Bir araştırmacı oy verme oranlarını istatistiksel olarak incelerken diğeri “Seçme hakkı neden herkese tanınmalıdır?” diye soruyor. İkinci kişinin yaklaşımı hangisidir?
- A) Yalnız betimleyici seçim istatistiği
- B) Kimyasal süreçlerin deneysel analizi
- C) Siyaset felsefesinin normatif sorgulaması
- D) Sanat eserinin biçimsel sınıflandırması
- E) Fiziksel nedensellik açıklaması
Doğru cevap: C
Çözüm: İkinci araştırmacı mevcut durumu saymaktan çok, seçme hakkının hangi gerekçeyle olması gerektiğini araştırıyor; bu normatif siyaset felsefesidir.
Bir yönetici, “Yönetme hakkım vardır çünkü halk beni özgürce seçmiş ve yetkimi kabul etmiştir.” diyor. Bu gerekçe en çok hangi kavramla ilgilidir?
- A) Meşruiyetin rızaya dayanmasıyla
- B) Sanatta yücelik ölçütüyle
- C) Bilginin yalnız duyumla oluşmasıyla
- D) Doğa olaylarının rastlantısallığıyla
- E) Kaderin değişmez olduğuyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Yönetici kuvveti olduğunu değil, yönetme yetkisinin kabul edilebilir dayanağını açıklamaktadır; bu meşruiyet sorusudur.
Aynı sınava giren iki öğrenciden biri erişim engeli nedeniyle sınava katılamıyor. Yönetimin ona uygun erişim sağlaması hangi ilkeye daha doğrudan örnektir?
- A) Herkese koşulsuz özdeş yardım miktarı vermeye
- B) Kişisel çıkarı hukukun üstüne koymaya
- C) İktidarın kaynağını ilahi buyruk saymaya
- D) Tüm farklılıkları hukuken yok saymaya
- E) Fırsat eşitliğini ve adaleti gerçekleştirmeye
Doğru cevap: E
Çözüm: Adalet, herkesin hakkını fiilen kullanabilmesini gerektirebilir; erişim engelini gidermek eşit fırsata yaklaşmayı sağlar.
Bir yurttaş, yasal olarak fikirlerini ifade edebildiğini; ancak bunu yaptığı için keyfî cezayla karşılaşmaması gerektiğini savunuyor. Hangi kavram öne çıkmıştır?
- A) Salt ekonomik üretim hakkı
- B) Düşünce ve ifade özgürlüğü
- C) Hükümdara kişisel sadakat
- D) Bürokrasinin hiyerarşik basamakları
- E) Devletin doğa üzerindeki egemenliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Fikirlerini dile getirmenin keyfî baskıdan korunması kişisel-siyasal özgürlük kapsamında düşünce ve ifade özgürlüğünü anlatır.
Bir düşünür devletin oluşumunu bireylerin korkudan ve saldırıdan korunmak için güçlü bir otorite üzerinde anlaşmasına bağlıyor. Hangi filozofa yakındır?
- A) John Stuart Mill’e
- B) George Berkeley’ye
- C) Aristippos’a
- D) Thomas Hobbes’a
- E) Friedrich Nietzsche’nin bilgi görüşüne
Doğru cevap: D
Çözüm: Hobbes doğa durumundaki güvensizlik ve çatışma tehdidinin insanların güçlü egemen otoriteyi kurmasına yol açtığını savunur.
Bir siyasal düşünür, devletin yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal hakları korumak amacıyla kurulduğunu savunuyor. Bu görüş kimle ilişkilidir?
- A) Thomas Hobbes’un sınırsız egemeniyle
- B) Platon’un idealar öğretisinin tamamıyla
- C) John Locke ile
- D) Auguste Comte’un üç hâl yasasıyla
- E) Immanuel Kant’ın bilgi kuramıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Locke’a göre siyasal yönetim bireylerin doğal haklarını güvence altına almak için vardır; rıza ve sınırlı yönetim düşüncesi öne çıkar.
Bir filozofa göre egemenlik halka aittir ve genel irade ortak yaşamın siyasal temelidir. Bu anlayışın temsilcisi hangisidir?
