Borun ¹⁰B izotopu %20, ¹¹B izotopu %80 bolluğa sahipse ortalama atom kütlesi yaklaşık kaç u olur?
- A) 10,2
- B) 10,5
- C) 10,8
- D) 11,0
- E) 10,0
Doğru cevap: C
Çözüm: Ağırlıklı ortalama 10×0,20+11×0,80=2,0+8,8=10,8 u bulunur.
¹⁴C ve ¹²C atomları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Protonları aynı, nötronları farklıdır.
- B) Nötronları aynı, protonları farklıdır.
- C) Protonları farklı, elektronları zorunlu eşittir.
- D) Kütle numaraları eşittir.
- E) İki farklı elementtir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Karbon izotoplarında proton sayısı 6’dır; ¹²C’de 6, ¹⁴C’de 8 nötron bulunur.
O²⁻, F⁻, Na⁺ ve Mg²⁺ iyonlarının hepsinde 10 elektron varsa en büyük iyon yarıçapı hangisidir?
- A) Mg²⁺
- B) Dördü kesinlikle eşittir.
- C) F⁻
- D) Na⁺
- E) O²⁻
Doğru cevap: E
Çözüm: İzoelektronik taneciklerde proton sayısı en küçük olanın çekimi daha zayıftır; 8 protonlu O²⁻ en büyüktür.
F⁻, Ne ve Na⁺ tanecikleri 10 elektrona sahiptir. Yarıçap sıralaması hangisidir?
- A) Ne > Na⁺ > F⁻
- B) F⁻ > Ne > Na⁺
- C) F⁻ = Ne = Na⁺
- D) Na⁺ > F⁻ > Ne
- E) Na⁺ > Ne > F⁻
Doğru cevap: B
Çözüm: Elektron sayıları aynı olduğundan çekirdek yükü arttıkça yarıçap küçülür: F (9p), Ne (10p), Na (11p).
Z=20 ve A=40 olan Ca²⁺ taneciğinin proton, nötron ve elektron sayıları hangisidir?
- A) 20, 18, 20
- B) 18, 20, 20
- C) 20, 20, 22
- D) 20, 20, 18
- E) 40, 20, 18
Doğru cevap: D
Çözüm: Ca²⁺ için p=20, n=40−20=20, elektron sayısı nötr atomdan iki eksik olduğundan 18’dir.
X atomunun dağılımı 2,8,1; Y atomunun dağılımı 2,8,7 ise hangi ifade doğrudur?
- A) X ametal, Y alkali metaldir.
- B) X ve Y aynı ana gruptadır.
- C) X elektron vermeye, Y elektron almaya yatkındır.
- D) X 7A, Y 1A grubundadır.
- E) Her ikisi de soy gazdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: X sodyum gibi 1A metali; Y klor gibi 7A ametalidir; genel olarak X elektron verir, Y elektron alır.
Aynı periyotta Be ve B için birinci iyonlaşma enerjisi karşılaştırması nasıldır?
- A) Be > B
- B) Her ikisinin değeri sıfırdır.
- C) Yalnız atom kütlesine bakılarak zorunlu B seçilir.
- D) B > Be
- E) Be = B
Doğru cevap: A
Çözüm: Be’nin dolu 2s alt kabuğu kararlıdır; B’nin ilk 2p elektronu daha kolay kopabildiğinden Be’nin birinci iyonlaşma enerjisi daha yüksektir.
İkinci periyotta N ve O için birinci iyonlaşma enerjisi ilişkisi hangisidir?
- A) N = O
- B) Her ikisi de soy gazdan büyüktür.
- C) Atom numarası küçük olan kesinlikle daha düşüktür.
- D) O > N
- E) N > O
Doğru cevap: E
Çözüm: Azotun yarı dolu 2p³ düzeni göreli kararlıdır; oksijende eşleşmiş elektron itmesi koparmayı kolaylaştırır.
Elektron ilgisi en büyük (enerji açığa çıkarma eğilimi en yüksek) halojenin sıklıkla klor olmasının nedeni hangisidir?
- A) Klorun ametal olmaması
- B) Florun çok küçük hacminde gelen elektrona uygulanan itmenin güçlü olması
- C) Florun atom numarasının klordan büyük olması
- D) Klorun soy gaz olması
- E) Florun en dış katmanında hiç elektron olmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Elektronegatifliği en yüksek flor olsa da elektron ilgisinde Cl, F’ye göre daha fazla enerji açığa çıkarabilir.
Magnezyum atomunda 1. ve 2. iyonlaşmadan sonra 3. iyonlaşma enerjisinin çok artması neyle açıklanır?
- A) Protonların çekirdekten ayrılması
- B) Üçüncü elektronun ilk katmandan önce daha gevşek olması
- C) Mg’nin başlangıçta 3 değerlik elektronu taşıması
- D) Üçüncü elektronun dolu iç katmandan koparılması
- E) Mg’nin atom numarasının değişmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Mg 2,8,2 düzeninden önce iki değerlik elektronu verir; Mg²⁺ sonrası üçüncü elektron kararlı iç katmandan çıkarılır.
