Eski Türk devletlerinde önemli siyasi meselelerin görüşüldüğü danışma meclisi hangi adla bilinir?
- A) Kurultay
- B) Divan-ı Mezalim
- C) Meclis-i Mebusan
- D) Senato
- E) Lonca
Doğru cevap: A
Çözüm: Kurultay, toy adıyla da anılan; devlet işlerinin görüşüldüğü danışma toplantısıdır. Hakan ve hatun burada etkili olabilirdi.
Türklerin Orta Asya’dan batıya yönelen göçleriyle Avrupa’daki siyasi yapıyı etkileyen büyük hareket hangi adla anılır?
- A) Coğrafi Keşifler
- B) Sanayi Devrimi
- C) Kavimler Göçü
- D) Haçlı Seferleri
- E) Reform Hareketleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Kavimler Göçü, IV. yüzyıl sonlarından itibaren Avrupa’daki kavimlerin yer değiştirmesiyle siyasi yapıyı dönüştürmüştür.
Avrupa Hun Devleti’nin en tanınmış hükümdarlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Satuk Buğra Han
- B) Nizamülmülk
- C) Kılıç Arslan II
- D) Alp Arslan
- E) Attila
Doğru cevap: E
Çözüm: Attila, Avrupa Hun Devleti hükümdarıdır; Doğu ve Batı Roma ile yürüttüğü diplomasi ve seferlerle tanınır.
Türk hükümdarları arasında İslamiyet’i kabul etmesiyle tanınan Karahanlı hükümdarı kimdir?
- A) Bilge Kağan
- B) Satuk Buğra Han
- C) Bumin Kağan
- D) Mete Han
- E) Süleyman Şah
Doğru cevap: B
Çözüm: Satuk Buğra Han, Karahanlılar ve İslamiyet’in Türk toplulukları arasında yayılması bağlamında öne çıkan hükümdardır.
Türk-İslam edebiyatının “Kutadgu Bilig” adlı eserinin yazarı kimdir?
- A) Kaşgarlı Mahmud
- B) Edip Ahmet Yükneki
- C) Ahmed Yesevi
- D) Yusuf Has Hacib
- E) Nizamülmülk
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib’in yazdığı, devlet yönetimi ve erdemli yaşama ilişkin öğütler içeren önemli Türkçe eserdir.
Türkçenin söz varlığı ve lehçelerini tanıtmak amacıyla yazılan “Divanü Lügati’t-Türk” kime aittir?
- A) Kaşgarlı Mahmud
- B) Yusuf Has Hacib
- C) Ahmed Yesevi
- D) Hoca Dehhani
- E) Nizamülmülk
Doğru cevap: A
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lügati’t-Türk adlı eseri, Türk dilini tanıtan sözlük ve kültür kaynağı olarak önem taşır.
Gazne Devleti’nin Hindistan seferleriyle tanınan hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kül Tigin
- B) I. Kılıç Arslan
- C) Gazneli Mahmud
- D) Bumin Kağan
- E) Bilge Kağan
Doğru cevap: C
Çözüm: Gazneli Mahmud, Hindistan’a düzenlediği seferler ve Gazne Devleti’nin siyasi gücünü artırmasıyla tanınır.
Karahanlılar ile Gaznelilerin siyasi yapıları karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Karahanlılarda Türkçe kültürel üretim güçlü iken Gazne yönetimi çok etnili geniş bir coğrafyaya hükmetmiştir.
- B) Her iki devlet yalnız deniz ticaretinden geçinmiştir.
- C) Karahanlılar ilk kez 19. yüzyılda kurulmuştur.
- D) Gaznelilerin hiçbir Türk hükümdarı olmamıştır.
- E) İki devlet de İslamiyet öncesi dönemde sona ermiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Karahanlılar Türk-İslam eserleriyle, Gazneliler ise Türk hanedan yönetimi altında çok kültürlü siyasi yapı ve Hindistan seferleriyle öne çıkar.