- A) Jean-Jacques Rousseau
- B) Aristippos
- C) Francis Bacon
- D) David Hume
- E) George Berkeley
Doğru cevap: A
Çözüm: Rousseau toplum sözleşmesini ve genel iradeyi siyasal meşruiyetin temeli olarak değerlendirir; halk egemenliğini vurgular.
Yasama, yürütme ve yargı gücünün tek elde toplanmasının keyfî yönetimi artıracağını düşünen filozof hangi ilkeyi savunur?
- A) Mutlak egemen hükümdarı
- B) Tek yetkili din adamını
- C) Evrensel haz ilkesini
- D) Devletsiz sınırsız rekabeti
- E) Kuvvetler ayrılığını
Doğru cevap: E
Çözüm: Montesquieu ile ilişkilendirilen kuvvetler ayrılığı düşüncesi, yetkileri farklı işlevlere ayırarak iktidarı sınırlandırmayı amaçlar.
Bir toplumda insanlar siyasal lideri köklü gelenekler nedeniyle benimseyip ona itaat etmektedir. Weber’e göre bu hangi meşruiyet türüdür?
- A) Karizmatik otorite
- B) Geleneksel otorite
- C) Hukuksal-rasyonel otorite
- D) Anarşik birlik
- E) Teknokratik deney
Doğru cevap: B
Çözüm: Weber’in geleneksel otorite türünde yönetime bağlılığın gerekçesi yerleşik örf ve kurallara duyulan saygıdır.
Bir topluluğun bir lidere olağanüstü kişisel özellikler taşıdığına inanarak bağlanması hangi meşruiyet türünü örnekler?
- A) Geleneksel otorite
- B) Hukuksal-rasyonel otorite
- C) Kişisiz bürokratik düzen
- D) Karizmatik otorite
- E) Doğalcı devlet kuramı
Doğru cevap: D
Çözüm: Karizmatik otoritenin dayanağı liderin kişiliğine atfedilen olağanüstü niteliklerdir; gelenek veya yazılı makam kuralı değildir.
Kamu görevlilerinin yetkisini yazılı kurallar ve hukuken tanımlı görevlerden aldığı düzende Weber’in hangi otorite türü öne çıkar?
- A) Geleneksel otorite
- B) Karizmatik otorite
- C) Hukuksal-rasyonel otorite
- D) Sadece kişisel sadakat
- E) Doğal seçilim kuramı
Doğru cevap: C
Çözüm: Hukuksal-rasyonel otoritede itaat belirli kişinin özelliğine değil, yasal kurallara ve resmî görev yetkisine yönelir.
Bir düşünür “İnsanlar doğaları gereği birlikte yaşamaya yönelir; devlet güvenlik ve ortak ihtiyaçların karşılanması için gelişir.” diyor. Hangi köken görüşü öne çıkar?
- A) Doğalcı yaklaşım
- B) İlahi yetki yaklaşımı
- C) Sadece zorla kabul edilen sözleşme
- D) Estetik dışavurumculuk
- E) Epistemolojik şüphecilik
Doğru cevap: A
Çözüm: İnsanın toplumsal doğası ve güvenlik ihtiyacı devletin kuruluşunu açıklamada kullanılıyorsa doğalcı kaynak görüşü savunulmaktadır.
Bir yönetim düşüncesinde hükümdarın siyasal yetkisi halkın anlaşmasından değil, Tanrı’nın kendisine verdiği görevden gelir. Hangi görüş savunulur?
- A) Toplum sözleşmesine dayalı rıza
- B) Özgürlükçü anarşizm
- C) Sadece genel yarar hesabı
- D) Bilimsel pozitivist açıklama
- E) Tanrısal kaynak anlayışı
Doğru cevap: E
Çözüm: Yöneticinin yetkisi ilahi irade ve buyruklara bağlandığında iktidarın tanrısal kaynağı savunulmaktadır.
Bir ülkede dernekler çevre sorunları hakkında rapor hazırlayıp karar vericilere öneriler sunuyor. Bu örgütlenmelerin siyaset felsefesindeki karşılığı nedir?
