
- A) Tümevarım
- B) Haz
- C) İroni
- D) Egemenlik
- E) Determinizm
Doğru cevap: D
Çözüm: Egemenlik, devletin kendi alanında üstün siyasal yetki kullanabilmesini anlatır; iktidarın sadece fiilen güçlü olmasıyla aynı değildir.
Yönetim gücünün neden haklı ve kabul edilebilir sayıldığını açıklayan siyaset felsefesi kavramı hangisidir?
- A) Güzellik
- B) Ölçülülük
- C) Meşruiyet
- D) Rastlantı
- E) Bencillik
Doğru cevap: C
Çözüm: Meşruiyet, iktidarın salt güç kullanması değil, yönetme hakkının hangi kabul edilebilir temele dayandığı sorunuyla ilgilidir.
Bireyin hukuk düzenince tanınan ve korunabilen bir şeyi yapma ya da talep etme yetkisine ne ad verilir?
- A) Hak
- B) Kader
- C) Paradigma
- D) Ödev ahlakı
- E) Mimesis
Doğru cevap: A
Çözüm: Hak, kişinin hukukça korunan yetki veya talebini ifade eder; siyaset felsefesinde özgürlük ve adaletle birlikte tartışılır.
Bir araştırmacı oy verme oranlarını istatistiksel olarak incelerken diğeri “Seçme hakkı neden herkese tanınmalıdır?” diye soruyor. İkinci kişinin yaklaşımı hangisidir?
- A) Yalnız betimleyici seçim istatistiği
- B) Kimyasal süreçlerin deneysel analizi
- C) Siyaset felsefesinin normatif sorgulaması
- D) Sanat eserinin biçimsel sınıflandırması
- E) Fiziksel nedensellik açıklaması
Doğru cevap: C
Çözüm: İkinci araştırmacı mevcut durumu saymaktan çok, seçme hakkının hangi gerekçeyle olması gerektiğini araştırıyor; bu normatif siyaset felsefesidir.
Bir yönetici, “Yönetme hakkım vardır çünkü halk beni özgürce seçmiş ve yetkimi kabul etmiştir.” diyor. Bu gerekçe en çok hangi kavramla ilgilidir?
- A) Meşruiyetin rızaya dayanmasıyla
- B) Sanatta yücelik ölçütüyle
- C) Bilginin yalnız duyumla oluşmasıyla
- D) Doğa olaylarının rastlantısallığıyla
- E) Kaderin değişmez olduğuyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Yönetici kuvveti olduğunu değil, yönetme yetkisinin kabul edilebilir dayanağını açıklamaktadır; bu meşruiyet sorusudur.
Aynı sınava giren iki öğrenciden biri erişim engeli nedeniyle sınava katılamıyor. Yönetimin ona uygun erişim sağlaması hangi ilkeye daha doğrudan örnektir?
- A) Herkese koşulsuz özdeş yardım miktarı vermeye
- B) Kişisel çıkarı hukukun üstüne koymaya
- C) İktidarın kaynağını ilahi buyruk saymaya
- D) Tüm farklılıkları hukuken yok saymaya
- E) Fırsat eşitliğini ve adaleti gerçekleştirmeye
Doğru cevap: E
Çözüm: Adalet, herkesin hakkını fiilen kullanabilmesini gerektirebilir; erişim engelini gidermek eşit fırsata yaklaşmayı sağlar.
Bir yurttaş, yasal olarak fikirlerini ifade edebildiğini; ancak bunu yaptığı için keyfî cezayla karşılaşmaması gerektiğini savunuyor. Hangi kavram öne çıkmıştır?
- A) Salt ekonomik üretim hakkı
- B) Düşünce ve ifade özgürlüğü
- C) Hükümdara kişisel sadakat
- D) Bürokrasinin hiyerarşik basamakları
- E) Devletin doğa üzerindeki egemenliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Fikirlerini dile getirmenin keyfî baskıdan korunması kişisel-siyasal özgürlük kapsamında düşünce ve ifade özgürlüğünü anlatır.
Bir düşünür devletin oluşumunu bireylerin korkudan ve saldırıdan korunmak için güçlü bir otorite üzerinde anlaşmasına bağlıyor. Hangi filozofa yakındır?
- A) John Stuart Mill’e
- B) George Berkeley’ye
- C) Aristippos’a
- D) Thomas Hobbes’a
- E) Friedrich Nietzsche’nin bilgi görüşüne
Doğru cevap: D
Çözüm: Hobbes doğa durumundaki güvensizlik ve çatışma tehdidinin insanların güçlü egemen otoriteyi kurmasına yol açtığını savunur.
Bir siyasal düşünür, devletin yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal hakları korumak amacıyla kurulduğunu savunuyor. Bu görüş kimle ilişkilidir?
- A) Thomas Hobbes’un sınırsız egemeniyle
- B) Platon’un idealar öğretisinin tamamıyla
- C) John Locke ile
- D) Auguste Comte’un üç hâl yasasıyla
- E) Immanuel Kant’ın bilgi kuramıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Locke’a göre siyasal yönetim bireylerin doğal haklarını güvence altına almak için vardır; rıza ve sınırlı yönetim düşüncesi öne çıkar.
