Aşağıdakilerden hangisi sentetik yüzey aktif temizlik maddesine örnektir?
- A) Saf sofra şekeri kristali
- B) Saf demir metal çubuğu
- C) Karbon dioksit gazı
- D) Destile edilmiş içme suyu
- E) Çamaşır deterjanının yüzey aktif bileşeni
Doğru cevap: E
Çözüm: Deterjanlarda çoğunlukla sentetik yüzey aktif maddeler bulunur; amaç suyla yağ arasındaki yüzey etkileşimini değiştirmektir.
Evlerde kullanılan çamaşır suyunun etkin bileşeni genellikle hangi bileşiktir?
- A) Sodyum klorürün saf kristali (NaCl)
- B) Sodyum hipoklorit (NaClO)
- C) Kalsiyum karbonat (CaCO₃)
- D) Etanol (C₂H₅OH)
- E) Sodyum hidrojen karbonat (NaHCO₃)
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaygın çamaşır suyu sodyum hipoklorit çözeltisidir; ürün etiketi ve güvenlik uyarıları dikkate alınmalıdır.
Çamaşır suyunun asidik tuvalet temizleyicisiyle karıştırılması neden tehlikelidir?
- A) Karışımın yalnız saf suya dönüşmesi
- B) Karışımda daima oksijenin tamamının yok olması
- C) Sabun köpüğünün kalıcı biçimde renklenmesi
- D) Zehirli klor içeren gazların açığa çıkabilmesi
- E) Bütün maddelerin besin değerinin artması
Doğru cevap: D
Çözüm: Hipoklorit içeren temizleyiciler asitlerle tehlikeli gazlar açığa çıkarabilir; temizlik ürünleri karıştırılmamalıdır.
Dezenfektan kullanımının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her yüzeyi kalıcı olarak steril yapmak
- B) Tüm kimyasal kirleri tek başına uzaklaştırmak
- C) Uygun yüzeyde mikroorganizma yükünü azaltmak
- D) Metalik eşyanın yoğunluğunu ikiye katlamak
- E) Sert sudaki iyonları bütünüyle yakmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Dezenfektanlar amaç ve etiketine göre mikroorganizma yükünü azaltabilir; temizlik ve sterilizasyon aynı işlem değildir.
Çok sayıda tekrarlanan küçük birimin bağlanmasıyla oluşan büyük moleküle ne denir?
- A) Polimer
- B) İzotop
- C) Proton
- D) Elektron
- E) Nötron
Doğru cevap: A
Çözüm: Polimerler monomer adı verilen yapı taşlarının çok sayıda birleşmesiyle oluşan yüksek molekül kütleli yapılardır.
Polietilen (PE) polimerinin temel monomeri hangisidir?
- A) Etin (asetilen) molekülü
- B) Etanoik asit molekülü
- C) Sodyum klorür iyon çifti
- D) Amonyak molekülü
- E) Eten (etilen) molekülü
Doğru cevap: E
Çözüm: Polietilen, eten moleküllerindeki çift bağın açılarak zincire eklenmesiyle oluşan yaygın bir plastiktir.
Polipropilen (PP) üretiminde kullanılan temel monomer hangisidir?
- A) Propanın tamamen doymuş molekülü
- B) Propen (propilen)
- C) Propanoik asit iyonu
- D) Saf gliserol çözeltisi
- E) Polivinil klorür zinciri
Doğru cevap: B
Çözüm: PP, propen monomerlerinin katılma polimerleşmesiyle oluşur; polimerin tekrar birimi monomer kökenlidir.
Termoplastikler ile termosetler karşılaştırıldığında hangi ifade genellikle doğrudur?
- A) Termosetler eriyerek sonsuz kez ilk biçimine döner.
- B) Her termoplastik mutlaka doğal proteindir.
- C) Termosetlerde çapraz bağ bulunması hiçbir özellik değiştirmez.
- D) İki malzeme türü kimyasal açıdan daima aynı polimerdir.
