Varlığın bir, değişmez ve sürekli olduğunu savunan İlkçağ düşünürü kimdir?
- A) Herakleitos
- B) Demokritos
- C) Thales
- D) Husserl
- E) Parmenides
Doğru cevap: E
Çözüm: Parmenides aklın gösterdiği varlığın değişmezliğini savunur; duyuların ortaya koyduğu değişimi güvenilmez bulur.
Gerçekliğin temelini madde yerine düşünsel veya ideal yapıda gören yaklaşım hangisidir?
- A) Materyalizm
- B) İdealizm
- C) Mekanizm
- D) Empirizm
- E) Faydacılık
Doğru cevap: B
Çözüm: İdealizm, varlığı açıklamada düşünsel veya ideal olanı öncelikli sayan ontolojik yaklaşımların genel adıdır.
Varlığın temel yapısını maddi gerçeklikle açıklayan görüş nedir?
- A) İdealizm
- B) Teizm
- C) Fenomenoloji
- D) Materyalizm
- E) Estetik öznelcilik
Doğru cevap: D
Çözüm: Materyalizm, varlığın temelinin maddi olduğunu savunur ve açıklamada maddeye öncelik verir.
Varlığı birbirinden farklı iki temel ilkeyle açıklayan yaklaşım nedir?
- A) Monizm
- B) Nihilizm
- C) Düalizm
- D) Pozitivizm
- E) Sofizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Düalizm ontolojide ikiciliktir; düşünsel ve maddi gibi iki temel gerçeklik alanının varlığını savunabilir.
Nesnelerin zihinden bağımsız bir gerçekliğinin bulunduğunu savunmak hangi yaklaşımla uyumludur?
- A) Realizm
- B) Solipsizm
- C) Mutlak kuşkuculuk
- D) Öznel idealizmin tüm biçimleri
- E) Duyusal yanılsamayı tek gerçek sayma
Doğru cevap: A
Çözüm: Ontolojik realizm, gerçekliğin onu algılayan insan bilincinden bağımsız olarak var olduğunu savunur.
Varlığın mevcut olmadığını savunan ontolojik inkâr görüşü okul düzeyi sınıflandırmada hangisidir?
- A) Realizm
- B) Düalizm
- C) Materyalizm
- D) Teleoloji
- E) Nihilizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Varlık felsefesinde nihilizm, “varlık yoktur” doğrultusundaki reddedici tutum için kullanılan sınıflandırmadır.
Varlığı bilinçte görünüş biçimi ve yaşantıda belirişi yönünden inceleyen yaklaşım hangisidir?
- A) Mekanik nedensellik
- B) Fenomenoloji
- C) Doğrudan materyalizm
- D) Siyasal liberalizm
- E) Sayısal atomculuk
Doğru cevap: B
Çözüm: Fenomenoloji, fenomenleri yani deneyimde belirenleri ve bilinçte nasıl verildiklerini betimlemeye odaklanır.
“Bir nesnenin var olup olmadığı” ile “o nesne hakkında güvenilir bilgi sahibi olup olamayacağımız” soruları nasıl ayrılır?
- A) İlk soru etik, ikinci soru siyasidir.
- B) İki soru da yalnız estetik yargıdır.
- C) İlk soru deney ölçüsü, ikinci soru toplum kuralıdır.
- D) İki soru arasında herhangi bir alan ayrımı yapılamaz.
- E) İlk soru ontolojik, ikinci soru epistemolojiktir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ontoloji varlığın durumunu, epistemoloji ise bilginin imkânını ve sınırlarını tartışır.
Bir doğa bilimci kayaçların oluşum koşullarını ölçüyor; filozof ise “Madde varlığın tek temeli midir?” diyor. Fark nedir?
- A) Bilim bütün varlığı kesinlikle yok sayıyor.
- B) Bilim belirli olguyu, felsefe varlığın genel ilkesini sorguluyor.
- C) Filozof yalnız kayaç ağırlığını sayıyor.
