Saltanatın Lozan görüşmeleri öncesinde kaldırılması hangi siyasi sorunun önüne geçmeye yönelikti?
- A) Seçimlerde kadınların oy kullanmasını 1922’de başlatmak
- B) Harf İnkılabı’nı 1922’de tamamlamak
- C) Boğazları 1936 koşullarına göre düzenlemek
- D) Türkiye’yi uluslararası görüşmelerde kimin temsil edeceğine ilişkin ikiliği ortadan kaldırmak
- E) Balkan Antantı’nı imzalamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Saltanatın 1 Kasım 1922’de kaldırılması, İstanbul ve Ankara hükûmetlerinin temsil yetkisi konusundaki ikiliğini sona erdirdi.
Niğbolu’da kazanılan zaferden yalnız altı yıl sonra Ankara’da yenilgi yaşanması, siyasi tarih yorumunda hangi ilkeyi hatırlatır?
- A) Her askerî zafer merkezî otoriteyi mutlaka ortadan kaldırır.
- B) Aynı hükümdar iki farklı devletle savaşamaz.
- C) Siyasi olaylar arasında hiçbir neden-sonuç ilişkisi kurulamaz.
- D) Bir dönemin başarıları devletin gelecekteki tüm savaşları kazanacağını garanti etmez.
- E) Tarihte tüm savaşlar aynı tarihte gerçekleşir.
Doğru cevap: D
Çözüm: 1396 Niğbolu ve 1402 Ankara, aynı hükümdarın yönetimindeki farklı şart ve sonuçları gösterir; tek savaştan sınırsız genelleme yapılamaz.
Aynı yerleşmeye ilişkin kazı raporuna yeni bir tarihleme sonucu eklenince eski görüş değiştirilmiştir. Bu durum tarih bilimi hakkında neyi gösterir?
- A) Tarihsel yorumlar kanıttan bağımsız ve değişmezdir.
- B) Bir yerleşmede yalnız tek olay yaşanmış olabilir.
- C) Yeni bilgiler bütün eski kaynakları otomatik olarak geçersiz kılar.
- D) Yeni kanıtlar tarihsel yorumların gözden geçirilmesini sağlayabilir.
- E) Arkeolojik veriler tarihle hiçbir ilişkisi olmayan nesnelerdir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Tarihsel bilgi kanıtlara dayanır. Yeni bulgular önceki görüşleri destekleyebilir, sınırlandırabilir veya değiştirebilir.
Osmanlı yenileşmesindeki olayların doğru kronolojik dizisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tanzimat → Lale Devri → II. Meşrutiyet → Nizam-ı Cedid → I. Meşrutiyet
- B) I. Meşrutiyet → Nizam-ı Cedid → Tanzimat → Lale Devri → II. Meşrutiyet
- C) Lale Devri → Nizam-ı Cedid → Tanzimat → I. Meşrutiyet → II. Meşrutiyet
- D) Nizam-ı Cedid → II. Meşrutiyet → Lale Devri → I. Meşrutiyet → Tanzimat
- E) II. Meşrutiyet → Tanzimat → Lale Devri → I. Meşrutiyet → Nizam-ı Cedid
Doğru cevap: C
Çözüm: Lale Devri 1718–1730, Nizam-ı Cedid III. Selim, Tanzimat 1839, I. Meşrutiyet 1876 ve II. Meşrutiyet 1908 sırasındadır.
1243 Kösedağ’dan sonra merkezî gücün azalması ve yeni beyliklerin güçlenmesi arasındaki ilişki nasıl açıklanır?
- A) Merkezî otoritenin zayıflaması, yerel siyasi odakların daha bağımsız hareketini kolaylaştırmıştır.
- B) Moğol baskısı Selçuklu merkezini anında güçlendirmiştir.
- C) Kösedağ zaferi Anadolu’daki bütün beylikleri kaldırmıştır.
- D) Yeni beylikler yalnız 6. yüzyılda kurulmuştur.
- E) Savaşın Anadolu’daki yönetimle hiçbir bağlantısı yoktur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kösedağ yenilgisi sonrasında Türkiye Selçuklu Devleti Moğol nüfuzu altına girmiş, yerel güçlerin hareket alanı genişlemiştir.
Defterdarın hazine kayıtları, nişancının resmî belgeler ve kazaskerin adli-ilmiye işleriyle ilgilenmesi, Divan teşkilatı hakkında neyi gösterir?
- A) Merkezî yönetimde görev ve uzmanlık alanlarının ayrıştığını
- B) Tüm görevlerin tek kişide toplandığını
- C) Devletin yazılı kayıt tutmadığını
- D) Maliyenin orduyla hiç ilişkili olmadığını
- E) Yargı kurumlarının tamamen kaldırıldığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Divan görevlerinin ayrışması maliye, yazışma ve yargı alanlarının ayrı uzmanlık ve sorumluluklarla yürütüldüğünü gösterir.
Bir tarih araştırmasında yazılı belge, eşya ve sözlü anlatı aynı olay hakkında birbiriyle örtüşen bilgiler veriyorsa en güçlü çıkarım hangisidir?
