1514 Çaldıran Savaşı’nda Safevî hükümdarı Şah İsmail’e karşı savaşan Osmanlı padişahı kimdir?
- A) I. Selim (Yavuz)
- B) II. Mehmed
- C) Orhan Gazi
- D) II. Murad
- E) I. Süleyman
Doğru cevap: A
Çözüm: Çaldıran Savaşı 1514’te Yavuz Sultan Selim ile Safevî Şah İsmail arasında gerçekleşmiş, Osmanlı doğu siyasetinde etkili olmuştur.
Eski Mısır uygarlığının tarım ve yerleşim hayatının gelişmesinde en etkili akarsu hangisidir?
- A) Fırat Nehri
- B) Nil Nehri
- C) Dicle Nehri
- D) Sakarya Nehri
- E) İndus Nehri
Doğru cevap: B
Çözüm: Nil’in düzenli taşkınları Mısır’da tarımsal verimliliği etkilemiş; su yönetimi ve takvim çalışmaları önem kazanmıştır.
Mustafa Kemal Paşa’nın Millî Mücadele’yi örgütleme sürecinde Samsun’a çıktığı tarih hangisidir?
- A) 23 Nisan 1920
- B) 19 Mayıs 1919
- C) 22 Haziran 1919
- D) 29 Ekim 1923
- E) 30 Ağustos 1922
Doğru cevap: B
Çözüm: Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Bu tarih Millî Mücadele’nin örgütlenme sürecinde simgesel başlangıç kabul edilir.
1908 yılında Osmanlı Devleti’nde yeniden ilan edilen yönetim düzeni hangisidir?
- A) I. Meşrutiyet
- B) Tanzimat
- C) Mutlak monarşinin kuruluşu
- D) II. Meşrutiyet
- E) Lale Devri
Doğru cevap: D
Çözüm: 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanıyla Kanun-i Esasi yeniden işler hâle getirildi ve parlamenter hayat tekrar başladı.
Anadolu’da Asur ticaret kolonileri dönemine ait yazılı tabletlerin yoğun bulunduğu merkez hangisidir?
- A) Hattuşa sarayı
- B) Göbeklitepe
- C) Truva surları
- D) Efes tiyatrosu
- E) Kültepe (Kaniş)
Doğru cevap: E
Çözüm: Kayseri yakınlarındaki Kültepe/Kaniş karumunda Asurlu tüccarların çivi yazılı ticaret belgeleri bulunmuştur.
Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girmesi Büyük Selçuklu siyasi konumu bakımından neyi sağlamıştır?
- A) Halifelik makamının aynı yıl tamamen kaldırılmasını
- B) Anadolu’da Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılmasını
- C) Bizans başkentinin ele geçirilmesini
- D) Abbasi halifeliğiyle ilişkiler üzerinden siyasi meşruiyet ve nüfuzun güçlenmesini
- E) Moğol baskısının 13. yüzyılda bitmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Tuğrul Bey’in Bağdat’a girişi Abbasi halifeliğini Büveyhî nüfuzundan kurtarmış ve Selçukluların İslam dünyasındaki itibarını artırmıştır.
Amasya Genelgesi’nde kurtuluşun milletin kararına bağlanması hangi ilkenin habercisi olarak yorumlanır?
- A) Saltanatın güçlendirilmesi
- B) Manda yönetimi
- C) Mutlak monarşi
- D) Millî egemenlik
- E) Kapitülasyonların sürdürülmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Amasya Genelgesi, ülkenin bağımsızlığının milletin kendi iradesiyle sağlanacağını vurgulayarak millî egemenlik anlayışına işaret eder.
Fatih’in Rumeli Hisarı’nı yaptırması İstanbul kuşatmasında hangi stratejik amaca hizmet etmiştir?
- A) Mısır’dan Kızıldeniz’e geçişi sağlamak
- B) Karadeniz’den Boğaz yoluyla Bizans’a gelebilecek yardımı denetlemek
- C) Balkanlarda bütün kaleleri aynı anda yıkmak
- D) Tuna Nehri’ni okyanusa bağlamak
- E) Anadolu’da tımar sistemini kaldırmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Rumeli Hisarı Boğaz’daki denetimi artırarak denizden yardım ve geçişleri sınırlama amacı taşıyan kuşatma hazırlıklarından biridir.
Sened-i İttifak (1808) için hangi değerlendirme daha doğrudur?
- A) Halkoyuyla kabul edilmiş modern bir anayasa metnidir.
