Herkese hak ettiğinin verilmesini, hakların tarafsız ve hakkaniyetli biçimde korunmasını hedefleyen ilke hangisidir?
- A) Politeizm
- B) Şüphecilik
- C) Hazcılık
- D) Pozitivizm
- E) Adalet
Doğru cevap: E
Çözüm: Adalet, hakların korunması ve hakkaniyetli davranılmasıyla ilgilidir; herkese her durumda aynı şeyin verilmesiyle özdeş değildir.
İnsanların hukuk önünde aynı temel statüye sahip olması ve keyfî ayrımcılığa uğramaması hangi kavramın gereğidir?
- A) Tesadüf
- B) Eşitlik
- C) Geleneksel otorite
- D) Yabancılaşma
- E) Ontolojik zorunluluk
Doğru cevap: B
Çözüm: Eşitlik, bireylerin temel haklar ve hukuk önünde ayrım yapılmaksızın değerlendirilmesini içerir; adaletle ilişkili olmakla birlikte tüm bağlamlarda aynı anlam değildir.
Kişinin düşünce ve davranışlarında keyfî baskıya uğramadan kendi iradesini kullanabilmesi siyaset felsefesinde neyi ifade eder?
- A) Salt itaat
- B) Kaba kuvvet
- C) Bürokrasi
- D) Özgürlük
- E) Nedensel zorunluluk
Doğru cevap: D
Çözüm: Siyasal özgürlük kişinin düşünme, ifade etme ve davranma alanlarının keyfî müdahalelere karşı korunmasıyla ilgilidir.
Devlet hizmetlerini yürütmek üzere görev ve yetkileri belirlenmiş kurum ve memurlardan oluşan hiyerarşik yapıya ne denir?
- A) Demagoji
- B) Ütopya
- C) Bürokrasi
- D) Sofizm
- E) Anarşizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Bürokrasi, kamu işlerini yürüten kurumsal ve hiyerarşik örgütlenmedir; devlet yönetiminin düzenli işleyişine ilişkin yapıdır.
Yurttaşların gönüllü olarak bir araya gelip hakları ve toplumsal talepleri için oluşturduğu, devletten ayrı örgütlenmelerin genel adı nedir?
- A) Sivil toplum
- B) Mutlak monarşi
- C) Devlet bürokrasisi
- D) Yargı organı
- E) Zorunlu askerlik
Doğru cevap: A
Çözüm: Sivil toplum, devlet kurumlarından ayrı ve gönüllü oluşumlarla toplumsal katılımı, dayanışmayı ve hak savunusunu mümkün kılar.
İktidarın haklılığını yönetenle yönetilenlerin yaptığı anlaşma ve ortak rızaya dayandıran yaklaşım hangisidir?
- A) İlahi hak yaklaşımı
- B) İdealar kuramı
- C) Salt estetik beğeni
- D) Panteizm
- E) Toplum sözleşmesi görüşü
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplum sözleşmesi düşüncesi, siyasal otoritenin doğuşunu ve meşruluğunu bireylerin uzlaşma ve rızasıyla açıklamaya çalışır.
Devletin kaynağını insanın toplumsal doğası, korunma ve güvenlik ihtiyacıyla açıklayan yaklaşım hangisidir?
- A) Tamamen kutsal buyruk yaklaşımı
- B) Doğalcı devlet anlayışı
- C) Yalnız rastlantısal sanat anlayışı
- D) Ateist metafizik kanıtı
- E) Salt bilimsel yanlışlama
Doğru cevap: B
Çözüm: Doğalcı yaklaşım, insanın birlikte yaşama ve güvenlik gereksinimlerinin siyasal örgütlenmeyi doğurduğunu vurgular.
Yasama, yürütme ve yargı gücünün tek elde toplanmasının keyfî yönetimi artıracağını düşünen filozof hangi ilkeyi savunur?
- A) Mutlak egemen hükümdarı
- B) Tek yetkili din adamını
- C) Evrensel haz ilkesini
- D) Devletsiz sınırsız rekabeti
- E) Kuvvetler ayrılığını
Doğru cevap: E
Çözüm: Montesquieu ile ilişkilendirilen kuvvetler ayrılığı düşüncesi, yetkileri farklı işlevlere ayırarak iktidarı sınırlandırmayı amaçlar.
