Rumeli’ye yerleştirilen grupların tarım yapması ve yerleşimlerin güvenliğinin desteklenmesi, fetih siyasetinde hangi ortak hedefe hizmet eder?
- A) Her bölgede tarımı yasaklamak
- B) Nüfusu tümüyle boşaltıp yerleşime kapatmak
- C) Yalnız yıllık seferlerle idareyi yürütmek
- D) Ticaret yollarının tümünü kapatmak
- E) Askerî ele geçirmeyi kalıcı idare ve ekonomik üretimle desteklemek
Doğru cevap: E
Çözüm: İskân ve üretimin desteklenmesi fetih sonrası idari, toplumsal ve ekonomik sürekliliğin kurulmasına katkı sağlar.
Kırım Savaşı yıllarında ilk dış borcun alınması, Osmanlı mali tarihine ilişkin hangi sonucu destekler?
- A) Savaş sırasında devletin hiçbir mali kaynağa ihtiyaç duymadığını
- B) Askerî giderlerin dış finansman bağımlılığını artıran kararlara yol açabildiğini
- C) Dış borçlanmanın ilk kez 1918’de başladığını
- D) 1854 borcunun devlet gelirlerini otomatik sıfırladığını
- E) Kırım Savaşı’nın maliyeyle tamamen ilgisiz olduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: 1854’teki borçlanma savaş giderlerinin finansmanı bağlamında değerlendirilir; borçlanmanın bütün sonraki sonuçları tek olayla açıklanamaz.
Tekâlif-i Milliye Emirleri’nde sivil kaynakların orduya yönlendirilmesi, Millî Mücadele’nin hangi özelliğini ortaya koyar?
- A) Dış devletlerin bütün askerî harcamaları karşılamasını
- B) İşgale karşı hiçbir yerel desteğin bulunmadığını
- C) Toplumun ekonomik imkânlarının savunma gereksinimleri için seferber edilmesini
- D) Savaşın yalnız deniz kuvvetleriyle yürütülmesini
- E) Halkın üretim ve ulaşımla ilişkisinin sona ermesini
Doğru cevap: C
Çözüm: Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya öncesi ordunun giyim, araç ve iaşe ihtiyaçlarını toplumun kaynaklarıyla karşılama çabasını gösterir.
Bir mezarda çeşitli takılar bulunması üzerine “bu toplumun tamamı zengindi” sonucu çıkarılmıştır. Bu çıkarımın temel sorunu nedir?
- A) Takının maddi kültür için kanıt olabilmesi
- B) Mezarın bulunduğu yerin kayda geçirilmesi
- C) Tek bir buluntudan bütün toplum hakkında genelleme yapılması
- D) Buluntunun fotoğraflanıp korunması
- E) Farklı mezarlardan karşılaştırmalı veri toplanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Tek bir seçkin mezar toplumsal dağılımı temsil etmeyebilir. Genelleme için farklı kesimlerden daha geniş kanıt gerekir.
Türkiye Selçuklularında kervansarayların ve ticaret yollarının korunması, vergi gelirleriyle hangi şekilde ilişkilendirilebilir?
- A) Kervansaraylar ticari faaliyeti zorunlu olarak bitirir.
- B) Yol güvenliği ekonomik hayatı yalnız olumsuz etkiler.
- C) Tüm ticaret gelirleri kesin olarak sıfırlanır.
- D) Ticaretin güvenliği hareketliliği ve ekonomik canlılığı destekleyerek gelir tabanını genişletebilir.
- E) Ticari yapıların yalnız askerî geçit görevi vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Güvenli ticaret ortamı tüccarların hareketini kolaylaştırır; ekonomik faaliyetin artması devletin vergi ve gümrük gelirlerine de katkı yapabilir.
Erzurum Kongresi’nin toplanma bölgesi sınırlıyken Sivas Kongresi’nin tüm millî cemiyetleri birleştirmesi hangi örgütsel değişimi açıklar?
- A) Bölgesel teşkilatlanmadan ulusal koordinasyona ilerlemeyi
- B) Ulusal örgütlenmenin tamamen bırakılmasını
- C) Kongrelerin yalnız ekonomik vergi hesaplaması yapmasını
- D) Millî hareketin manda yönetimine dönüşmesini
- E) TBMM’nin 1919’da resmen kapanmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Erzurum bölgesel temsil ile ulusal kararlar alırken Sivas millî cemiyetleri birleştirerek mücadeleyi ülke çapında örgütlemiştir.
1912 Birinci Balkan Savaşı’nda ağır kayıplar yaşanmasına rağmen 1913’te Edirne’nin geri alınması hangi ayrımı gerektirir?
- A) Balkan Savaşları’nın yalnız tek gün sürdüğünü varsaymak
- B) Birinci ve İkinci Balkan Savaşlarının sonuçlarını ayrı değerlendirmek
- C) Edirne’nin II. Dünya Savaşı’nda alındığını söylemek
- D) Osmanlıların 1913’te bütün Balkanları fethettiğini ileri sürmek
- E) Bütün toprak kayıplarının aynı gün telafi edildiğini savunmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Birinci Balkan Savaşı kayıplarla sonuçlandı; Balkan devletlerinin anlaşmazlıkları sırasında İkinci Balkan Savaşı’nda Edirne geri alındı.