- B) Osmanlıların I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesidir.
- C) Gayrimüslimlere ilişkin 1856 düzenlemesidir.
- D) Merkezî yönetim ile ayanların karşılıklı yükümlülüklerini düzenleme girişimidir.
- E) Yalnız dış ticaret gümrük tarifesini belirler.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sened-i İttifak II. Mahmud dönemindeki merkez–ayan ilişkilerine ilişkindir; Kanun-i Esasi gibi modern anayasa niteliği taşımaz.
Hititlerin “anal” adı verilen yıllıkları, hangi alan için özellikle önemli bir yazılı kaynaktır?
- A) Siyasi olayların kronolojik kaydının incelenmesi
- B) Yalnızca çağdaş meteorolojik tahmin yapılması
- C) Sadece denizcilik haritası çizilmesi
- D) Modern nüfus sayımı yürütülmesi
- E) Güncel bilgisayar teknolojisi geliştirilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Hitit yıllıkları hükümdarlık dönemindeki olaylara ilişkin kayıtlar içerir; tarihçi bunları başka kaynaklarla karşılaştırarak değerlendirir.
Lidyalıların madenî para kullanımı ticari hayata hangi kolaylığı sağlamıştır?
- A) Bütün ürünlerin bedelsiz dağıtılmasını zorunlu kılması
- B) Ticareti yalnız takasa geri döndürmesi
- C) Ölçü ve değer sorunlarını tamamen ortadan kaldırıp ticareti bitirmesi
- D) Değişimde ortak ve taşınabilir bir değer aracı sağlaması
- E) Yazılı belgelerin tümünü yasaklaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sikke kullanımı değer alışverişini kolaylaştırır; takasın her zaman gerektirdiği karşılıklı ürün bulma zorunluluğunu azaltır.
Sevr Antlaşması (1920) ile Lozan Antlaşması (1923) arasındaki temel siyasi fark hangisidir?
- A) Sevr Cumhuriyet tarafından hazırlanıp Lozan Osmanlıya dayatılmıştır.
- B) İki belge de 1923’te aynı gün kabul edilmiştir.
- C) Sevr ağır paylaşım hükümleri içerirken Lozan Türkiye’nin bağımsızlığını esas alan barış düzenini belirledi.
- D) Sevr Boğazları Türkiye’ye bırakırken Lozan tüm egemenliği kaldırmıştır.
- E) Lozan yalnız iç yönetimdeki öğretim programını düzenlemiştir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Sevr Osmanlı heyetine imzalatılmış fakat Osmanlı Meclisince onaylanmamış ve uygulamaya tam geçmemiştir; Lozan 1923’te yeni barış düzeni oluşturdu.
Malazgirt’ten sonra Saltuklu, Danişmentli ve Artuklu gibi beyliklerin farklı bölgelerde etkin olması öncelikle neyi gösterir?
- A) Bütün beyliklerin tek bir şehirde kurulduğunu
- B) Türkiye Selçuklu devletinin aynı yıl Moğollarca yıkıldığını
- C) Anadolu’da hiç kent ve mimari eser yapılmadığını
- D) Türkler arasında hiçbir siyasi ilişki bulunmadığını
- E) Anadolu’da Türk siyasi yerleşiminin çok merkezli şekilde geliştiğini
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk Türk beylikleri farklı merkezlerde siyasi ve kültürel faaliyet yürütmüşlerdir; Anadolu’nun Türkleşmesi tek merkezli bir süreç değildir.
Yazının henüz kullanılmadığı bir yerleşmede toplumsal hayatı anlamak isteyen araştırmacının en güçlü ilk kanıt grubu hangisidir?
- A) O dönemde yazıldığı varsayılan modern gazeteler
- B) İnternet arşivlerindeki anlık yorumlar
- C) Kazıda bulunan araçlar, yerleşim izleri ve mezarlar
- D) Gelecekte çekilecek uydu fotoğrafları
- E) Döneme ait olduğu kanıtlanmamış roman kişilerinin anlatıları
Doğru cevap: C
Çözüm: Yazı öncesinde yazılı belgeler bulunmadığı için arkeolojik kalıntılar ve bağlam bilgileri gündelik yaşama ilişkin temel kanıt sunar.
İstanbul’un işgalinin ardından Ankara’da TBMM’nin açılması, siyasal meşruiyet anlayışı hakkında hangi sonucu destekler?