- D) İki soru da aynı deney değerini istiyor.
- E) Bilim felsefenin yerine normatif değer üretiyor.
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilimler belirli varlık alanlarını yöntemleriyle inceler; ontoloji varlığın mahiyeti ve temeli üzerine genel soru sorar.
Tohumun ağaç olabilmesini, o tohumda gelişme gücünün bulunmasıyla açıklamak Aristoteles’in hangi ayrımına uyar?
- A) İdeaların nesnelerden tamamen bağımsız olduğu savı
- B) Bütün değişimin yanılsama sayılması
- C) Sadece zihinde var olan kavramların inkârı
- D) Olanak (potansiyel) ve etkinlik (aktüel) ayrımı
- E) Hiçbir şeyin biçim kazanamayacağı düşüncesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Aristoteles’e göre tohum ağaç olma potansiyeli taşır; uygun gelişmeyle bu olanak fiilî gerçekleşmeye dönüşür.
Bir metinde “Görünen nesneler geçicidir; onların özü duyularla algılanmayan kalıcı formlardır.” deniyor. Bu hangi düşünürle özdeşleşir?
- A) Demokritos
- B) Herakleitos
- C) Platon
- D) Sartre
- E) Francis Bacon
Doğru cevap: C
Çözüm: Platon’un idealar öğretisinde değişen duyusal dünyaya karşı değişmeyen düşünsel formlar temel gerçeklik olarak görülür.
“Atomlar ve boşluk, fiziksel çokluğu ve hareketi açıklayan temel ilkelerdir.” savı en çok hangi filozofla ilişkilidir?
- A) Demokritos
- B) Parmenides
- C) Platon
- D) Descartes
- E) Husserl
Doğru cevap: A
Çözüm: Demokritos’un atomcu yaklaşımında atomlar ve boşluk varlığın ve değişen nesnelerin açıklanmasında öne çıkar.
Bir araştırmacı, bir nesnenin gerçekten var olup olmadığına hükmetmeyi geçici olarak askıya alıp deneyimde nasıl belirdiğini betimliyor. Bu hangi yöntemdir?
- A) Tümüyle nihilist inkâr
- B) Bütün verileri sayısal deneyle yoklama
- C) Ontolojik materyalizmi zorunlu kabul etme
- D) Kesin ahlak ilkesi çıkarma
- E) Fenomenolojik indirgeme
Doğru cevap: E
Çözüm: Fenomenolojik indirgeme dış dünyayı yok saymak değil, varlık yargısını askıya alarak bilince görünüşü incelemektir.
“Mikroskop altında maddeyi incelersek varlığın yalnız maddeden oluştuğu kesin kanıtlanır.” önermesindeki temel sıçrama nedir?
- A) Sınırlı olgusal incelemeden bütün varlığa ilişkin kesin ontolojik yargıya geçmesi
- B) Mikroskobun hiçbir şekilde maddeyi inceleyememesi
- C) Maddenin laboratuvarda bütün yönleriyle yok olması
- D) Felsefenin bilimsel sonuçları hiç değerlendirememesi
- E) Her gözlemin ayrı bir ahlaki yasa oluşturması
Doğru cevap: A
Çözüm: Maddenin incelenmesi maddi dünyaya ilişkin bilgi sunar; tüm varlığın yalnız maddi olduğuna dair geniş sav ayrıca temellendirilmelidir.
Kant’ın “kendinde şey” ile “görünüş” ayrımı hangi sorunu belirginleştirir?
- A) Bütün deneyimlerin yalnız toplumsal sözleşme olması
- B) Duyusal nesnelerin hiç sınıflandırılamaması
- C) Ahlak ilkelerinin fiziksel parçacıklardan oluşması
- D) Siyasi düzenin yalnız doğa yasasıyla belirlenmesi
- E) Gerçekliğin kendisi ile bize deneyimde göründüğü biçimin aynı kabul edilmemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant, bilginin insanın deneyim koşullarıyla şekillendiğini söyler; fenomen ile numen ayrımı bu sınırı gösterir.
