Yalıtılmış iki cismin elektriklenmesi sırasında toplam elektrik yükü için hangi ilke geçerlidir?
- A) Toplam yük korunur.
- B) Toplam yük daima artar.
- C) Toplam yük daima azalır.
- D) Pozitif yükler yok olur.
- E) Yükün korunumu yalnız sıvılarda geçerlidir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yalıtılmış bir sistemde elektrik yüklerinin cebirsel toplamı korunur. Yükler bir cisimden diğerine geçebilir fakat toplam net yük kendiliğinden oluşmaz veya yok olmaz.
Elektrik yükünün kuantalanmış olması ne anlama gelir?
- A) Net yük her zaman sıfırdır.
- B) Her cismin yükü yalnız +1 C olabilir.
- C) Bir cismin net yükü temel yükün tam sayı katı olabilir.
- D) Yük sadece devamlı değişen kesirdir.
- E) Elektronların yükü değişkendir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Elektrik yükü e temel yükünün tam sayı katları hâlinde bulunur: q = n·e. Elektron yükünün büyüklüğü yaklaşık 1,6×10⁻¹⁹ C’dir.
Aşağıdaki maddelerden hangisi normal koşullarda iyi bir elektrik iletkenidir?
- A) Kuru cam
- B) Plastik
- C) Kuru tahta
- D) Kauçuk
- E) Bakır
Doğru cevap: E
Çözüm: Metallerde hareket edebilen elektronlar elektriksel iletkenlik sağlar. Bakır iyi iletkendir; cam, plastik ve kauçuk tipik yalıtkanlardır.
Aşağıdakilerden hangisi günlük koşullarda elektrik yalıtkanı olarak kullanılır?
- A) Bakır tel
- B) Plastik
- C) Alüminyum levha
- D) Gümüş tel
- E) Grafit çubuk
Doğru cevap: B
Çözüm: Plastik serbest yük taşıyıcıları az olduğundan tipik bir yalıtkandır. Bu nedenle elektrik kablolarının çevresinde koruyucu kaplama olarak kullanılır.
Yüklü cisim nötr bir iletkene dokunmadan yakınlaştırılıp yüklerin ayrışmasına yol açarsa bu olaya ne denir?
- A) Sürtünmeyle elektriklenme
- B) Yanma
- C) Nükleer tepkime
- D) Etki ile elektriklenme (indüksiyon)
- E) Sadece ısınma
Doğru cevap: D
Çözüm: Etki ile elektriklenmede dış elektrik alan, nötr iletkendeki serbest elektronları yeniden dağıtır. Elektriksel kutuplaşma için cisimlerin temas etmesi gerekmez.
Bir iletkenin toprağa bağlanması, hangi parçacıkların iletkenle Dünya arasında geçişini sağlayabilir?
- A) Elektronların
- B) Protonların
- C) Nötronların
- D) Atom çekirdeklerinin
- E) Yalnız fotonların
Doğru cevap: A
Çözüm: Topraklama, iletken ile büyük bir yük deposu gibi davranan Dünya arasında elektron alışverişine olanak verebilir. Hangi yönde akacağı yük durumuna bağlıdır.
Elektroskopun yapraklarının birbirinden açılması neyi gösterir?
- A) Yaprakların mutlaka yüksüz olduğunu
- B) Yer çekiminin sıfırlandığını
- C) Yaprakların aynı işaretli net yük taşıdığını
- D) Yaprakların zıt işaretli yüklendiğini
- E) Elektroskopun sıcaklığının 0 K olduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Elektroskop yaprakları aynı işaretli yük taşıdığında elektrostatik itme nedeniyle açılır. Yaprak açıklığı, tek başına yükün işaretini doğrudan söylemez.
İki sabit noktasal yük arasındaki uzaklık iki katına çıkartılırsa kuvvet büyüklüğü ilkinin kaç katı olur?
Doğru cevap: A
Çözüm: Coulomb yasasında yükler sabitken F ∝ 1/r²’dir. Uzaklık iki katına çıkınca kuvvet 1/4 katına düşer.
İki noktasal yükün büyüklükleri sırasıyla iki ve üç katına çıkarılırsa uzaklık aynı kaldığında Coulomb kuvveti kaç kat olur?
- A) 2 kat
- B) 3 kat
- C) 6 kat
- D) 5 kat
- E) 9 kat
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuvvet yük büyüklükleri çarpımıyla orantılıdır. Bir yük 2, diğeri 3 kat olunca F yeni = 2·3·F eski = 6F olur.
İki noktasal yük arasındaki uzaklık yarıya düşürülürse yükler sabitken kuvvet büyüklüğü kaç katına çıkar?
- A) Yarısına
- B) 2 katına
- C) 8 katına
- D) 16 katına
- E) 4 katına
Doğru cevap: E
Çözüm: Coulomb kuvveti uzaklığın karesiyle ters orantılıdır. r/2 için 1/(r/2)² = 4/r² olur ve kuvvet dört katına çıkar.
Boşlukta +1 μC ve +4 μC noktasal yükler arasındaki uzaklık 0,60 m’dir. Kuvvet kaç N’dur? (k = 9×10⁹)
- A) 0,02 N
- B) 0,1 N
- C) 0,2 N
- D) 0,4 N
- E) 1 N
Doğru cevap: B
Çözüm: Coulomb yasasıyla F = 9×10⁹·4×10⁻¹²/(0,60)² = 0,036/0,36 = 0,1 N bulunur. Yükler aynı işaretli olduğu için birbirlerini iter.
