Varlığı var olması bakımından inceleyen felsefe dalının adı nedir?
- A) Epistemoloji
- B) Etik
- C) Ontoloji
- D) Estetik
- E) Siyaset felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ontoloji, varlık felsefesinin adıdır; var olanın ne olduğunu, mahiyetini ve varoluş biçimlerini araştırır.
Fiziksel deneyimin ötesindeki ilk neden, töz ve varlığın temeli gibi sorular hangi alanla ilişkilidir?
- A) Metafizik
- B) Biyometrik ölçme
- C) Deneysel genetik
- D) Yalnız betimsel istatistik
- E) Fonetik inceleme
Doğru cevap: A
Çözüm: Metafizik, varlığın temel ilkeleri ve fizik ötesi olarak nitelenen sorunları tartışır; ontolojiyle yakından ilişkilidir.
Bir dağ, ağaç veya masa ile “sonsuzluk” fikri arasındaki fark nasıl adlandırılır?
- A) İlki yalnız düşünsel, ikincisi maddi varlıktır.
- B) Her ikisi de yalnız canlı birer varlıktır.
- C) Soyut olan mutlaka duyularla ölçülür.
- D) Somut olan yalnız matematikte bulunur.
- E) İlki somut, ikincisi soyut varlık örneğidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Dağ ve masa fiziksel olarak gözlemlenebilirken sonsuzluk kavramı doğrudan fiziksel nesne değildir; somut-soyut ayrımı yapılır.
Aşağıdaki sorulardan hangisi doğrudan varlık felsefesine aittir?
- A) Bir bilginin doğruluğunu nasıl sınarız?
- B) Varlığın temelinde ne bulunur?
- C) Adil bir eylem nasıl seçilir?
- D) Güzellik yargısı öznel midir?
- E) Devletin yetkisi nasıl meşrulaşır?
Doğru cevap: B
Çözüm: Varlığın temeli ve mahiyeti ontolojik sorudur; bilgi, etik, estetik ve siyaset soruları başka alanlardadır.
İlk filozofların evrenin kendisinden türediği ana maddeyi ararken kullandığı kavram nedir?
- A) Kategori hatası
- B) Ahlak yasası
- C) Sanat eseri
- D) Arkhe
- E) Siyasal sözleşme
Doğru cevap: D
Çözüm: Arkhe, ilk doğa filozoflarının varlığı açıklamak için aradıkları ilk ilke veya temel unsur anlamında kullanılır.
Thales’in doğanın ana maddesine ilişkin görüşünde hangi öğe öne çıkar?
- A) Hava
- B) Ateş
- C) Su
- D) Dört unsurun tamamı
- E) Sayıların oranı
Doğru cevap: C
Çözüm: Felsefe tarihi anlatımında Thales, varlığın ana ilkesi olarak suyu ileri süren doğa filozofudur.
“Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz.” sözüyle değişime vurgu yapan filozof kimdir?
- A) Herakleitos
- B) Parmenides
- C) Descartes
- D) Platon
- E) Sokrates
Doğru cevap: A
Çözüm: Herakleitos oluşu ve değişimi varlığın temel niteliği sayar; nehir örneği sürekli değişime işaret eder.
“Evrenin tüm nesneleri değişir; kalıcı olan değişimin kendisidir.” ifadesi hangi ontolojik görüşe yakındır?
- A) Mutlak değişmez varlık öğretisi
- B) Varlığın tamamen inkârı
- C) Oluşçuluk
- D) İdeaların duyulardan bağımsız kopyalanması
- E) Bilgiye ulaşmayı yalnız sayımla açıklama
Doğru cevap: C
Çözüm: Oluşçuluk varlığı bitmiş ve değişmez bir yapı olarak değil süreç ve değişim içerisinde kavrar.
“Duyular değişimi gösterse de akıl varlığın bir ve değişmez olduğunu bildirir.” görüşü kimin yaklaşımıdır?
- A) Parmenides’in değişmez varlık öğretisi
- B) Herakleitos’un sürekli oluş öğretisi
- C) Sartre’ın özgür seçim anlayışı
- D) Demokritos’un atomların hareketi açıklaması
- E) Thales’in suyu ana unsur sayması
Doğru cevap: A
Çözüm: Parmenides duyusal değişime karşı akıl yoluyla kavranan tek ve değişmez varlık tezini savunmuştur.
Platon’a göre aynı güzelliğe sahip görünen birçok nesnenin ortak temelini ne açıklar?
- A) Nesnelerin bütünüyle ayrı ve bağımsız idealar yaratması
- B) Her güzel nesnenin aynı fiziksel maddeyi taşıması
- C) Güzellik yargısının yalnız nüfus sayımıyla belirlenmesi
- D) Duyusal kopyaların ideaları kendilerinden üretmesi
- E) Değişmeyen güzellik ideasına katılmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon, tekil güzel şeylerin geçici olduğunu; onlara anlam veren güzellik ideasının daha temel olduğunu savunur.
“Varlık yalnız maddeden ibarettir; zihin de maddi süreçlerle açıklanmalıdır.” ifadesi hangi görüştür?
- A) İdealist düalizm
- B) Materyalist monizm
- C) Salt estetik görecilik
- D) Varlığı reddeden nihilizm
- E) Özgür iradenin siyasal kuramı
Doğru cevap: B
Çözüm: Maddi gerçekliği tek temel ilke saymak materyalist tekçiliğe uygundur; zihin ayrı bir töz kabul edilmez.
“Gerçeğin hem zihinsel hem maddi olmak üzere iki ayrı temel yönü vardır.” önermesi hangi yaklaşımla uyumludur?
