Sabun ve deterjanların kirleri uzaklaştırmasına yardımcı olan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız suda çözünmeyen mineral tuzlarından oluşmaları
- B) Bütün moleküllerinin tamamen apolar olması
- C) Hem suyu hem yağı seven kısımlar içermeleri
- D) Her türlü kiri yalnız ısıyla buharlaştırmaları
- E) Su moleküllerini kalıcı olarak parçalamaları
Doğru cevap: C
Çözüm: Yüzey aktif moleküllerin hidrofilik başı suyla, hidrofobik kuyruğu yağla etkileşir; kirin suya taşınması kolaylaşır.
Yağların uygun bazlarla tepkimeye girerek sabun ve gliserol oluşturmasına ne ad verilir?
- A) Sabunlaşma tepkimesi
- B) Alkolün damıtılması işlemi
- C) Metalin paslanması olayı
- D) Suyun elektrolizi işlemi
- E) Karbondioksitin yoğuşması süreci
Doğru cevap: A
Çözüm: Sabunlaşma, trigliseritlerin bazik ortamda parçalanması sonucunda gliserol ve yağ asidi tuzlarının elde edilmesidir.
Bir sabun molekülünün hidrofilik baş kısmı öncelikle hangi ortamla etkileşir?
- A) Sadece susuz petrol fazıyla
- B) Yalnız kuru kum taneleriyle
- C) Sadece gaz hâlindeki azotla
- D) Yalnız saf metal yüzeyleriyle
- E) Su gibi polar bir ortamla
Doğru cevap: E
Çözüm: Hidrofilik bölüm polar özellik gösterir; suyla etkileşerek yüzey aktif maddenin sulu ortamda işlev görmesini sağlar.
Sabunun uzun hidrokarbon zincirinin yağlı kirle etkileşmesinin temel nedeni nedir?
- A) Kuyruk bölümünün serbest elektronları metal gibi iletmesi
- B) Kuyruk bölümünün apolar karakter taşıması
- C) Hidrokarbon zincirinin suda iyonlarına ayrılması
- D) Zincirin güçlü bir mineral asit olması
- E) Apolar bölümün tümüyle su moleküllerinden oluşması
Doğru cevap: B
Çözüm: Hidrokarbon kuyruk apolardır; apolar yağlarla benzer moleküller arası etkileşimler kurarak kiri çevreleyebilir.
Sabun veya deterjan moleküllerinin yağlı kiri çevreleyerek oluşturduğu kümeye ne ad verilir?
- A) Saf kristal örgü yapısı
- B) Metalik alaşım taneciği
- C) Atom çekirdeği tabakası
- D) Misel adı verilen tanecik topluluğu
- E) İyonlaşmamış hidrojen gazı baloncuğu
Doğru cevap: D
Çözüm: Miselde apolar kuyruklar genellikle yağlı kir tarafına, polar başlar suya yönelir; kir süspanse edilebilir.
Sert suyun yapısında bulunmasıyla sabunun etkinliğini düşürebilen iyonlar hangileridir?
- A) Yalnız helyum ve neon atomları
- B) Sadece nitrat ve klorür iyonları
- C) Kalsiyum ve magnezyum iyonları
- D) Çözünmemiş karbon atomları
- E) Yalnız hidrojen gazı molekülleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Sert su Ca²⁺ ve Mg²⁺ içerir; bu iyonlar sabun anyonlarıyla çözünürlüğü düşük bileşikler oluşturabilir.
Sert suda sabun kullanıldığında oluşabilen sabun kalıntısının temel nedeni nedir?
- A) Ca²⁺ ve Mg²⁺ ile az çözünen tuzların oluşması
- B) Suyun tamamen saf hâle gelmesi
- C) Sabunun oksijene dönüşmesi
- D) Yağ asitlerinin kendiliğinden metale dönüşmesi
- E) Deterjanın tümüyle buharlaşması
Doğru cevap: A
Çözüm: Sabun anyonları Ca²⁺/Mg²⁺ ile çökelek oluşturabilir; bu durum köpürme ve temizleme verimini azaltır.
Yağlı bir kir misel oluşturularak sudan uzaklaştırılırken moleküllerin yönelimi nasıl olmalıdır?