Elektronun Bohr modelinde n=3 düzeyinden n=2 düzeyine geçmesi için hangisi gerçekleşir?
- A) Nötron sayısı azalır.
- B) Elementin kimliği değişir.
- C) Foton yayımlanır.
- D) Foton mutlaka soğurulur.
- E) Atom numarası bir artar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Yüksek enerjiden düşük enerji düzeyine geçişte enerji farkı foton olarak dışarı verilir.
Bohr modelinde elektronun n=2’den n=4’e çıkarılması için ne gerekir?
- A) Uygun enerjili foton soğurması
- B) Protonun elektronla yer değiştirmesi
- C) Nötronun bölünmesi
- D) Atom numarasının azalması
- E) Kesinlikle foton yayması
Doğru cevap: A
Çözüm: Elektronu daha yüksek enerji düzeyine çıkarmak için atomun uygun enerji alması, örneğin foton soğurması gerekir.
Rutherford saçılma deneyinde alfa taneciklerinin büyük çoğunluğunun levhadan geçmesi hangi sonucu destekler?
- A) Pozitif yükün tüm hacme eşit yayılması
- B) Çekirdeğin atom hacminin tamamını kaplaması
- C) Elektronların çekirdekte toplanması
- D) Atomun proton ve elektron içermemesi
- E) Atom hacminin büyük bölümünün boşluklu olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Alfa taneciklerinin çoğu sapmadan geçmiştir; atomun önemli kısmının boşluk, çekirdeğin çok küçük olduğu sonucu çıkarılmıştır.
13 protonu bulunan nötr atom 3 elektron verirse hangi tanecik oluşur?
- A) 13 p, 13 e, yüksüz atom
- B) 13 p, 10 e, 3+ yüklü iyon
- C) 10 p, 13 e, 3− yüklü iyon
- D) 13 p, 16 e, 3− yüklü iyon
- E) 16 p, 13 e, 3+ yüklü iyon
Doğru cevap: B
Çözüm: Elektron vermek proton sayısını değiştirmez; 13 elektronlu atom üç elektron kaybedince 10 elektronlu 3+ katyon olur.
Periyodik sistemin tarihî gelişiminde Mendeleyev ve Moseley’in temel ayrımı hangisidir?
- A) Mendeleyev proton sayısını kesin olarak ölçtü.
- B) İkisi de periyot kavramını reddetti.
- C) İkisi de elektron sayısına göre yalnız alfabetik sıralama yaptı.
- D) Mendeleyev atom kütlesi eğilimlerini, Moseley atom numarasını esas aldı.
- E) Moseley elementleri yalnız atom kütlesi ile sıraladı.
Doğru cevap: D
Çözüm: Mendeleyev özellik ve yaklaşık atom kütlesi düzeninden yararlandı; modern artan atom numarası temeli Moseley çalışmalarıyla güçlendi.
Periyodik tabloda aynı grupta bulunan Li, Na ve K için atom yarıçapı sıralaması hangisidir?
- A) Na > Li > K
- B) Li = Na = K
- C) K > Na > Li
- D) Na > K > Li
- E) Li > Na > K
Doğru cevap: C
Çözüm: Aynı grupta aşağıya inildikçe elektron katmanı sayısı artar; yarıçap K’de en büyük, Li’de en küçüktür.
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde aynı periyottaki atomların yarıçapı büyükten küçüğe doğru sıralanmıştır?
- A) Na > Mg > Al
- B) Al > Mg > Na
- C) Mg > Na > Al
- D) Na = Mg = Al
- E) Mg > Al > Na
Doğru cevap: A
Çözüm: Na, Mg ve Al üçüncü periyottadır; soldan sağa etkin çekirdek çekimi arttığı için yarıçap küçülür.
Üçüncü periyot Na, Mg ve Cl elementlerinden hangisinin ametalik karakteri en yüksektir?
- A) Üçü de ametal değildir.
- B) Na
- C) Mg
- D) Na ve Mg eşit
- E) Cl
Doğru cevap: E
Çözüm: Periyotta sağa doğru ametalik özellik güçlenir; halojen olan klor en yüksek ametalik karakterdedir.
Elektron dağılımı 2,8,8 olan atomla 2,8,8,1 olan atom için hangisi doğrudur?
- A) İkisinin de değerlik elektron sayısı sekizdir.
- B) İlki soy gaz, ikincisi alkali metaldir.
- C) İkincisi 3. periyottadır.
- D) İlki alkali metal, ikincisi soy gazdır.
- E) İkisi aynı periyottadır.
Doğru cevap: B
Çözüm: 2,8,8 argonun dolu dış katmanını, 2,8,8,1 potasyumun tek değerlik elektronunu gösterir.
Bir elementin iyonu X³⁺ 10 elektron taşıyorsa nötr X atomunun atom numarası kaçtır?
Doğru cevap: D
Çözüm: X³⁺ oluşurken üç elektron verilmiştir; iyonda 10 elektron varsa nötr atomda 13 elektron, Z=13 vardır.