- E) Termoplastikler ısıtıldığında yeniden şekillendirilebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Termoplastikler yumuşatılıp tekrar şekillendirilebilirken çoğu termoset çapraz bağlı ağ yapısı nedeniyle eriyip tekrar kalıplanamaz.
Bir polimer zinciri, kütlesi 28 g/mol olan bir tekrar biriminden 100 tane içerirse yaklaşık molar kütlesi kaç olur?
- A) 280 g/mol
- B) 2800 g/mol
- C) 28 g/mol
- D) 128 g/mol
- E) 280 000 g/mol
Doğru cevap: B
Çözüm: Basitleştirilmiş hesapta tekrar birimi kütlesi ile birim sayısı çarpılır: 28×100=2800 g/mol; uç gruplar ihmal edilir.
120 kg ayrıştırılmış bir plastik atığın %75’i kullanılabilir ürün hâline geliyorsa geri kazanılan ürün kütlesi kaç kilogramdır?
- A) 30 kg kullanılabilir ürün
- B) 60 kg geri kazanılmış ürün
- C) 105 kg yeniden üretilmiş ürün
- D) 90 kg geri kazanılmış ürün
- E) 160 kg son ürün
Doğru cevap: D
Çözüm: Kullanılabilir oran %75 olduğuna göre 120×0,75=90 kg ürün elde edilir; kalan 30 kg farklı işlem/kayıp olabilir.
Porselen ve seramiklerin çoğu için aşağıdaki özelliklerden hangisi beklenir?
- A) Tümüyle saf etilen moleküllerinden üretilmeleri
- B) Her zaman elektriği bakır kadar iyi iletmeleri
- C) İnorganik hammaddelerin yüksek sıcaklıkta işlenmesi
- D) Yalnız canlı hücrelerden doğrudan oluşmaları
- E) Tümünün suya atıldığında kendiliğinden erimesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Seramikler genellikle kil ve benzeri inorganik maddelerin şekillendirilip pişirilmesiyle elde edilir; kırılgan olabilir.
Çeliğin temel bileşimini gösteren doğru ifade hangisidir?
- A) Demir ve karbon temelli bir alaşımdır.
- B) Yalnız bakır ile kalay içerir.
- C) Saf demir elementinin değişmez tek biçimidir.
- D) Yalnız silisyum dioksit kristalidir.
- E) İçeriğinde hiçbir metal atomu bulunmayan polimerdir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Çelik demir-karbon esaslı alaşımdır; türüne göre krom, nikel gibi farklı elementler de bulunabilir.
Paslanmaz çelikte korozyon direncinin artmasına önemli katkı veren element hangisidir?
- A) Sodyumun suyla şiddetli tepkimeye girmesi
- B) Helyumun çelik içinde gaz olarak kalması
- C) Azotun tamamen yok olması
- D) Saf bakırın tek başına çeliği oluşturması
- E) Kromun koruyucu yüzey tabakası oluşturması
Doğru cevap: E
Çözüm: Krom içeren paslanmaz çeliklerde koruyucu krom oksit tabakası, uygun koşullarda korozyon direncini artırır.
500 kg karışık plastik atığın %20’si ayıklamada, kalanının %10’u işleme sırasında kayboluyor. Geri kazanılan net ürün kütlesi kaç kg olur?
- A) 360 kg geri kazanılmış ürün
- B) 350 kg geri kazanılmış ürün
- C) 400 kg geri kazanılmış ürün
- D) 450 kg geri kazanılmış ürün
- E) 300 kg geri kazanılmış ürün
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk aşamada 500×0,80=400 kg kalır. Bu miktarın %90’ı kullanılabilir olduğundan 400×0,90=360 kg ürün çıkar.
Sert sudaki Ca²⁺ iyonlarıyla karşılaşıldığında hangi açıklama sabun ve çoğu sentetik deterjanı doğru karşılaştırır?
- A) Sabun tüm Ca²⁺ iyonlarını kalıcı olarak helyuma dönüştürür.
- B) Her deterjan çözeltisi metalik kalsiyum üretir.
- C) Sert su sabun ve deterjanın moleküler yapısını her zaman aynı şekilde yok eder.