- A) Hidrofilik başlar yalnız yağın tam merkezine girer.
- B) Bütün kuyruklar sudan tamamen ayrı bir metal oluşturur.
- C) Apolar kuyruklar kirde, hidrofilik başlar suda kalır.
- D) Hem baş hem kuyruk yalnız havayla etkileşir.
- E) Miselin içi mutlaka saf kalsiyum tuzundan oluşur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Misel oluşumunda hidrofobik uçlar yağlı kiri sararken hidrofilik başlar dışa, sulu ortama yönelir.
Fosfat içeren bazı temizlik ürünlerinin sulara aşırı karışması hangi çevresel sonuca katkı sağlayabilir?
- A) Besin zenginleşmesi ve ötrofikasyon oluşumuna
- B) Tüm su canlılarının oksijene ihtiyaç duymamasına
- C) Suyun doğal olarak metalik hâle geçmesine
- D) Gölde fosfor elementinin fiziksel olarak yok olmasına
- E) Ortamın kesinlikle saf, iyon içermeyen suya dönüşmesine
Doğru cevap: A
Çözüm: Fosfatlar alg gelişimini artırarak ötrofikasyona katkı verebilir; ayrışma ve solunum suyun çözünmüş oksijenini azaltabilir.
Bir temizlik maddesinin biyolojik olarak parçalanabilir olması neyi ifade eder?
- A) Her koşulda sıfır çevresel etkiye sahip olmasını
- B) Sadece 100 °C’de buharlaşabilmesini
- C) Hiçbir kimyasal bağının bulunmamasını
- D) Her kullanımda mutlaka zararsız metal üretmesini
- E) Mikroorganizmalarca belirli koşullarda parçalanabilmesini
Doğru cevap: E
Çözüm: Biyolojik parçalanabilirlik, uygun çevresel koşullarda mikrobiyal süreçlerle parçalanma özelliğidir; zararsızlık garantisi değildir.
Sert suda sabuna kıyasla çoğu sentetik deterjanın daha etkin kalmasının açıklaması hangisidir?
- A) Deterjanların bütün metal iyonlarını protona dönüştürmesi
- B) Bazı deterjanların Ca²⁺ ve Mg²⁺ ile sabun gibi kolay çökelek oluşturmaması
- C) Sert suyun hiçbir iyon içermemesi
- D) Sabunun yalnız yüksek sıcaklıkta asit hâline gelmesi
- E) Deterjan moleküllerinin hidrofilik bölüm içermemesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaygın sentetik deterjan yüzey aktifleri sert su iyonlarından sabuna göre daha az etkilenebilir; ürünün türü de sonucu değiştirir.
Ambalaj üzerinde geri dönüşüm kodu 1 ve PET yazan bir ürün için hangisi doğrudur?
- A) Ürün mutlaka polivinil klorürdür.
- B) Ürün saf bakırdan imal edilmiştir.
- C) Plastik kesinlikle ilk kullanımda doğada tamamen yok olur.
- D) Malzeme polietilen tereftalat türündedir.
- E) Malzeme doğrudan kâğıt selülozudur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Plastik reçine tanımlama kodu 1 PET/PETE sınıfını belirtir; kod tek başına her yerde geri dönüştürülebilirlik garantisi değildir.
Yapışmayı azaltan bazı kaplamalarda kullanılan PTFE polimerinin bilinen kullanım alanı hangisidir?
- A) Yalnız doğal ipek lifinin üretimi
- B) Pencere camının silis kristali oluşturması
- C) Uygun koşullarda yapışmaz yüzey kaplamaları
- D) Bakır-çinko pirinç dökümü
- E) Etanolün fermantasyonla üretilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: PTFE düşük yüzey enerjili bir polimerdir; uygun üretim ve kullanım koşullarında yapışmaz kaplamalarda değerlendirilir.
Kauçuğun kükürt bağlarıyla çapraz bağlanarak daha dayanıklı hâle getirilmesi hangi işlemdir?
- A) Vulkanizasyon
- B) Damıtma
- C) Kristallendirme
- D) Dekantasyon
- E) Süblimleşme
Doğru cevap: A
Çözüm: Vulkanizasyonda kauçuk zincirleri arasında köprüler oluşur; elastikiyet ve dayanım özellikleri değişir.