Birbirine 0,60 m uzaklıkta bulunan +2 μC ve +2 μC noktasal yüklerin Coulomb kuvveti kaç N’dur? (k = 9×10⁹)
- A) 0,05 N
- B) 0,2 N
- C) 0,4 N
- D) 0,1 N
- E) 1 N
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüklerin çarpımı 4×10⁻¹² C², uzaklığın karesi 0,36 m²’dir. F = 9×10⁹·4×10⁻¹²/0,36 = 0,1 N.
Boşlukta +2 μC noktasal yükten 0,30 m uzakta oluşan elektrik alan büyüklüğü kaç N/C’dir? (k = 9×10⁹)
- A) 2×10⁵ N/C
- B) 2×10³ N/C
- C) 2×10⁴ N/C
- D) 4×10⁵ N/C
- E) 9×10⁵ N/C
Doğru cevap: A
Çözüm: Noktasal yükün alanı E = k|Q|/r² = 9×10⁹·2×10⁻⁶/0,09 = 2×10⁵ N/C olur.
x = −1 m ve x = +1 m konumlarında +2 μC noktasal yükler bulunuyor. Ortadaki noktanın elektrik potansiyeli kaç volttur? (V sonsuzda sıfır, k = 9×10⁹)
- A) 0 V
- B) 9000 V
- C) 18 000 V
- D) 36 000 V
- E) 72 000 V
Doğru cevap: D
Çözüm: Elektrik potansiyeli skaler toplanır: her yük 9×10⁹·2×10⁻⁶/1 = 18000 V oluşturur. Toplam 36000 V’tur.
+2 μC yükün bulunduğu noktanın elektrik potansiyeli 100 V artırılıyor. Yükün elektriksel potansiyel enerji değişimi kaç J olur?
- A) +2×10⁻⁴ J
- B) −2×10⁻⁴ J
- C) +2×10⁻⁶ J
- D) +200 J
- E) 0 J
Doğru cevap: A
Çözüm: Potansiyel enerji değişimi ΔU = qΔV ile bulunur. +2×10⁻⁶ C·100 V = +2×10⁻⁴ J olur.
+3 μC yük düzgün 1000 N/C elektrik alan yönünde 0,20 m yer değiştiriyor. Elektrik alanın yaptığı iş kaç jouledür?
- A) 3×10⁻⁴ J
- B) 6×10⁻³ J
- C) 6×10⁻⁴ J
- D) 0,6 J
- E) −6×10⁻⁴ J
Doğru cevap: C
Çözüm: Alan ve yer değiştirme aynı yöndedir; iş W = qEd = 3×10⁻⁶·1000·0,20 = 6×10⁻⁴ J olur.
Nötr iletkene negatif yüklü bir çubuk dokundurulmadan yaklaştırılıp iletken topraklanıyor. Önce toprak bağlantısı, sonra çubuk kaldırılırsa iletken nasıl yüklenir?
- A) Negatif yüklenir.
- B) Daima nötr kalır.
- C) Yalnız manyetik alan kazanır.
- D) Negatif ve pozitif toplamı zorunlu sıfır olur.
- E) Pozitif yüklenir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Negatif çubuk elektronları iletkenin uzak tarafına iter; topraklama sırasında elektronlar toprağa kaçar. Önce toprak kesilirse iletken elektron eksikliğiyle pozitif kalır.
Doğrusal düzende bir +1 μC deneme yükünün solunda ve sağında eşit uzaklıkta +2 μC kaynak yükleri bulunuyor. Deneme yüküne etki eden net elektrik kuvveti kaçtır?
- A) Sola 2 kat büyüklükte olur.
- B) Sıfırdır.
- C) Sağa 2 kat büyüklükte olur.
- D) Her iki kuvvet aynı yöne yönelir.
- E) Deneme yükü zorunlu negatifleşir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Sol ve sağdaki eşit pozitif kaynaklar pozitif deneme yükünü eşit büyüklükte, zıt yönlerde iter. Vektörel net kuvvet sıfırdır.
Noktasal iki yük arasındaki uzaklık başlangıç değerinin dört katına çıkarsa sabit yükler için kuvvet başlangıcın kaç katı olur?
- A) 1/4
- B) 1/8
- C) 4
- D) 1/16
- E) 16
Doğru cevap: D
Çözüm: Coulomb kuvveti F ∝ 1/r² ile değişir. Uzaklık 4r olduğunda kuvvet 1/4² = 1/16 oranına düşer.
Pozitif noktasal kaynak yükün büyüklüğü üç katına, alana bakılan uzaklık da üç katına çıkarılırsa elektrik alan büyüklüğü nasıl değişir?
- A) Başlangıcın üçte biri olur.
- B) Değişmez.
- C) Üç katına çıkar.
- D) Dokuz katına çıkar.
- E) Başlangıcın dokuzda biri olur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Elektrik alan E = kQ/r² olduğundan yeni/ilk oranı 3/3² = 1/3 olur. Yük artışı uzaklık karesine karşı daha az etkilidir.