“Kutadgu Bilig” ile “Divanü Lügati’t-Türk” eserlerinin başlıca konuları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
- A) Türk dili sözlüğü – maden işleme teknikleri
- B) Tıp tarihi – astronomi gözlemleri
- C) Devlet yönetimi ve öğüt – Türk dili ve söz varlığı
- D) Askerî haritacılık – gemi yapımı
- E) Mimarlık kuralları – Roma kanunları
Doğru cevap: C
Çözüm: Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i siyaset ve ahlak öğütleri içerir; Kaşgarlı Mahmud’un eseri Türk dili ve kültürünü tanıtır.
“Atabetü’l-Hakayık” ile “Divan-ı Hikmet” için doğru yazar eşleştirmesi hangisidir?
- A) Kaşgarlı Mahmud – Yusuf Has Hacib
- B) Nizamülmülk – Gazneli Mahmud
- C) Bilge Kağan – Bumin Kağan
- D) Ahmed Yesevi – Edip Ahmet Yükneki
- E) Edip Ahmet Yükneki – Ahmed Yesevi
Doğru cevap: E
Çözüm: Atabetü’l-Hakayık Edip Ahmet Yükneki’ye; tasavvufi öğütleri içeren Divan-ı Hikmet Ahmed Yesevi’ye bağlanır.
Büyük Selçukluların 1040 Dandanakan Savaşı’ndan sonra 1071 Malazgirt’e uzanan başarıları hangi sıralamayla gerçekleşmiştir?
- A) Malazgirt → Dandanakan → Pasinler
- B) Dandanakan → Pasinler → Malazgirt
- C) Pasinler → Malazgirt → Dandanakan
- D) Dandanakan → Malazgirt → Pasinler
- E) Malazgirt → Pasinler → Dandanakan
Doğru cevap: B
Çözüm: Dandanakan 1040, Pasinler 1048, Malazgirt 1071 tarihlidir. Bu savaşlar Selçukluların Horasan’dan Anadolu’ya etkisinin genişlemesini gösterir.
Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girmesi Büyük Selçuklu siyasi konumu bakımından neyi sağlamıştır?
- A) Halifelik makamının aynı yıl tamamen kaldırılmasını
- B) Anadolu’da Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılmasını
- C) Bizans başkentinin ele geçirilmesini
- D) Abbasi halifeliğiyle ilişkiler üzerinden siyasi meşruiyet ve nüfuzun güçlenmesini
- E) Moğol baskısının 13. yüzyılda bitmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Tuğrul Bey’in Bağdat’a girişi Abbasi halifeliğini Büveyhî nüfuzundan kurtarmış ve Selçukluların İslam dünyasındaki itibarını artırmıştır.
Büyük Selçuklularda gelirleri belirli hizmetler karşılığında görevlilere ayrılan ikta uygulamasının başlıca yararı nedir?
- A) Kamu gelirleriyle askerî ve idari hizmetlerin desteklenmesi
- B) Toprağın tümünün özel mülk olarak dağıtılması
- C) Merkezî yönetim ve ordunun tamamen kaldırılması
- D) Ticarete ilişkin her türlü verginin yok edilmesi
- E) Sadece deniz savaşlarının finanse edilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: İkta düzeninde belirli toprakların vergi gelirleri hizmet karşılığı tahsis edilir; mülkiyetin mutlaka şahsa geçtiği anlamına gelmez.
Hazar devletinde farklı inançların varlığı ve yöneticiler arasında Museviliğin benimsenmesi hangi tarihsel yöntemi gerektirir?
- A) Bir toplumda yalnız tek din bulunabileceğini varsaymak
- B) Dini yalnız devletin kuruluş tarihiyle belirlemek
- C) Başka inançlara ilişkin bütün kaynakları yok saymak
- D) Yönetici çevrenin dinî tercihini bütün nüfusa otomatik olarak yaymamak
- E) Göç ve ticaret ilişkilerini peşinen reddetmek
Doğru cevap: D
Çözüm: Hazarların dinî tarihinde yönetici ve halk düzeyleri ayrılmalıdır. Yönetici seçiminin tüm nüfusu temsil ettiği otomatik söylenemez.
751 Talas Savaşı’ndan Türklerin topluca ve aynı gün Müslüman olduğu sonucu çıkarılabilir mi?
- A) Hayır; İslamiyet’e geçiş farklı Türk topluluklarında yüzyıllara yayılan bir süreçtir.