Polietilen zincirindeki tekrar birimi C₂H₄ olarak alınırsa 500 tekrar birimli zincirin yaklaşık molar kütlesi kaç g/mol olur? (C=12, H=1)
- A) 1 400 g/mol
- B) 2 800 g/mol
- C) 14 000 g/mol
- D) 7 000 g/mol
- E) 28 000 g/mol
Doğru cevap: C
Çözüm: C₂H₄ biriminin molar kütlesi 2×12+4×1=28 g/mol; 500 birim için 500×28=14 000 g/mol olur; uçlar ihmal edilir.
PVC polimerinin tekrar birimi –CH₂–CHCl– olduğuna göre monomer için hangisi doğrudur?
- A) CH₂=CHCl yapısında kloroeten kullanılabilir.
- B) CH₄ molekülleri klor olmadan aynı zinciri verir.
- C) CH₃–CH₃ monomeri doğrudan PVC üretir.
- D) NaCl kristalleri doğrudan katılma polimerleşmesine girer.
- E) CO₂ molekülleri klor taşıyan aynı birimi oluşturur.
Doğru cevap: A
Çözüm: PVC üretiminde vinil klorür monomeri CH₂=CHCl katılma polimerleşmesine katılır; klor yan grup olarak zincirde kalır.
Sabun anyonları RCOO⁻ ile Ca²⁺ iyonu arasında çökelek oluşumu 2RCOO⁻ + Ca²⁺ → (RCOO)₂Ca şeklindedir. 0,020 mol Ca²⁺ iyonunu bağlamak için en az kaç mol RCOO⁻ gerekir?
- A) 0,010 mol sabun anyonu
- B) 0,020 mol sabun anyonu
- C) 0,060 mol sabun anyonu
- D) 0,080 mol sabun anyonu
- E) 0,040 mol sabun anyonu
Doğru cevap: E
Çözüm: Denkleştirilmiş iyon tepkimesinde sabun anyonu:Ca²⁺ oranı 2:1’dir; 0,020×2=0,040 mol gerekir.
0,060 mol sabun anyonu içeren sulu ortama 0,020 mol Ca²⁺ ekleniyor ve tüm Ca²⁺ çökeliyor. Tepkime 2RCOO⁻ + Ca²⁺ → (RCOO)₂Ca ise geriye kaç mol serbest sabun anyonu kalır?
- A) 0,040 mol RCOO⁻ iyonu
- B) 0,020 mol RCOO⁻ iyonu
- C) 0,060 mol RCOO⁻ iyonu
- D) 0,010 mol RCOO⁻ iyonu
- E) 0,080 mol RCOO⁻ iyonu
Doğru cevap: B
Çözüm: 0,020 mol Ca²⁺ için 0,040 mol sabun anyonu harcanır; 0,060−0,040=0,020 mol artar.
Bir geri dönüşüm tesisinde toplanan 80 kg PET atığın %15’i uygun olmayan malzeme olarak ayıklanıyor. Geriye kalan PET kütlesi kaç kilogramdır?
- A) 12 kg uygun PET
- B) 72 kg uygun PET
- C) 65 kg uygun PET
- D) 68 kg uygun PET
- E) 92 kg uygun PET
Doğru cevap: D
Çözüm: Ayıklanan kısım 80×0,15=12 kg’dır. Uygun PET miktarı 80−12=68 kg olarak bulunur.
Toplam 1200 kg plastik üretiminin %10’u geri dönüştürülmüş hammaddeden karşılanıyorsa geri dönüştürülmüş malzeme miktarı kaç kg olur?
- A) 12 kg geri dönüştürülmüş hammadde
- B) 100 kg geri dönüştürülmüş hammadde
- C) 120 kg geri dönüştürülmüş hammadde
- D) 1080 kg geri dönüştürülmüş hammadde
- E) 1320 kg geri dönüştürülmüş hammadde
Doğru cevap: C
Çözüm: Geri dönüştürülmüş pay = toplam üretim × 10/100 = 1200×0,10=120 kg’dır.