Bir toplumda insanlar siyasal lideri köklü gelenekler nedeniyle benimseyip ona itaat etmektedir. Weber’e göre bu hangi meşruiyet türüdür?
- A) Karizmatik otorite
- B) Geleneksel otorite
- C) Hukuksal-rasyonel otorite
- D) Anarşik birlik
- E) Teknokratik deney
Doğru cevap: B
Çözüm: Weber’in geleneksel otorite türünde yönetime bağlılığın gerekçesi yerleşik örf ve kurallara duyulan saygıdır.
Bir topluluğun bir lidere olağanüstü kişisel özellikler taşıdığına inanarak bağlanması hangi meşruiyet türünü örnekler?
- A) Geleneksel otorite
- B) Hukuksal-rasyonel otorite
- C) Kişisiz bürokratik düzen
- D) Karizmatik otorite
- E) Doğalcı devlet kuramı
Doğru cevap: D
Çözüm: Karizmatik otoritenin dayanağı liderin kişiliğine atfedilen olağanüstü niteliklerdir; gelenek veya yazılı makam kuralı değildir.
Kamu görevlilerinin yetkisini yazılı kurallar ve hukuken tanımlı görevlerden aldığı düzende Weber’in hangi otorite türü öne çıkar?
- A) Geleneksel otorite
- B) Karizmatik otorite
- C) Hukuksal-rasyonel otorite
- D) Sadece kişisel sadakat
- E) Doğal seçilim kuramı
Doğru cevap: C
Çözüm: Hukuksal-rasyonel otoritede itaat belirli kişinin özelliğine değil, yasal kurallara ve resmî görev yetkisine yönelir.
Bir düşünür “İnsanlar doğaları gereği birlikte yaşamaya yönelir; devlet güvenlik ve ortak ihtiyaçların karşılanması için gelişir.” diyor. Hangi köken görüşü öne çıkar?
- A) Doğalcı yaklaşım
- B) İlahi yetki yaklaşımı
- C) Sadece zorla kabul edilen sözleşme
- D) Estetik dışavurumculuk
- E) Epistemolojik şüphecilik
Doğru cevap: A
Çözüm: İnsanın toplumsal doğası ve güvenlik ihtiyacı devletin kuruluşunu açıklamada kullanılıyorsa doğalcı kaynak görüşü savunulmaktadır.
Bir yönetim düşüncesinde hükümdarın siyasal yetkisi halkın anlaşmasından değil, Tanrı’nın kendisine verdiği görevden gelir. Hangi görüş savunulur?
- A) Toplum sözleşmesine dayalı rıza
- B) Özgürlükçü anarşizm
- C) Sadece genel yarar hesabı
- D) Bilimsel pozitivist açıklama
- E) Tanrısal kaynak anlayışı
Doğru cevap: E
Çözüm: Yöneticinin yetkisi ilahi irade ve buyruklara bağlandığında iktidarın tanrısal kaynağı savunulmaktadır.
Bir ülkede muhalif görüşler seçimlere katılabiliyor fakat seçim sonuçlarını kabul edip barışçıl iktidar değişimini mümkün kılan kurumlar yok. Hangi demokratik ilkenin eksikliği öne çıkar?
- A) İktidarın denetlenmesi ve barışçıl biçimde el değiştirebilmesi
- B) Devlet görevlerinin yalnız mirasla geçmesi
- C) Toplumun tümünün aynı ekonomik üretimi yapması
- D) Kişilerin hiçbir siyasi hak kullanmaması
- E) Yargı kararlarının güzellik ölçütüne göre verilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Demokratik yönetim yalnız oy verme eylemiyle sınırlı değildir; hesap verebilirlik, temel haklar ve iktidarın kurallı değişimi de önemlidir.
“Sivil toplum, devleti tamamen ortadan kaldırmak için kurulan resmî kurumlar bütünüdür.” savı neden hatalıdır?