- D) Sert suda kirin uzaklaşması için yüzey aktif maddeye hiç gerek kalmaz.
- E) Sabun çökelek oluşturabilir, bazı deterjanlar etkinliğini daha iyi korur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Sabunun yağ asidi tuzları Ca²⁺ ile çözünmeyen çökelek yapabilir; sentetik deterjanların bir kısmında bu etki belirgin biçimde daha azdır.
Mikroplastik oluşması ile biyolojik parçalanma arasındaki farkı en iyi açıklayan ifade hangisidir?
- A) Mikroplastik oluşması her zaman tamamen CO₂ ve suya dönüşüm demektir.
- B) Küçük plastik parçalarına ayrılma tam kimyasal parçalanma anlamına gelmez.
- C) Plastiğin ufalanması her koşulda çevresel etkisini sıfırlar.
- D) Mikroplastiklerin tamamı görünür büyüklükte dev bloklardan oluşur.
- E) Biyolojik parçalanma yalnız camın kırılmasıyla ortaya çıkar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Fiziksel ufalanma küçük plastik tanecikleri oluşturabilir; polimerin mikrobiyal süreçlerle kimyasal olarak ayrışması farklı bir süreçtir.
Cam, kâğıt, alüminyum ve PET atıkların geri dönüşümünde kaynak verimliliğini artırabilecek temel yaklaşım hangisidir?
- A) Tüm atıkları hiçbir ayrım yapmadan aynı fırında yakmak
- B) Her malzemeyi evde rastgele kimyasallarla çözmek
- C) Geri dönüşüme gidecek ürünleri bilerek tehlikeli atıkla karıştırmak
- D) Atıkları uygun türlerine göre ayrı toplayıp kirlenmelerini sınırlamak
- E) Bütün malzemelerin kimyasal bileşimini aynı varsaymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Türlerine göre ayrıştırma, kontaminasyon ve işleme kayıplarını azaltmaya katkı sağlar; her malzeme aynı yöntemle işlenmez.
Çamaşır suyu ile tuz ruhunun aynı kapta karıştırılması hakkında doğru güvenlik kararı hangisidir?
- A) Karışım mutlaka içilebilir su oluşturacağından denenebilir.
- B) Sadece kabın rengi değişir, solunum tehlikesi bulunmaz.
- C) Birlikte kullanılmamalıdır; tehlikeli gaz çıkışı riski vardır.
- D) İki ürün karıştırılınca tüm aktif maddeler güvenle yok olur.
- E) Temizlik performansı kesin olarak iki katına çıktığı için önerilir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Hipoklorit içeren çamaşır suyunun asidik temizleyicilerle karışması toksik klor içeren gazları açığa çıkarabilir.
Yağ ve su karışımına eklenen bir emülgatörün hangi özelliği iki fazın ayrılmasını geciktirebilir?
- A) Yağ-su arayüzüne yerleşip damlacıkları stabilize etmesi
- B) Emülgatörün yalnız gaz fazında bulunması
- C) Yağ moleküllerinin tamamını doğrudan saf altına çevirmesi
- D) Sudaki bütün molekülleri iyonlaşmadan yok etmesi
- E) Karışımdaki her damlacığın mutlaka kristal cam olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Emülgatörlerin hem polar hem apolar bölümleri arayüz gerilimini ve damlacıkların birleşme eğilimini azaltabilir.
Bir gıda ürününe koruyucu katılması hakkında hangi yorum bilimsel olarak daha doğrudur?
- A) İçerikte koruyucu varsa son kullanma tarihine gerek kalmaz.
- B) Koruyucu her türlü fiziksel kirlenmeyi tamamen ortadan kaldırır.
- C) Koruyucu bulunan her ürün her koşulda kesinlikle zararlıdır.
- D) Koruyucu madde yalnız ambalajın rengini değiştirmek için eklenir.
- E) Uygun doz ve koşullarda bozulmayı geciktirebilir; ürünü sonsuz süre güvenli kılmaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Koruyucular hedeflenen bozulma süreçlerini sınırlayabilir; saklama koşulları, ürün özellikleri ve son kullanma tarihi önemini korur.