- B) Evet; bütün Türk devletleri bu tarihte tek din kabul etmiştir.
- C) Evet; Anadolu’daki tüm beylikler bu savaşta kurulmuştur.
- D) Hayır; çünkü Türklerle Abbasiler hiç karşılaşmamıştır.
- E) Evet; Talas Savaşı doğrudan Bizans’a karşı yapılmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Talas önemli siyasi yakınlaşma sürecidir; din değişimi tek bir savaşla ve bütün topluluklarda aynı hızda gerçekleşmez.
Karahanlı döneminde Türkçe eserlerin yazılmaya devam etmesi, İslamiyet’in kabulüne ilişkin hangi değerlendirmeyi destekler?
- A) İslamiyet’le Türkçenin tümüyle terk edildiğini
- B) Karahanlıların yazılı esere hiç önem vermediğini
- C) Dinî değişimle birlikte yerel dil ve kültürel üretimin sürdürülebildiğini
- D) Bütün eserlerin yalnız Latince yazıldığını
- E) Türk kültürünün İslam dünyasıyla ilişki kurmadığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati’t-Türk, Türkçe kültürel üretimin İslamî dönemde de sürdüğünün güçlü örneklerindendir.
Bir eserde hükümdarın adaletli olması, aklın ve bilginin devlet yönetimindeki önemi anlatılıyor. Hangi eserle eşleştirme en güçlüdür?
- A) Divanü Lügati’t-Türk
- B) Orhun Yazıtları
- C) Divan-ı Hikmet
- D) Atabetü’l-Hakayık
- E) Kutadgu Bilig
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından yazılmış bir siyaset ve ahlak eseridir; adalet ve devlet yönetimi ana konular arasındadır.
Bir tarihçi hem 1040 Dandanakan’ı hem 1055 Bağdat gelişmesini inceliyor. Hangi süreç iki olayı birlikte açıklar?
- A) Selçukluların 1243’te Moğollara bağlanması
- B) Selçukluların bağımsız siyasi güçten İslam dünyasında etkin otoriteye dönüşmesi
- C) Türkiye Selçuklularının 1077’de yıkılması
- D) Anadolu beyliklerinin 552’de birleşmesi
- E) Göktürklerin Bağdat’ta ilk devletini kurması
Doğru cevap: B
Çözüm: Dandanakan siyasi bağımsızlığı pekiştirirken Tuğrul Bey’in Bağdat’a girmesi Selçuklu etkisinin halifelik merkezine uzandığını gösterir.
Büyük Selçuklularda ikta geliri karşılığında asker yetiştirilmesi ile Nizamiye medreselerinin desteklenmesi birlikte hangi ihtiyaca cevap vermiştir?
- A) Yalnız deniz aşırı sömürge kurmaya
- B) Toprak mülkiyetini bütün halka eşit dağıtmaya
- C) Hükümdarlık kurumunu tamamen kaldırmaya
- D) Devletin askerî ve eğitimli idari kapasitesini güçlendirmeye
- E) Ticareti yalnız yabancılara bırakmaya
Doğru cevap: D
Çözüm: İkta, askerî-idari hizmetin mali temelini destekler; medreseler dinî ve idari eğitimli insan kaynağının yetişmesini kolaylaştırır.
Pasinler (1048), Malazgirt (1071) ve Miryokefalon (1176) savaşları Anadolu tarihi açısından birlikte nasıl yorumlanabilir?
- A) Türklerin Anadolu’ya yönelişi, yerleşimi ve egemenliğinin pekişmesiyle ilişkili aşamalar olarak
- B) Üçünün de Moğollarla yapıldığı savaşlar olarak
- C) Üçünün de Avrupa Hunları tarafından kazanıldığı savaşlar olarak
- D) Üçünün de tek hükümdarın aynı yıl kazandığı savaşlar olarak
- E) Anadolu’nun tümünde Türk varlığını sona erdiren çatışmalar olarak
Doğru cevap: A
Çözüm: Pasinler erken Selçuklu-Bizans mücadelesi; Malazgirt göç ve yerleşimin hızlanması; Miryokefalon egemenliğin pekişmesi bakımından önem taşır.