Coğrafi Kuzey Kutbu yakınındaki Dünya manyetik kutbu, pusulanın N ucunu çekmesi bakımından hangi türdür?
- A) Manyetik kuzey kutbu gibi iter.
- B) Tamamen manyetiksiz bölgedir.
- C) Elektriksel artı kutup gibi davranır.
- D) Her durumda mıknatısla etkisizdir.
- E) Manyetik güney kutbu gibi davranır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Pusulanın kuzeyi gösteren N ucu, karşıt manyetik kutba yönelir. Bu nedenle coğrafi kuzey çevresi manyetik güney kutbu gibi düşünülür.
Uzun düz bir telden doğru akım geçtiğinde telin çevresindeki manyetik alan çizgilerinin biçimi nasıldır?
- A) Tele paralel doğrular
- B) Teli çevreleyen eş merkezli çemberler
- C) Yalnız tek bir doğru
- D) Tel çevresinde oluşmayan çizgiler
- E) Her noktada birbirini kesen spiraller
Doğru cevap: B
Çözüm: Akım taşıyan uzun düz telin çevresinde manyetik alan çizgileri teli saran çemberler şeklindedir.
Düz telin çevresindeki manyetik alan yönünü bulmada sağ el kuralında başparmak neyi gösterir?
- A) Telin direnç değerini
- B) Elektronların her zaman aynı yönünü
- C) Manyetik alanın büyüklüğünü
- D) Geleneksel akım yönünü
- E) Dünya’nın dönüş yönünü
Doğru cevap: D
Çözüm: Sağ elin başparmağı geleneksel akım yönünü, kıvrılan diğer parmaklar tel çevresindeki manyetik alanın dolanım yönünü gösterir.
Uzun düz iletken telde akım yönü ters çevrilirse çevresindeki manyetik alanın yönü nasıl değişir?
- A) Tersine döner.
- B) Değişmez.
- C) Her noktada sıfır olur.
- D) Her yerde yalnız yukarı yönlenir.
- E) Her yerde yalnız sağa yönlenir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Sağ el kuralına göre akımın yönü ters çevrilince tel etrafındaki manyetik alan çizgilerinin dolanım yönü de tersine döner.
Akım geçen düz telin çevresinde telden uzaklaştıkça manyetik alan büyüklüğü nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Değişmez.
- C) Azalır.
- D) İşaretini mutlaka değiştirir.
- E) Her durumda sonsuz olur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Uzun düz telin alan büyüklüğü akımla doğru, telden uzaklıkla ters orantılıdır. Bu nedenle uzaklaştıkça alan zayıflar.
Akım taşıyan bobinin içine uygun yumuşak demir çekirdek yerleştirilmesinin temel etkisi nedir?
- A) Akımın yönünü kendiliğinden ters çevirmesi
- B) Teli yalıtkan yapması
- C) Tüm kutupları yok etmesi
- D) Elektron yükünü büyütmesi
- E) Manyetik alanı güçlendirmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Yumuşak demir çekirdek manyetik alanla mıknatıslanarak bobinin oluşturduğu alanı belirgin biçimde güçlendirebilir.
Uzun düz telden uzaklık iki katına çıkarılır, akım sabit tutulursa manyetik alan kaç kat olur?
Doğru cevap: C
Çözüm: Uzun düz telin alan büyüklüğü B ∝ I/r ilişkisindedir. Uzaklık 2r olduğunda B ilk değerin yarısına iner.
Uzun düz telde akım ve gözlem noktasının tele uzaklığı üçer katına çıkarılırsa alan büyüklüğü kaç katına çıkar?
- A) Üçte birine iner.
- B) Üç katına çıkar.
- C) Dokuz katına çıkar.
- D) Dokuzda birine iner.
- E) Değişmez.
Doğru cevap: E
Çözüm: B ∝ I/r olduğundan yeni alanın ilk alana oranı 3/3 = 1 olur. Akım artışı uzaklık artışıyla dengelenir.
Uzun düz telde akım yarıya indirilirken gözlem uzaklığı iki katına çıkarılıyor. Alanın yeni büyüklüğü ilk değerin kaç katıdır?
Doğru cevap: B
Çözüm: B ∝ I/r. Akım I/2 ve uzaklık 2r yapılırsa yeni/ilk oranı (1/2)/2 = 1/4 olur.
Uzun düz telde akım iki katına çıkıp uzaklık yarıya indirilirse manyetik alanın büyüklüğü kaç kat olur?
- A) Yarı kat
- B) 1 kat
- C) 2 kat
- D) 4 kat
- E) 8 kat
Doğru cevap: D
Çözüm: Uzun düz tel için B ∝ I/r. Yeni akım 2I, uzaklık r/2 olduğundan oran 2/(1/2) = 4 bulunur.
Bir bobinin belirli yüzüne karşıdan bakıldığında akım saat yönünün tersinde dolanıyorsa bu yüz hangi manyetik kutuptur?
- A) N kutbu
- B) S kutbu
- C) Elektriksel artı kutup
- D) Elektriksel eksi kutup
- E) Kutup oluşmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Sağ elin kıvrılan parmakları akım yönünü izlediğinde başparmak bobinin N kutbunu gösterir. Saat yönünün tersine akım görülen yüz N’dir.