- A) Sivil toplumun yalnız yargı bakanlığı çalışanlarından oluşması
- B) Derneklerin yalnız zor kullanma yetkisine sahip kurumlar olması
- C) Toplumsal dayanışmanın hukuken her durumda yasaklanması
- D) Bireyin devletten ayrı hiçbir ilişki kuramaması
- E) Sivil toplumun gönüllü ve devletten bağımsız örgütlenmeleri kapsaması
Doğru cevap: E
Çözüm: Sivil toplum, resmî devlet örgütlerinden farklı olarak gönüllü birliktelikleri, katılımı ve hak savunusunu kapsar; amacı zorunlu olarak devleti yok etmek değildir.
Bir düşünür, “Toplumsal kurallar insanların anlaşmasıyla ortaya çıktıysa, gerekçesini kaybetmiş bir kural eleştirilebilir.” diyor. Hangi siyaset felsefesi temeliyle uyumludur?
- A) İktidarın yalnız tanrısal soy bağıyla aktarılmasıyla
- B) Siyasal otoritenin rıza ve sözleşmeyle gerekçelendirilmesiyle
- C) Yasanın insan iradesinden bütünüyle bağımsız doğa yasası olmasıyla
- D) Devletin asla değişemeyecek bir organizma sayılmasıyla
- E) Her türlü siyasal kuralın matematiksel aksiyom olmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Toplum sözleşmesi yaklaşımında otorite insan uzlaşması ve kabulüyle açıklanır; bu, yönetimin gerekçesinin sorgulanabilir olduğunu gösterir.
“İdeal devlet mümkün değildir; çünkü insanlar farklı değerler benimsediğinden herkes için tek iyi yönetim tanımlanamaz.” savı hangi düşünceye daha yakındır?
- A) Platon’un filozoflar yönetimine
- B) Fârâbî’nin erdemli şehrine
- C) Kant’ın koşulsuz ödevine
- D) Sofistlerin göreci yaklaşımına
- E) Aristoteles’in orta yol erdemine
Doğru cevap: D
Çözüm: Sofist görecilik bağlamında iyi ve değer ölçütleri kişilere veya toplumlara göre değişebildiğinden tek evrensel ideal düzen savı sorgulanır.
Bir düşünür, devletin zorlayıcı yapısının bireysel özgürlükleri sürekli tehdit ettiğini ve devletsiz iş birliği biçimlerinin mümkün olabileceğini savunuyor. Hangi yaklaşıma yakındır?
- A) Mutlak monarşiye
- B) Karizmatik liderliğe
- C) Anarşizme
- D) İlahi hak teorisine
- E) Salt bürokratik merkezileşmeye
Doğru cevap: C
Çözüm: Anarşist görüşler devleti zorlayıcı bir iktidar yapısı olarak eleştirebilir ve özgür birliktelik temelinde devletsiz örgütlenme düşünebilir.
Bir devlet tasarımında herkesin görevi uzmanlığına göre belirleniyor, yöneticiler bilgi ve erdemleriyle seçiliyor. Bu tasarım hangi filozofla ilişkilidir?
- A) Platon’un filozof yönetici anlayışıyla
- B) Rousseau’nun genel iradesinin doğrudan özdeşliğiyle
- C) Hobbes’un yalnız korkuya dayanan yönetimiyle
- D) Bentham’ın haz hesabıyla
- E) Aristippos’un bireysel çıkar anlayışıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Platon’un ideal devletinde adalet, toplumdaki unsurların uygun görevlerini yerine getirmesi ve yönetenlerin bilgi ile erdeme sahip olmasıyla ilişkilidir.
Bir düşünür, şehrin mutluluğunun yöneticilerin erdemli, bilgili ve iyiye yönelen kişiler olmasına bağlı olduğunu savunuyor. Bu görüş kime daha yakındır?
- A) Machiavelli’nin talih çözümlemesine
- B) Nietzsche’nin değerlerin tümünü reddettiği iddiasına
- C) Aristippos’un kısa süreli haz anlayışına
- D) Francis Bacon’ın deneysel tümevarımına
- E) Fârâbî’nin erdemli şehir düşüncesine
Doğru cevap: E
Çözüm: Fârâbî erdemli toplumu ve mutluluğu iyi yönetimle bağlantılı görür; bilgili ve erdemli yöneticiler bu tasarımda merkezî yer tutar.