Bir düşünür “İnsanlar sandalye ideasını icat eder, sonra somut sandalyeler onun gerçeklik kazanan kopyaları olur.” diyor. Bu ifade Platon’dan hangi yönüyle ayrılır?
- A) Platon zaten ideaların yalnız insan icadı olduğunu savunur.
- B) İdeayı insan zihninin icadına indirger; Platon ideaları bağımsız kabul eder.
- C) Platon’a göre sandalyeler hiçbir fiziksel kullanım taşımaz.
- D) İdea ile kopya ayrımını her durumda ortadan kaldırır.
- E) Düşünür sandalyenin rengini gözlemle ölçmektedir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Platon’da idealar insanların keyfî tasarımı olmaktan öte, nesnel ve değişmez ontolojik gerçeklik olarak görülür.
Bir çocuk büyüyüp yetişkin olduğunda biyolojik özellikleri değişir fakat aynı bireyden söz edilir. Hangi klasik sorun bu örnekte ortaya çıkar?
- A) Bilgiyi yalnız ezberlemenin en hızlı yöntemi
- B) Siyasette çoğunluğun oyu nasıl sayılır
- C) Sanatta hangi ritmin daha hoş olduğu
- D) Değişim içinde özdeşliğin veya sürekliliğin nasıl korunduğu
- E) Bir gazın belirli sıcaklıkta nasıl genişlediği
Doğru cevap: D
Çözüm: Değişen nitelikler karşısında var olanın aynı kalıp kalmadığı, oluş ile özdeşlik arasındaki ontolojik bir problemdir.
“Bir çekirdek uygun koşullarda ağaca dönüşebilir, ama taş aynı koşullarda ağaca dönüşemez.” Aristoteles’e göre nasıl yorumlanır?
- A) Her nesnenin tüm biçimlere eşit uzaklıkta olması
- B) Ağaç olmanın yalnız biçimsiz maddeden çıkması
- C) Çekirdeğin ağaç olma potansiyelinin bulunması, taşta aynı olanağın bulunmaması
- D) Maddede hiçbir gelişme imkânının bulunmaması
- E) Potansiyelin gerçekleşmiş durumdan daima daha büyük olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Aristoteles’in olanak ve etkinlik ayrımı değişimin her maddede sınırsız değil, uygun potansiyeller çerçevesinde gerçekleştiğini anlatır.
“Evrenin amaca göre düzenlenmiş olduğunu ileri sürmek ile doğada amaç varmış gibi yararlı açıklama kurmak aynı şey değildir.” ayrımının nedeni nedir?
- A) Birincisi ontolojik iddia, ikincisi açıklama yöntemi olabilir.
- B) Her iki ifade de zorunlu olarak varlığı yok sayar.
- C) İkinci ifade doğada hiç neden bulunmadığını kanıtlar.
- D) Birinci ifade hiçbir değerlendirme gerektirmeyen ölçümdür.
- E) Amaç kavramı yalnız sayılar için kullanılabilir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Amaçsal dil işlevi betimlemek için de kullanılabilir; evrende gerçekten amaç bulunduğu savı ise daha güçlü ontolojik iddiadır.
Fenomenoloji hakkında “Dış dünya yoktur; çünkü bilinci inceleyerek başladım.” sonucu neden zorunlu değildir?
- A) Fenomenolojinin her görüşte atomları ilk unsur sayması
- B) Bilinç araştırmasının her zaman laboratuvar deneyi olması
- C) Fenomenoloji ile siyaset felsefesinin tam eş anlamlı olması
- D) Bir görünüşün yalnız hayalden ibaret olduğunun kanıtlanması
- E) Varlık yargısını askıya almak, dış dünyanın yokluğunu ileri sürmek değildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Fenomenolojik askıya alma dış dünya hakkında peşin kabul yapmadan deneyimi betimler; ontolojik inkârla karıştırılmamalıdır.