Sümer ve Mısır uygarlıkları gelişirken tarım ve yerleşim hayatında görülen ortak coğrafi unsur hangisidir?
- A) Kutba yakın buzullar üzerinde yerleşme
- B) Okyanus adalarında petrol çıkarma
- C) Kuraklık nedeniyle her türlü sulamadan kaçınma
- D) Tüm tarımı yalnız deniz suyuyla yapma
- E) Büyük akarsu havzalarından yararlanma
Doğru cevap: E
Çözüm: Sümer kentleri Fırat-Dicle havzasında, Mısır yerleşmeleri Nil çevresinde gelişmiştir. Su ve taşkınlar tarım için belirleyicidir.
Bursa ve İznik’in alınmasından sonra medrese, pazar ve idare merkezlerinin gelişmesi, Osmanlıların hangi dönüşümüne kanıttır?
- A) Bütün yerleşik hayatı bırakmasına
- B) Yalnız konargöçer aşirete dönüşmesine
- C) Bizans’a bağlı bir liman devleti olmasına
- D) Uç beyliğinden şehir temelli kurumsal devlete doğru ilerlemesine
- E) Tüm vergi sistemini kaldırmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Fethedilen kentlerde eğitim, ekonomik ve idari kurumların oluşması askerî yayılmanın yanı sıra devletleşme sürecini gösterir.
Orhun Yazıtları, Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati’t-Türk farklı dönemlere ait olsa da hangi ortak tarihsel çalışmaya katkı sunar?
- A) Üçünün de aynı kişinin elinden çıktığını kanıtlamaya
- B) Üçünün de yalnız Anadolu’da yazıldığını göstermeye
- C) Yazıların tamamının Sümerce olduğunu ileri sürmeye
- D) Türk tarihinin yalnız tek yüzyıldan oluştuğunu göstermeye
- E) Türk dili ve kültürünün zaman içindeki değişimini karşılaştırmaya
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu metinler Türkçenin farklı dönemlerdeki kullanımını ve siyasi-kültürel birikimi incelemeye yarar; tür ve yazılış bağlamları farklıdır.
Hitit ve Mısır devletleri arasında yapılan Kadeş Antlaşması’nın bir tarihçi açısından en önemli niteliği hangisidir?
- A) Tarih öncesi çağların yazısız bir belgesi olması
- B) Sümerlerde matbaanın icat edildiğini göstermesi
- C) Fenike alfabesinin ilk deniz haritası olması
- D) Lidyalıların bütün savaşları sona erdirdiğini kanıtlaması
- E) Devletler arası ilişkiler hakkında yazılı diplomatik kanıt oluşturması
Doğru cevap: E
Çözüm: Kadeş Antlaşması Hitit ve Mısır arasındaki ilişkileri yazılı olarak belgeleyen erken uluslararası antlaşma örneğidir.
Çanakkale’de İtilaf kuvvetlerinin İstanbul’a ulaşamaması ve müttefikleri Rusya’ya deniz bağlantısı kuramaması hangi cephe sonucunu açıklar?
- A) Rusya’nın 1915’te Osmanlı müttefiki olmasını
- B) İtilaf Devletlerinin 1915’te tüm Avrupa’yı terk etmesini
- C) Osmanlıların savaşmadan Çanakkale’yi teslim etmesini
- D) Boğazların zorla geçilememesinin savaşın lojistik ve siyasi planlarını etkilemesini
- E) Mondros’un 1915’te yürürlüğe girmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Çanakkale savunması Boğaz’ı geçme girişimini durdurdu; bu durum İtilafların savaş ve ikmal planları açısından önemli sonuçlar doğurdu.
Tımar gelirinin sipahiye asker besleme karşılığı verildiği bilgisine dayanarak aşağıdakilerden hangisi kesinlikle ileri sürülemez?
- A) Askerî hizmet ile vergi gelirinin ilişkilendirildiği
- B) Taşrada asker yetiştirme amacı bulunduğu
- C) Sipahinin bütün toprağın özel mülk sahibi hâline geldiği
- D) Gelir tahsisinin devlet teşkilatında işlev gördüğü
- E) Sistemin üretim ve vergilendirmeyle ilişkili olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Tımar gelirinin tahsisi mülkiyet devri anlamına gelmez; bu nedenle tüm toprağın sipahiye özel mülk olduğu sonucu yanlıştır.
Kütahya-Eskişehir savaşlarından sonra Türk ordusunun Sakarya’nın doğusuna çekilmesi, askerî açıdan nasıl yorumlanmalıdır?