Bir filozofa göre egemenlik halka aittir ve genel irade ortak yaşamın siyasal temelidir. Bu anlayışın temsilcisi hangisidir?
- A) Jean-Jacques Rousseau
- B) Aristippos
- C) Francis Bacon
- D) David Hume
- E) George Berkeley
Doğru cevap: A
Çözüm: Rousseau toplum sözleşmesini ve genel iradeyi siyasal meşruiyetin temeli olarak değerlendirir; halk egemenliğini vurgular.
Bir siyasi düzen kendisini “yasal” ilan etmiş olsa da yurttaşların rızasını almadan keyfî güç kullanıyor. Bu örnek hangi ayrımı felsefi olarak tartışmaya açar?
- A) Meşruiyetin yalnız iktidarın askerî gücünden ibaret olduğunu
- B) Halkın rızasının yasallıkla her durumda özdeş bulunduğunu
- C) Yasallığın tek başına siyasal meşruiyeti garanti etmediğini
- D) Siyasal yönetimin bilgi felsefesinin tek konusu olduğunu
- E) Hakların yalnız mevcut yönetici tarafından tanımlanabildiğini
Doğru cevap: C
Çözüm: Yasallık belirli yazılı kurallara uygunluk; meşruiyet ise yönetme yetkisinin haklı ve kabul edilebilir dayanağıdır. Bu ikisi ayrışabilir.
Bir düşünür “Devlet gerekli olabilir ama kişilerin dokunulmaz doğal haklarını ortadan kaldırma yetkisine sahip değildir.” diyor. Bu görüş Hobbes’tan çok hangi filozofa yakındır?
- A) John Locke’un hakları koruyan sınırlı yönetimine
- B) Thomas Hobbes’un mutlak egemenlik vurgusuna
- C) Platon’un güzellik ideasına
- D) Aristippos’un haz öğretisine
- E) Comte’un üç hâl yasasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Locke için siyasal yönetimin gerekçesi yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal hakların korunmasıdır; iktidarın sınırlandırılması önem taşır.
Bir toplum sözleşmesi anlatısında insanlar doğal yaşamdaki sürekli çatışmadan çıkmak için güçlü egemene yetki devrediyor. Hangi özellik bu görüşü Rousseau’nunkinden ayırır?
- A) Genel iradenin mutlak biçimde bütün özel çıkarlara eşitlenmesi
- B) Bütün kurumların yalnız hayalî olduğu savı
- C) Eşitlik adına her türlü yönetimin reddedilmesi
- D) Hakların hiçbir biçimde çatışma doğurmadığına inanılması
- E) Güvenliği sağlamak amacıyla güçlü egemen otorite kurulması
Doğru cevap: E
Çözüm: Hobbes’un doğa durumu tasviri çatışma ve güvensizliği öne çıkarır; güçlü egemen güvenliği sağlayacak çözüm olarak sunulur.
Bir siyasal hareket “Yasa yapma, uygulama ve uyuşmazlığı karara bağlama yetkileri aynı elde bulunursa özgürlük tehlikeye girer.” diyor. Hangi düşünürün ilkesiyle uyumludur?
- A) Hobbes’un bölünmez mutlak egemenliğiyle
- B) Montesquieu’nün kuvvetler ayrılığı ilkesiyle
- C) Aristippos’un duyusal hazcılığıyla
- D) Sokrates’in bilgi-erdem özdeşliğiyle
- E) Descartes’ın yöntemsel şüphesiyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Montesquieu iktidarın kötüye kullanımını sınırlamak için yasama, yürütme ve yargının işlevsel olarak ayrılması gerektiğini savunur.
Bir liderin kişisel hayranlıkla değil seçilmiş makamın kanunla belirlenmiş yetkileri nedeniyle dinlendiği durumda hangi sonuç çıkarılabilir?
- A) Otoritenin yalnız eski hanedan gelenekleriyle oluştuğu
- B) Liderin olağanüstü kişiliğinin tek gerekçe olduğu
- C) Toplumda herhangi bir meşruiyet ölçütü bulunmadığı
- D) Otoritenin kişiden çok hukuki kurallara dayandığı
- E) Hukuk düzeninin yönetimle hiçbir ilişkisi olmadığı
Doğru cevap: D
Çözüm: Hukuksal-rasyonel meşruiyette itaat, makamın ve işlemlerin yazılı kurallarla belirlenmiş yetkisine yönelir; kişisel karizmaya değil.
Bir düşünür, “İdeal düzen herkesin aynı miktarda kaynağa sahip olması değil, farklı koşullardaki insanların hakkaniyetli imkânlara ulaşabilmesidir.” diyor. Bu görüş hangi ayrımı vurgular?
- A) Adaletin her zaman herkesin ihtiyaçlarına kayıtsız kalmasını
- B) Eşitlik sözcüğünün siyaset felsefesinde anlamsız olmasını
- C) Biçimsel eşitlikle hakkaniyetli adaletin her durumda aynı olmadığını
- D) Bütün hakların yalnız kanun dışı güçle korunmasını
- E) Kamu kaynaklarının dağıtımının hiçbir değer sorunu taşımamasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Adalet, farklı başlangıç koşullarını dikkate alan hakkaniyetli uygulamaları gerektirebilir; herkese aynı muamele bazen fiili eşitsizliği sürdürür.