Bir bobinin belirli yüzüne karşıdan bakıldığında akım saat yönünde dolanıyorsa görülen yüz hangi kutuptur?
- A) N kutbu
- B) Elektriksel artı kutup
- C) S kutbu
- D) Yüksüz uç
- E) Alanı olmayan uç
Doğru cevap: C
Çözüm: Saat yönündeki akım sağ el kuralına göre bakılan yüzde başparmağın yüzeyden içeri yönelmesine karşılık gelir. Bu yüz S kutbudur.
Pusulanın çalışması için en doğrudan gerekli olan çevresel etki aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüksek hava nemi
- B) Mutlaka elektrik prizine bağlantı
- C) Yalnız ışık şiddeti
- D) Mekanik titreşimin artması
- E) İğneye yön verebilen manyetik alan
Doğru cevap: E
Çözüm: Pusula iğnesi küçük bir mıknatıs olarak dış manyetik alanla hizalanır. Elektrik bağlantısı pusulanın temel çalışması için gerekli değildir.
Bir bobine belirli yönde akım verildiğinde görülen yüz N kutbu oluyor. Akım ters çevrilirse aynı yüz hangi kutup olur?
- A) Yine N kutbu
- B) Kutup oluşmaz
- C) S kutbu
- D) Elektriksel artı kutup
- E) Elektriksel eksi kutup
Doğru cevap: C
Çözüm: Akım tersine çevrildiğinde sağ el kuralındaki alan yönü de tersine döner. Önce N olan yüz S olur.
Bir bobine bir yüzden bakıldığında akım saat yönünde görülüyor. Akım yönü ters çevrilirse aynı yüzün kutbu nedir?
- A) S
- B) Kutup oluşmaz
- C) Yalnız elektriksel artı
- D) Yalnız elektriksel eksi
- E) N
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk durumda saat yönündeki akım görülen yüzü S yapar. Akım tersine çevrilince saat yönünün tersi akım oluşur ve yüz N olur.
Birbirine paralel iki düz telde akımlar aynı yönde akarken teller arasında çekim gözleniyor. Yalnız bir telin akımı ters çevrilirse etkileşim ne olur?
- A) Çekim daha da artar.
- B) İtme olur.
- C) Her durumda sıfır olur.
- D) İki tel kendiliğinden nötrleşir.
- E) Manyetik alan tüm uzayda sıfırlanır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Paralel akımlar aynı yöndeyken birbirini çeker, zıt yöndeyken iter. Bir akım ters dönünce etkileşimin türü değişir.
Bir çubuk mıknatısın N kutbu ile başka bir mıknatısın S kutbu simetrik biçimde karşı karşıya duruyor. Tam aradaki dış noktada alanlar nasıl birleşir?
- A) Eşit ve zıt oldukları için sıfırlanır.
- B) Birinin alanı yalnız yukarı yönlüdür.
- C) İki alan birbirine dik olmak zorundadır.
- D) Aynı yönde olup birbirini güçlendirir.
- E) İki mıknatısın da alanı yok olur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Karşı karşıya gelen N–S arasında alan yönü N’den S’ye doğrudur. İki mıknatısın bu noktadaki katkıları aynı yönde toplanır.
Mıknatısın N kutbu sağa dönükken sağındaki bir noktada pusula N ucu sağa dönüyor. Mıknatıs 180° çevrilip aynı konum korunursa pusula nasıl yönelir?
- A) Sola doğru yönelir.
- B) Yine sağa yönelir.
- C) Her durumda yukarı yönelir.
- D) Yalnız aşağı yönelir.
- E) İğne kesinlikle mıknatıs olmaktan çıkar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Mıknatıs çevrilince aynı noktaya artık S kutbu bakar. Dış alan S’ye, yani sola yönelir; pusulanın N ucu da bu yönü izler.
Coğrafi kuzey yakınındaki Dünya alanı, pusula iğnesinin kuzey arayan N ucunu çekiyorsa hangi yorum doğrudur?
- A) Coğrafi kuzey zorunlu manyetik kuzey karakterlidir.
- B) Pusula Dünya’nın elektrik alanıyla döner.
- C) Coğrafi kuzey çevresi manyetik güney karakterlidir.
- D) Manyetik kutuplar elektrik yüklerinden yapılmıştır.
- E) Pusula yönünü yalnız sıcaklık belirler.
Doğru cevap: C
Çözüm: Pusulanın N ucu karşıt kutba yönelir. Bu nedenle coğrafi kuzeye yakın Dünya kutbu manyetik güney gibi davranır; coğrafi ve manyetik kutup kavramları ayrıdır.
Solda x=−2 m konumunda yukarı 2 A, sağda x=+2 m konumunda yukarı 4 A akım taşıyan uzun teller var. x=0 noktasında bileşke manyetik alan hangi yöndedir?
- A) Sayfanın içine
- B) Sayfada sağa
- C) Sayfada sola
- D) Sıfır
- E) Sayfadan dışarı
Doğru cevap: E
Çözüm: Orta nokta iki tele eşit uzaklıktadır. Soldaki yukarı akım içeri, sağdaki yukarı akım dışarı alan oluşturur. Sağ telin akımı iki kat büyük olduğundan bileşke dışarıdır.