- A) Kaynaklardan birinin diğerlerini okumayı gereksiz kıldığı
- B) Tarihsel yorumların artık hiçbir zaman değişmeyeceği
- C) Sözlü kaynakların otomatik olarak hatasız olduğu
- D) Her tarihsel belgenin aynı kişilerce yazıldığı
- E) Farklı kaynak türlerinin aynı bilgiyi desteklemesinin yorumu güçlendirdiği
Doğru cevap: E
Çözüm: Bağımsız kanıtların birbirini desteklemesi güveni artırır; yine de her kaynağın bağlamı ve güvenilirlik sınırları değerlendirilir.
751 Talas Savaşı’ndan Türklerin topluca ve aynı gün Müslüman olduğu sonucu çıkarılabilir mi?
- A) Hayır; İslamiyet’e geçiş farklı Türk topluluklarında yüzyıllara yayılan bir süreçtir.
- B) Evet; bütün Türk devletleri bu tarihte tek din kabul etmiştir.
- C) Evet; Anadolu’daki tüm beylikler bu savaşta kurulmuştur.
- D) Hayır; çünkü Türklerle Abbasiler hiç karşılaşmamıştır.
- E) Evet; Talas Savaşı doğrudan Bizans’a karşı yapılmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Talas önemli siyasi yakınlaşma sürecidir; din değişimi tek bir savaşla ve bütün topluluklarda aynı hızda gerçekleşmez.
1856 Islahat Fermanı’nın ilanında Kırım Savaşı ve Avrupa devletleriyle ilişkilerin etkili olması hangi yargıyı destekler?
- A) Islahat’ın yalnız savaş alanındaki askerî bir emir olduğunu
- B) Avrupa devletleriyle hiçbir diplomatik temas bulunmadığını
- C) Osmanlıların 1856’da ilk kez kurulduğunu
- D) Gayrimüslim tebaanın Osmanlı’da hiç yaşamadığını
- E) İç hukuk düzenlemelerinin dış siyasi koşullardan da etkilenebildiğini
Doğru cevap: E
Çözüm: Islahat Fermanı iç düzenlemeleri hedeflese de Kırım Savaşı sonrası diplomatik ortamla ilişkiliydi; dış ve iç dinamikler birlikte düşünülmelidir.
Sakarya Savaşı’nda Mustafa Kemal’in savunmayı yalnız bir hatta değil geniş alana yayma yaklaşımı hangi savaş anlayışına örnektir?
- A) Tek bir siper düşünce bütün ordunun teslim olması
- B) Yalnız donanmayla kara savunması yapmak
- C) Savunma yerine tüm cepheleri boş bırakmak
- D) Ordunun hiçbir yedek kuvvet kullanmaması
- E) Savunmayı bütün harekât alanına yayarak stratejik esneklik sağlamak
Doğru cevap: E
Çözüm: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” yaklaşımı, savunmanın tek çizgiyle sınırlandırılmamasını vurgular.
1934 Balkan Antantı ile 1937 Sadabat Paktı birlikte hangi dış politika ilkesinin uygulaması olarak görülebilir?
- A) Komşu devletlerin topraklarını zorla ele geçirme
- B) Yeni manda yönetimleri oluşturma
- C) Sınır sorunlarını yalnız askerî yöntemle çözme
- D) Bütün uluslararası örgütlerden çekilme
- E) Komşu bölgelerde barış ve karşılıklı güvenlik işbirliğini geliştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Balkan Antantı Balkanlarda, Sadabat Paktı doğu komşularıyla bölgesel güvenlik ilişkilerinde barış ve işbirliği hedeflerini desteklemiştir.
Piramitlerin anıtsal mezar olarak inşa edilmesi ve ölü gömme geleneklerinin gelişmesi, Eski Mısır için hangi bağlantıyı gösterir?
- A) Mimarinin yalnız askeri savunma için kullanıldığını
- B) Dinî inançların mimariye ve toplumsal emeğe yön verdiğini
- C) Ölüm sonrası yaşama dair hiçbir inancın bulunmadığını
- D) Mısır’da taş işçiliğinin bilinmediğini
- E) Tarımsal faaliyetlerin tamamının yasaklandığını
Doğru cevap: B
Çözüm: Anıtsal mezarlar ölüm sonrası yaşam anlayışıyla ilişkilidir. İnançlar, sanat ve yapı işçiliği üzerinde etkili olmuştur.
Bir tarihçi hem 1040 Dandanakan’ı hem 1055 Bağdat gelişmesini inceliyor. Hangi süreç iki olayı birlikte açıklar?
- A) Selçukluların 1243’te Moğollara bağlanması
- B) Selçukluların bağımsız siyasi güçten İslam dünyasında etkin otoriteye dönüşmesi
- C) Türkiye Selçuklularının 1077’de yıkılması
- D) Anadolu beyliklerinin 552’de birleşmesi
- E) Göktürklerin Bağdat’ta ilk devletini kurması
Doğru cevap: B
Çözüm: Dandanakan siyasi bağımsızlığı pekiştirirken Tuğrul Bey’in Bağdat’a girmesi Selçuklu etkisinin halifelik merkezine uzandığını gösterir.
