“Evrenin tüm nesneleri değişir; kalıcı olan değişimin kendisidir.” ifadesi hangi ontolojik görüşe yakındır?
- A) Mutlak değişmez varlık öğretisi
- B) Varlığın tamamen inkârı
- C) Oluşçuluk
- D) İdeaların duyulardan bağımsız kopyalanması
- E) Bilgiye ulaşmayı yalnız sayımla açıklama
Doğru cevap: C
Çözüm: Oluşçuluk varlığı bitmiş ve değişmez bir yapı olarak değil süreç ve değişim içerisinde kavrar.
“Duyular değişimi gösterse de akıl varlığın bir ve değişmez olduğunu bildirir.” görüşü kimin yaklaşımıdır?
- A) Parmenides’in değişmez varlık öğretisi
- B) Herakleitos’un sürekli oluş öğretisi
- C) Sartre’ın özgür seçim anlayışı
- D) Demokritos’un atomların hareketi açıklaması
- E) Thales’in suyu ana unsur sayması
Doğru cevap: A
Çözüm: Parmenides duyusal değişime karşı akıl yoluyla kavranan tek ve değişmez varlık tezini savunmuştur.
Platon’a göre aynı güzelliğe sahip görünen birçok nesnenin ortak temelini ne açıklar?
- A) Nesnelerin bütünüyle ayrı ve bağımsız idealar yaratması
- B) Her güzel nesnenin aynı fiziksel maddeyi taşıması
- C) Güzellik yargısının yalnız nüfus sayımıyla belirlenmesi
- D) Duyusal kopyaların ideaları kendilerinden üretmesi
- E) Değişmeyen güzellik ideasına katılmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon, tekil güzel şeylerin geçici olduğunu; onlara anlam veren güzellik ideasının daha temel olduğunu savunur.
“Varlık yalnız maddeden ibarettir; zihin de maddi süreçlerle açıklanmalıdır.” ifadesi hangi görüştür?
- A) İdealist düalizm
- B) Materyalist monizm
- C) Salt estetik görecilik
- D) Varlığı reddeden nihilizm
- E) Özgür iradenin siyasal kuramı
Doğru cevap: B
Çözüm: Maddi gerçekliği tek temel ilke saymak materyalist tekçiliğe uygundur; zihin ayrı bir töz kabul edilmez.
“Gerçeğin hem zihinsel hem maddi olmak üzere iki ayrı temel yönü vardır.” önermesi hangi yaklaşımla uyumludur?
- A) Tek bir maddi töze indirgeme
- B) Varlığın hiçbir biçimde bulunmadığı savı
- C) Her şeyi tek bir idea sayma
- D) Düalist ontoloji
- E) Doğanın tüm açıklamalarını reddetme
Doğru cevap: D
Çözüm: Düalizm varlığı tek bir ilkeye indirmez; zihin ve madde gibi iki temel yapı kabul eder.
Bir düşünür, sandalye ortadan kaldırılsa da “sandalye ideasının” değişmediğini söylüyor. Hangi anlayışa yakındır?
- A) Tamamen atomcu indirgeme
- B) Varlığın yok sayılması
- C) Platoncu idealizm
- D) Yalnız ekonomik fayda hesabı
- E) Her şeyin sadece gözlenen renkten oluşması
Doğru cevap: C
Çözüm: Platoncu idealizm duyusal nesneyi geçici; ideasını değişmez ve nesneden daha temel gerçeklik sayar.
“Bir ağacın var olması, onu o anda kimsenin algılamasına bağlı değildir.” savı hangi görüşü destekler?
- A) Zihinden bağımsız gerçeklik anlayışı
- B) Nesnenin yalnız gözlendiğinde ortaya çıktığı savı
- C) Bütün gerçekliğin tek kişinin rüyası olduğu görüşü
- D) Sadece değer yargılarının gerçek sayılması
- E) Doğa olaylarının yalnız estetik beğeniye bağlılığı
Doğru cevap: A
Çözüm: Realist anlayış nesnelerin insanın algılamasına bağımlı olmayan varlıklarının bulunduğunu savunur.