- A) Tek bir maddi töze indirgeme
- B) Varlığın hiçbir biçimde bulunmadığı savı
- C) Her şeyi tek bir idea sayma
- D) Düalist ontoloji
- E) Doğanın tüm açıklamalarını reddetme
Doğru cevap: D
Çözüm: Düalizm varlığı tek bir ilkeye indirmez; zihin ve madde gibi iki temel yapı kabul eder.
Bir düşünür, sandalye ortadan kaldırılsa da “sandalye ideasının” değişmediğini söylüyor. Hangi anlayışa yakındır?
- A) Tamamen atomcu indirgeme
- B) Varlığın yok sayılması
- C) Platoncu idealizm
- D) Yalnız ekonomik fayda hesabı
- E) Her şeyin sadece gözlenen renkten oluşması
Doğru cevap: C
Çözüm: Platoncu idealizm duyusal nesneyi geçici; ideasını değişmez ve nesneden daha temel gerçeklik sayar.
“Bir ağacın var olması, onu o anda kimsenin algılamasına bağlı değildir.” savı hangi görüşü destekler?
- A) Zihinden bağımsız gerçeklik anlayışı
- B) Nesnenin yalnız gözlendiğinde ortaya çıktığı savı
- C) Bütün gerçekliğin tek kişinin rüyası olduğu görüşü
- D) Sadece değer yargılarının gerçek sayılması
- E) Doğa olaylarının yalnız estetik beğeniye bağlılığı
Doğru cevap: A
Çözüm: Realist anlayış nesnelerin insanın algılamasına bağımlı olmayan varlıklarının bulunduğunu savunur.
“Duyu organlarım değişim gösteriyor ama akıl değişmenin olanaksız olduğunu kanıtlıyor.” ifadesi hangi iki yaklaşımın çatışmasını öne çıkarır?
- A) Platon ile Aristoteles’in aynı form anlayışını
- B) Husserl ile Sartre’ın aynı insan özü görüşünü
- C) Parmenides’in değişmezliği ile Herakleitos’un oluşu
- D) Thales ile Demokritos’un aynı ilk madde fikrini
- E) Realizm ile materyalizmin hiçbir ayrım taşımadığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Parmenides değişmez varlığı, Herakleitos ise değişim ve oluşu öne çıkarır; ifade bu karşıtlığı düşündürür.
Birisi “Bir nesnenin rengini farklı algılamamız, nesnenin zihnimizden bağımsız olarak var olamayacağını kanıtlar.” diyor. En güçlü itiraz hangisidir?
- A) Algı farklılığı tek başına nesnenin bağımsız varlığını çürütmez.
- B) Nesnelerin renkleri herkes için her koşulda özdeştir.
- C) Algı yanılmaları maddi varlığı kesin olarak yok eder.
- D) Görme duyusu hiçbir zaman fiziksel nesneye yönelmez.
- E) Gerçekliğin tümü mutlaka tek bir kişinin düşüncesidir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir nesneyi nasıl algıladığımızla onun var olup olmadığı farklı sorunlardır; algı farklılıkları bağımsız varlığı mantıken dışlamaz.
Platon ve Aristoteles’in form anlayışları arasındaki temel fark hangisidir?
- A) Platon formların hiçbir gerçekliği olmadığını söyler.
- B) Aristoteles formların yalnız başka evrende bulunabileceğini savunur.
- C) Her iki düşünür formun sadece fiyat ölçüsü olduğunu ileri sürer.
- D) Aristoteles varlığın hiçbir niteliğinin olmadığını kanıtlar.
- E) Platon formu ayrı idealar alanında, Aristoteles somut varlıkla ilişkili olarak düşünür.
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon ideaları duyusal nesnelerden ayrı ve daha temel görür; Aristoteles madde-form birlikteliğine önem verir.
“Düşünen ben” ile “yer kaplayan beden”in ayrı tözler olduğu savunulursa hangi felsefi problem doğrudan ortaya çıkar?
- A) Atomların çekirdek sayısının hesaplanması
- B) Zihin ile bedenin birbirini nasıl etkilediği problemi
- C) Güzel yargısının toplumsal yaygınlık yüzdesi
- D) Devletin hangi yasayla yönetilmesi gerektiği
- E) İdeal üçgenin iç açıları toplamının ölçülmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İki ayrı töz kabul eden Descartesçı düalizmin temel tartışmalarından biri zihinsel ve fiziksel süreçlerin etkileşimidir.
“Hiçbir şey yoktur.” iddiası ile “Var olan şeyleri kesin biçimde bilemeyiz.” iddiası neden aynı değildir?
- A) İlkinde yalnız estetik, ikincisinde yalnız etik tartışılır.
- B) İkisi de zorunlu olarak maddeyi tek töz kabul eder.
- C) Her iki iddia sadece siyasal iktidarın meşruiyetiyle ilgilidir.
- D) İlkinde varlık, ikincisinde bilgi imkânı reddedilir.
- E) İkinci iddia tüm varlığın yokluğunu mantıken kanıtlar.
Doğru cevap: D
Çözüm: Ontolojik nihilizm varlığın olup olmadığına; epistemik kuşkuculuk bilgimizin imkânına odaklanır.
“Evrenin var olmasının bir nedeni olmalıdır.” önerisi hangi bakımdan ontolojik tartışmaya daha yakındır?
- A) Bir şehirde kaç ev bulunduğunu sayması
- B) Yalnız insanların ahlak ödevini tanımlaması
- C) Tek tek olaylardan çok varlığın genel temeline ilişkin olması
- D) Bir eserde hangi rengin kullanıldığını göstermesi
- E) Sadece günlük sıcaklığın derecesini belirlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Varlığın niçin bulunduğu ve ilk neden soruları ontoloji/metafizik kapsamında tartışılabilir; belirli bir olguyu ölçmekten geniştir.