- A) Resmî yargı erki
- B) Sivil toplumun katılımı
- C) Devletin zor kullanma tekeli
- D) Salt hükümdarlık yetkisi
- E) Kapalı askerî hiyerarşi
Doğru cevap: B
Çözüm: Devletten bağımsız, gönüllü ve kamusal sorunlara duyarlı örgütlenmeler sivil toplumun siyasal yaşama katılımına örnektir.
Bir düzen tasarımında kişisel girişim ve bireysel tercih temel değer sayılıyor; devletin bireysel özgürlüğe müdahalesi sınırlanmak isteniyor. Öncelik hangisidir?
- A) Eşitliği tek ilke sayan ortak mülkiyet düzeni
- B) Yalnız geleneksel hanedan yetkisi
- C) Kişisel özgürlüğü tümüyle kaldıran model
- D) Özgürlük temelli ideal düzen
- E) Bilimsel paradigmanın değişimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Bireylerin seçim alanı ve özgürlüğün korunması hedefleniyorsa ideal düzenin temeline özgürlük yerleştirilmektedir.
Bir toplum tasarımında üretim kaynaklarının ortak kullanılması ve sınıfsal ekonomik farkların azaltılması esas alınmıştır. Hangi ideal düzen ölçütü baskındır?
- A) Sınırsız kişisel mülkiyet hakkı
- B) Kişisel karizma
- C) Eşitlik
- D) Geleneksel hükümdarlık
- E) Salt ibadet özgürlüğü
Doğru cevap: C
Çözüm: Ortak mülkiyet, iş birliği ve eşitsizliklerin giderilmesi eşitlik temelli siyasal düzen anlayışının ayırt edici yönleridir.
Bir devlet düzeninin temel ölçütü, herkesin hak ettiğini alması ve hukukun kimseye ayrıcalık tanımamasıdır. Bu tasarımın önceliği hangisidir?
- A) Adalet
- B) Karizmatik liderlik
- C) Toplumsal geleneklere kör itaat
- D) Yalnız özel mülkiyet artışı
- E) Mutlak siyasal denetim
Doğru cevap: A
Çözüm: Hakların korunması ve hakkaniyetli dağıtım öne çıktığında ideal devletin temel değeri adalettir.
Bir düşünür, kuralları yalnızca baskı ve cezanın ayakta tuttuğu bir yönetimin güçlü olsa da haklı sayılmayabileceğini söylüyor. Bu ayrım hangisidir?
- A) Yargı ile sanatsal güzelliğin eşitliği
- B) Bilimin yalnız deneyden oluşması
- C) Toplum sözleşmesi ile doğal olayın özdeşliği
- D) Erdemin yalnız alışkanlık oluşu
- E) Fiilî güç ile meşruiyet arasındaki fark
Doğru cevap: E
Çözüm: İktidar zor kullanabilse de yönetme hakkının haklılığı ayrıca rıza, hukuk veya başka meşruiyet gerekçeleriyle tartışılır.
Bir eserde devletin tüm yurttaşları izlemesi, fikirlerini sansürlemesi ve bireysel yaşamı kontrol etmesi korkutucu bir gelecek olarak anlatılıyor. Bu eser neye örnektir?
- A) Olumlu ideal ütopyaya
- B) Distopyaya
- C) Doğalcı ontolojiye
- D) İdealist epistemolojiye
- E) Salt ahlaki ödev teorisine
Doğru cevap: B
Çözüm: Baskıcı ve özgürlükleri ezen geleceğin uyarıcı biçimde betimlenmesi distopik toplum tasarımının temel niteliğidir.
Yönetimin keyfî kararlarını denetlemek için bağımsız mahkemeler ve herkese uygulanacak açık kurallar öneriliyor. Hangi siyasi ilke ağır basar?
- A) Kişisel iktidarın sınırsızlığı
- B) Yalnız kabile geleneğine bağlılık
- C) Tanrısal buyrukla yönetim
- D) Hukukun üstünlüğü
- E) Karizmatik kişiye koşulsuz bağlılık
Doğru cevap: D
Çözüm: Hukukun üstünlüğü, devlet yetkisinin de kurallarla sınırlandırılmasını ve bağımsız denetimin bulunmasını gerektirir.