“Bir nesnenin var olup olmadığı” ile “o nesne hakkında güvenilir bilgi sahibi olup olamayacağımız” soruları nasıl ayrılır?
- A) İlk soru etik, ikinci soru siyasidir.
- B) İki soru da yalnız estetik yargıdır.
- C) İlk soru deney ölçüsü, ikinci soru toplum kuralıdır.
- D) İki soru arasında herhangi bir alan ayrımı yapılamaz.
- E) İlk soru ontolojik, ikinci soru epistemolojiktir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ontoloji varlığın durumunu, epistemoloji ise bilginin imkânını ve sınırlarını tartışır.
Bir doğa bilimci kayaçların oluşum koşullarını ölçüyor; filozof ise “Madde varlığın tek temeli midir?” diyor. Fark nedir?
- A) Bilim bütün varlığı kesinlikle yok sayıyor.
- B) Bilim belirli olguyu, felsefe varlığın genel ilkesini sorguluyor.
- C) Filozof yalnız kayaç ağırlığını sayıyor.
- D) İki soru da aynı deney değerini istiyor.
- E) Bilim felsefenin yerine normatif değer üretiyor.
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilimler belirli varlık alanlarını yöntemleriyle inceler; ontoloji varlığın mahiyeti ve temeli üzerine genel soru sorar.
Tohumun ağaç olabilmesini, o tohumda gelişme gücünün bulunmasıyla açıklamak Aristoteles’in hangi ayrımına uyar?
- A) İdeaların nesnelerden tamamen bağımsız olduğu savı
- B) Bütün değişimin yanılsama sayılması
- C) Sadece zihinde var olan kavramların inkârı
- D) Olanak (potansiyel) ve etkinlik (aktüel) ayrımı
- E) Hiçbir şeyin biçim kazanamayacağı düşüncesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Aristoteles’e göre tohum ağaç olma potansiyeli taşır; uygun gelişmeyle bu olanak fiilî gerçekleşmeye dönüşür.
Bir metinde “Görünen nesneler geçicidir; onların özü duyularla algılanmayan kalıcı formlardır.” deniyor. Bu hangi düşünürle özdeşleşir?
- A) Demokritos
- B) Herakleitos
- C) Platon
- D) Sartre
- E) Francis Bacon
Doğru cevap: C
Çözüm: Platon’un idealar öğretisinde değişen duyusal dünyaya karşı değişmeyen düşünsel formlar temel gerçeklik olarak görülür.
“Atomlar ve boşluk, fiziksel çokluğu ve hareketi açıklayan temel ilkelerdir.” savı en çok hangi filozofla ilişkilidir?
- A) Demokritos
- B) Parmenides
- C) Platon
- D) Descartes
- E) Husserl
Doğru cevap: A
Çözüm: Demokritos’un atomcu yaklaşımında atomlar ve boşluk varlığın ve değişen nesnelerin açıklanmasında öne çıkar.
Bir araştırmacı, bir nesnenin gerçekten var olup olmadığına hükmetmeyi geçici olarak askıya alıp deneyimde nasıl belirdiğini betimliyor. Bu hangi yöntemdir?
- A) Tümüyle nihilist inkâr
- B) Bütün verileri sayısal deneyle yoklama
- C) Ontolojik materyalizmi zorunlu kabul etme
- D) Kesin ahlak ilkesi çıkarma
- E) Fenomenolojik indirgeme
Doğru cevap: E
Çözüm: Fenomenolojik indirgeme dış dünyayı yok saymak değil, varlık yargısını askıya alarak bilince görünüşü incelemektir.
“İnsan doğuştan belirlenmiş değişmez bir kişilik özüne mahkûm değildir; seçimleriyle kendisini kurar.” sözü hangi görüştür?