- A) Siyasi yetkinin işgal kuvvetlerine tamamen devredildiğini
- B) İstanbul’un 1920’de başkent ilan edildiğini
- C) Bütün temsil organlarının kalıcı biçimde kaldırıldığını
- D) Meclis-i Mebusanın Ankara’ya kesintisiz taşındığını
- E) Millî iradeye dayalı yeni karar merkezinin oluşturulduğunu
Doğru cevap: E
Çözüm: TBMM’nin açılmasıyla millet adına karar verme yetkisini üstlenen yeni bir siyasi merkez ortaya çıktı; eski meclisin aynen taşınması değildir.
İbrahim Müteferrika’nın Türkçe eser basması üzerine bir öğrenci “Osmanlı tarihinde ilk kez baskı tekniği kullanıldı” diyor. Hata nerededir?
- A) Müteferrika’nın Türkçe kitaplarla ilgilenmesinde
- B) Matbaanın basılı eser üretimine yaramasında
- C) Osmanlı topraklarında ondan önce gayrimüslim matbaalarının faaliyet göstermesini göz ardı etmesinde
- D) Sait Çelebi ile işbirliği yapılmasında
- E) Basımın bilgi dolaşımıyla ilişkili olmasında
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkçe hareketli harfli basımın gelişmesi önemliydi ancak Osmanlı topraklarındaki tüm matbaa geçmişinin başlangıcı değildi.
1453’te Bizans siyasi varlığının sona ermesi ile Osmanlıların İstanbul’u başkent yapması birlikte nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Doğu Roma yalnız isim değiştirip aynı hanedanla sürmüştür.
- B) Bölgesel siyasi dengeler değişmiş ve Osmanlı merkezî idaresi yeni stratejik merkezde güçlenmiştir.
- C) Osmanlı Devleti kurulmadan önce İstanbul’u almıştır.
- D) Bütün Avrupa devletleri aynı gün Osmanlıya bağlanmıştır.
- E) Osmanlıların ticaret ve siyasetle ilişkisi sona ermiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Fetih Bizans’ın sona ermesini ve İstanbul’un Osmanlı başkenti olarak örgütlenmesini sağladı; siyasal ve ekonomik etkiler zamana yayıldı.
Eski Türklerde yönetme yetkisinin kutla açıklandığı, fakat başarısız hükümdarın tahttan indirilebildiği bilgileri birlikte düşünülürse hangisine ulaşılır?
- A) Yönetim meşruiyetinin kutsal anlayışla ilişkilendirilmesine rağmen hükümdarın sınırsız görülmediğine
- B) Hükümdarlığın her yıl halkoylamasıyla yenilendiğine
- C) Kut alan hükümdarın tüm kararlarının değişmez sayıldığına
- D) Kurultayın hiçbir zaman toplanmadığına
- E) Devletin hukuk kurallarını tamamen kaldırdığına
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut yönetim yetkisini meşrulaştırır; ancak hükümdarın devleti ve halkı koruma yükümlülüğü önemlidir, meşruiyet koşulsuz değildir.
Çaldıran (1514), Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarının kronolojisi Osmanlı dış politikası için hangi gelişmeyi gösterir?
- A) Balkanlardan tamamen çekilmeyi
- B) Doğudaki Safevî mücadelesinden Memlük topraklarının alınmasına uzanan yayılmayı
- C) Bizans’ın 1517’de yıkılmasını
- D) Selçukluların 16. yüzyılda yeniden kurulmasını
- E) Moğol yönetiminin Mısır’ı ele geçirmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: 1514’te Safevîlere, 1516 ve 1517’de Memlüklere karşı seferler Yavuz Selim dönemindeki doğu ve güney genişlemesini gösterir.
Büyük Selçuklularda ikta geliri karşılığında asker yetiştirilmesi ile Nizamiye medreselerinin desteklenmesi birlikte hangi ihtiyaca cevap vermiştir?
- A) Yalnız deniz aşırı sömürge kurmaya
- B) Toprak mülkiyetini bütün halka eşit dağıtmaya
- C) Hükümdarlık kurumunu tamamen kaldırmaya
- D) Devletin askerî ve eğitimli idari kapasitesini güçlendirmeye
- E) Ticareti yalnız yabancılara bırakmaya
Doğru cevap: D
Çözüm: İkta, askerî-idari hizmetin mali temelini destekler; medreseler dinî ve idari eğitimli insan kaynağının yetişmesini kolaylaştırır.