- A) Ordunun daha uygun savunma koşullarında yeniden düzenlenmesi için stratejik geri çekilme
- B) Türk ordusunun silah bırakıp savaştan kesin olarak çekilmesi
- C) TBMM’nin bütün yetkilerini Yunan ordusuna bırakması
- D) Sakarya Savaşı’nın 1919’da zaten kazanılması
- E) Büyük Taarruz’un Temmuz 1921’de tamamlanması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1921 Kütahya-Eskişehir çarpışmaları ardından ordunun Sakarya gerisine çekilmesi savunmayı yeniden kurmak için alınan askerî karardır.
Bir yazıtta kağan, halkın refahını sağlayamadığında devletin zayıflayacağını ve boyların birbirinden kopacağını söylüyor. Bu metinden en sağlam çıkarım hangisidir?
- A) Bütün Türk devletlerinin tek hanedan tarafından yönetildiği
- B) Yöneticinin sorumluluğu ile siyasi birlik arasında ilişki kurulduğu
- C) Orhun Yazıtları’nın yalnız askerî sayı cetveli olduğu
- D) Töre kurallarının hiçbir siyasi işlev taşımadığı
- E) Göçlerin tamamen yasaklandığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Orhun metinlerinde devletin sürekliliği, iyi yönetim ve birlik temaları vardır; metinden bütün dönemlere ilişkin mutlak sonuç çıkarılamaz.
1402 Ankara Savaşı sonrası şehzadeler arasındaki mücadelelerin 1413’e kadar sürmesi hangi siyasi koşulla en yakından ilişkilidir?
- A) Merkezî otoritenin zayıflaması ve hanedan üyelerinin meşruiyet yarışına girmesi
- B) Osmanlı yönetiminde hanedan kurumunun hiç bulunmaması
- C) Bizans’ın 1402’de tamamen ortadan kalkması
- D) Memlüklerin Osmanlı başkentini yönetmesi
- E) Bütün beylerin taht hakkından vazgeçmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Timur karşısındaki yenilgi merkezî denetimi sarstı. Hanedan içi rekabet ve yerel siyasi odakların güçlenmesi Fetret Devri’ni belirledi.
1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin 1923 Lozan Boğazlar düzenine göre Türkiye’ye sağladığı temel güvenlik avantajı nedir?
- A) Boğazların askerî savunması ve geçiş rejimindeki Türk yetkilerinin güçlenmesi
- B) Boğazların tüm devletlere sürekli ve koşulsuz kapatılması
- C) Boğazların yabancı devletlerce tamamen ilhak edilmesi
- D) Türkiye’nin Karadeniz kıyılarından çekilmesi
- E) İstanbul’un başkent yapılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Montrö, Türkiye’nin Boğazları yeniden askerî bakımdan tahkim edebilmesine ve geçiş rejimini sözleşme şartlarında yönetmesine olanak tanıdı.
II. Meşrutiyet’in ilanı (1908) ve 31 Mart Vakası’nın (1909) ardışık yaşanması hangi siyasi duruma işaret eder?
- A) 1908’de bütün siyasi çekişmelerin tamamen bittiğine
- B) 31 Mart Vakası’nın 1876’da gerçekleştiğine
- C) Anayasal düzene geçişin toplumsal-siyasi çatışmalardan bağımsız olmadığına
- D) Meclis’in 1908’de ilk kez Yeniçerilerce kurulduğuna
- E) Anayasal düzenin hiç tartışılmadığına
Doğru cevap: C
Çözüm: 1908’de anayasal hayat yeniden başladı; 1909’da yaşanan ayaklanma yeni siyasi düzene ilişkin gerilimleri gösterir.
Hammurabi Kanunları’nda suçun ve cezanın kişinin toplumsal konumuna göre farklılaşması hangi çıkarımı destekler?
- A) Herkesin her durumda aynı cezayı aldığını
- B) Hukuki düzenin yazısız ve tamamen belirsiz olduğunu
- C) Toplumda hiçbir sosyal statü bulunmadığını
- D) Hukuk uygulamalarında toplumsal tabakalaşmanın etkili olduğunu
- E) Hammurabi’nin Babil’le ilgisi olmadığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Hammurabi Kanunları’nda sınıf ve statü farkları ceza düzenlemelerine yansır; bu durum dönemin hiyerarşik toplum yapısını gösterir.
Çaka Beyliği’nin deniz gücü kurması ile Türkiye Selçuklularının limanları geliştirmesi hangi ortak stratejik öneme işaret eder?
- A) Denizcilik faaliyetlerinin bozkırda tamamen yasak olmasına
- B) Anadolu’da deniz erişiminin askerî ve ticari avantaj sağlamasına
- C) Anadolu’daki bütün devletlerin donanmasız olmasına
- D) Siyasi gücün yalnız kara ordusuyla ölçülmesine
- E) Bütün limanların tarım için kapatılmasına
Doğru cevap: B
Çözüm: Çaka Beyliği erken denizcilik faaliyeti, Türkiye Selçuklu liman politikaları ise deniz ticaretinin önemini yansıtır; amaçlar farklı olabilir.