- A) Parmenides’in değişmez varlık anlayışı
- B) Sartre’ın varoluşçu yaklaşımı
- C) Platon’un tüm idealar için zorunlu değişim savı
- D) Thales’in evreni sudan türetmesi
- E) Demokritos’un atomların bölünmezliği görüşü
Doğru cevap: B
Çözüm: Sartre’ın varoluşçuluğunda özellikle insanın önce var oluşu, ardından seçimleri ve eylemleriyle kendini belirlemesi vurgulanır.
“Yağmurun oluşması belirli fiziksel koşulların sonucudur.” açıklaması hangi yaklaşımın yöntemine daha uygundur?
- A) Olayı yalnız gelecekteki amaçla açıklama
- B) Yağmuru değişmez idea olarak tanımlama
- C) Fiziksel süreçleri tamamen inkâr etme
- D) Mekanist neden-sonuç açıklaması
- E) Sadece ahlaki sorumluluk sorma
Doğru cevap: D
Çözüm: Mekanist yaklaşım oluşları fiziksel koşullar ve neden-sonuç zinciriyle açıklar; doğa olaylarına amaç yüklemez.
“Kuş kanadının yapısı uçmaya yönelik bir işlev açısından açıklanır.” ifadesi hangi açıklama tarzıdır?
- A) Salt nesnel renk ölçümü
- B) Ontolojik yokluk iddiası
- C) Amaç ve işlev odaklı teleolojik açıklama
- D) Bilgiyi inkâr eden kuşkuculuk
- E) Yalnız sözcük kökeni açıklaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir yapıyı hangi işe yaradığı veya hangi amaca yöneldiği bakımından açıklamak teleolojik tarzı yansıtır.
“Bütün varlığın tek bir asli ilkeden kaynaklandığı” düşüncesi, ilkenin ne olduğundan bağımsız hangi adla anılır?
- A) Monizm
- B) Düalizm
- C) Çoğulcu töz öğretisi
- D) Ontolojik nihilizm
- E) Bilgi septisizmi
Doğru cevap: A
Çözüm: Monizm ya da tekçilik, varlığı tek temel ilke veya tözle açıklama yönelimidir; bu ilke madde ya da başka bir yapı olarak belirlenebilir.
Kant’ın görünüş ile kendinde şey ayrımına göre deneyimimizde karşılaştığımız nesne hangi kavramla ifade edilir?
- A) Numen
- B) Salt ahlak buyruğu
- C) Zihinden bağımsız idea örneği
- D) Bilinç dışı siyasal norm
- E) Fenomen
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant düşüncesinde fenomen, nesnenin insanın bilgi yetileri koşullarında deneyimde göründüğü hâlidir.
Varlığın bütününü, ilk nedenini ve mahiyetini soruşturmak neden tek bir laboratuvar deneyine indirgenemez?
- A) Çünkü laboratuvarlarda hiçbir gerçek veri elde edilemez.
- B) Kavramların ve en temel varsayımların da tartışılmasını gerektirir.
- C) Çünkü bütün fiziksel gözlemler zorunlu olarak yanlıştır.
- D) Çünkü ontolojide soru veya argüman kurmak yasaktır.
- E) Çünkü varlık sorusu yalnız sayfa sayısını hesaplar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Ontoloji, gözlem verilerinden yararlanabilse de varlık kavramını ve genel ilkeleri akıl yürütmeyle sorgular.
“Her şey zamanla başka hâle dönüşür; varlığı süreçlerin dışında sabit bir öz olarak görmek yanlış olur.” görüşü hangisidir?
- A) Değişmez ve tek varlık öğretisi
- B) Yalnız biçimsel mantık çözümlemesi
- C) Varlığın tümünün yokluğu savı
- D) Oluş felsefesi
- E) Hiçbir nesnenin zamanla değişmediği anlayışı
Doğru cevap: D
Çözüm: Oluş felsefesi varlığı değişim ve süreç içinde değerlendirir; sabit, değişmez yapıların açıklamadaki önceliğine itiraz eder.