Bir asker maaşını merkez hazinesinden alırken başka bir asker hizmet karşılığı taşra vergi gelirinden yararlanıyor. Bu iki asker grubu sırasıyla hangisidir?
- A) Tımarlı sipahi – kapıkulu askeri
- B) Kapıkulu askeri – tımarlı sipahi
- C) Akıncı – donanma leventi
- D) Yeniçeri – saray müderrisi
- E) Kadı – nişancı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapıkulu merkezî ordu içinde maaşlı hizmetle ilişkilidir; tımarlı sipahi ise vergi geliri tahsisine dayalı askerî hizmet görür.
Trablusgarp Savaşı ile Balkan Savaşları birbirini izlediğinde Osmanlıların askerî-stratejik bakımdan yaşadığı ortak güçlük hangisidir?
- A) Yalnız Orta Asya’da savaşmak
- B) İtalya ile hiçbir diplomatik ilişki kurmamak
- C) Bütün deniz ticaretini kontrol etmek
- D) Karlofça Antlaşması’nı 1912’de yeniden imzalamak
- E) Birden fazla cephede sınırlı kaynaklarla toprak savunma zorunluluğu
Doğru cevap: E
Çözüm: Trablusgarp’ta ulaşım engelleri, Balkanlar’da çok cepheli savaşlar, Osmanlıların savunma ve kaynak sorunlarını ağırlaştırdı.
Berlin Antlaşması’nın (1878) Balkanlar için getirdiği çok sayıda siyasi düzenleme, hangi genel eğilimi yansıtır?
- A) Osmanlı’nın bölgedeki denetiminin daralması ve uluslararası müdahalelerin artması
- B) Bütün Balkan devletlerinin Osmanlıya koşulsuz katılmasını
- C) Osmanlı Devleti’nin 1878’de kurulduğunu
- D) Bölgedeki milliyetçilik hareketlerinin tamamen bitmesini
- E) Rusya ile hiçbir müzakere yapılmadığını
Doğru cevap: A
Çözüm: 1878 Berlin Antlaşması Balkanların siyasi yapısını yeniden düzenlemiş; büyük güçlerin ve ulusal hareketlerin etkisini artırmıştır.
Anadolu’daki eski ticaret merkezlerinde bulunan Asurca tabletlerden ticaret, borç ve sözleşme kayıtları elde edilmiştir. Bu tabletler hangi yargıyı en doğrudan destekler?
- A) Anadolu’daki bütün halkların aynı dili konuştuğunu
- B) Anadolu’da yazının ticari ilişkiler aracılığıyla kullanılmaya başlandığını
- C) Ticaretin yalnız tarım ürünleriyle sınırlı kaldığını
- D) Ticaret kolonilerinin yazılı kayıt tutmadığını
- E) Asurlu tüccarların Anadolu’da hiç bulunmadığını
Doğru cevap: B
Çözüm: Kültepe benzeri merkezlerde bulunan ticaret tabletleri yazının ekonomik ilişkilerle Anadolu’ya taşındığını gösteren somut kanıtlardandır.
Bir eserde hükümdarın adaletli olması, aklın ve bilginin devlet yönetimindeki önemi anlatılıyor. Hangi eserle eşleştirme en güçlüdür?
- A) Divanü Lügati’t-Türk
- B) Orhun Yazıtları
- C) Divan-ı Hikmet
- D) Atabetü’l-Hakayık
- E) Kutadgu Bilig
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından yazılmış bir siyaset ve ahlak eseridir; adalet ve devlet yönetimi ana konular arasındadır.
I. İnönü, II. İnönü, Sakarya ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi sırasının doğru olması hangi tarihsel süreci gösterir?
- A) Savaşların hepsinin 1919’da yaşandığını
- B) TBMM’nin kurulmadan önce 1922 zaferi kazandığını
- C) Yunan ordusuyla hiç çatışma yaşanmadığını
- D) Düzenli ordunun savunma başarılarından kesin taarruz zaferine ilerlemesini
- E) Millî Mücadele’nin 1920’de Lozan’la sona erdiğini
Doğru cevap: D
Çözüm: İnönü savaşları 1921’de, Sakarya 1921 yaz-sonbaharında, Başkomutanlık Meydan Muharebesi 30 Ağustos 1922’de gerçekleşti.
Bir kaynak II. Mehmed’in İstanbul kuşatmasını, diğer kaynak onun merkezî yönetimi güçlendiren düzenlemelerini anlatıyor. Birlikte hangi yönünü ortaya koyarlar?
- A) Fatih’in yalnız denizcilikle ilgilendiğini
- B) Osmanlıların 15. yüzyılda hiçbir kanun düzeni olmadığını
- C) Başkentte hiçbir idari kurumun bulunmadığını
- D) Askerî fetihle siyasi-idari merkezileşmenin bağlantılı yürütüldüğünü
- E) İstanbul’un ancak 16. yüzyılda fethedildiğini
Doğru cevap: D
Çözüm: Fatih dönemi hem askerî yayılma hem de merkezî teşkilatın güçlendirilmesiyle değerlendirilir; fetih tek başına tüm süreci açıklamaz.