Eski Türk devlet geleneğinde “ülkenin hanedan üyelerinin ortak yönetim alanı sayılması” aşağıdaki sonuçlardan hangisine zemin hazırlamıştır?
- A) Hükümdarlığın seçimle her yıl değişmesine
- B) Taht mücadeleleri ve siyasi parçalanma riskine
- C) Bütün boyların tek şehirde toplanmasına
- D) Ordunun yalnız ücretli askerlerden kurulmasına
- E) Töre kurallarının tamamen kaldırılmasına
Doğru cevap: B
Çözüm: Ülkenin hanedanın ortak malı olarak görülmesi, hanedan mensuplarının iktidar iddiasında bulunmasını kolaylaştırmış ve bölünmeleri artırabilmiştir.
Eski Türklerde hatunun elçi kabulünde ve devlet toplantılarında görünmesi hangi yargıyı destekler?
- A) Tahta yalnız hatunların geçebildiğini
- B) Kurultayın tamamen kaldırıldığını
- C) Devlet kararlarının yalnız din adamlarınca alındığını
- D) Hanedan kadınlarının devlet yönetiminde belirli roller üstlenebildiğini
- E) Yönetimde hiçbir danışma geleneği bulunmadığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Hatunun siyasi tören ve görüşmelere katılması, bazı Türk devletlerinde yönetim işlerinde temsil ve etki sahibi olabildiğini gösterir.
Orhun Yazıtları’ndaki birlik ve yöneticilerin sorumluluğuna ilişkin uyarılar, öncelikle hangi amaca hizmet eder?
- A) Siyasi tecrübeyi gelecek kuşaklara aktarmaya
- B) Bizans hukukunu Türkçeye çevirmeye
- C) Kâğıt para basımını duyurmaya
- D) İlk tarımsal ürünü tespit etmeye
- E) Bütün devletleri aynı anda yönetmeye
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazıtlarda kağanların halkı koruma, devleti ayakta tutma ve geçmişte yapılan hatalardan ders çıkarma düşüncesi işlenir.
Uygurlarda Manihaizm’in bazı çevrelerde benimsenmesi, toplumun yaşam biçimine ilişkin hangi değişimle birlikte anılır?
- A) Atlı bozkır kültürünün tümüyle yok olmasıyla
- B) Türkçenin kullanılmasının yasaklanmasıyla
- C) Yerleşik yaşam ve şehir kültürünün güçlenmesiyle
- D) Bütün Türk boylarının aynı dinî tercihi yapmasıyla
- E) Devlet yönetiminin yalnız Bizans’a bırakılmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Uygurlarda Manihaizm’in etkisi, kent kültürü ve yerleşikliğin gelişmesiyle birlikte ele alınır; tüm Uygurların aynı yaşam biçimini benimsediği söylenemez.
Kavimler Göçü’nün Batı Roma üzerindeki sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Batı Roma’nın kuruluş tarihini öne çekmesi
- B) Roma toplumunu tek bir Orta Asya boyuna dönüştürmesi
- C) Akdeniz’de tüm ticaretin bir günde bitmesi
- D) Doğu Roma’nın aynı yıl tamamen yıkılması
- E) Siyasi ve askerî baskıların artmasına katkıda bulunması
Doğru cevap: E
Çözüm: Kavimler Göçü Avrupa’daki nüfus ve siyasi dengeleri değiştirmiş; Batı Roma’nın karşılaştığı baskıları artıran süreçlerden biri olmuştur.
Hazar yönetici çevrelerinde Museviliğin benimsenmesi, ilk Türk toplulukları hakkında hangi genel çıkarıma örnektir?
- A) Bütün Türk devletlerinin aynı anda Musevi olduğuna
- B) Türk topluluklarının farklı dinî geleneklerle etkileşebildiğine
- C) Museviliğin yalnız Anadolu’da ortaya çıktığına
- D) İslamiyet’in Orta Asya’da hiç bilinmediğine
- E) Din değişiminin devlet hayatını hiçbir koşulda etkilemediğine
Doğru cevap: B
Çözüm: Hazar yönetici çevrelerinde Museviliğin benimsenmesi, erken Türk tarihindeki dinî ve kültürel çeşitliliği gösteren örneklerdendir.
751 Talas Savaşı’nın Türk-İslam ilişkileri açısından önemi hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Türklerin ilk kez Anadolu’da devlet kurmasını sağlaması
- B) Selçukluların Bizans’a karşı zaferi olması
- C) Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu tamamlaması
- D) Abbasilerle Karlukların yakınlaşmasına ve İslamiyet’in yayılma sürecine katkı sağlaması
- E) Anadolu’da Moğol egemenliğini başlatması
Doğru cevap: D
Çözüm: Talas’ta Abbasilerle Karluklar aynı tarafta yer almıştır. Bu süreç, Türklerin İslam dünyasıyla ilişkilerinin gelişmesinde etkili olmuştur.
Karahanlılar ile Gaznelilerin siyasi yapıları karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Karahanlılarda Türkçe kültürel üretim güçlü iken Gazne yönetimi çok etnili geniş bir coğrafyaya hükmetmiştir.
- B) Her iki devlet yalnız deniz ticaretinden geçinmiştir.
- C) Karahanlılar ilk kez 19. yüzyılda kurulmuştur.
- D) Gaznelilerin hiçbir Türk hükümdarı olmamıştır.
- E) İki devlet de İslamiyet öncesi dönemde sona ermiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Karahanlılar Türk-İslam eserleriyle, Gazneliler ise Türk hanedan yönetimi altında çok kültürlü siyasi yapı ve Hindistan seferleriyle öne çıkar.
“Kutadgu Bilig” ile “Divanü Lügati’t-Türk” eserlerinin başlıca konuları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
- A) Türk dili sözlüğü – maden işleme teknikleri
- B) Tıp tarihi – astronomi gözlemleri
- C) Devlet yönetimi ve öğüt – Türk dili ve söz varlığı
- D) Askerî haritacılık – gemi yapımı
- E) Mimarlık kuralları – Roma kanunları
Doğru cevap: C
Çözüm: Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i siyaset ve ahlak öğütleri içerir; Kaşgarlı Mahmud’un eseri Türk dili ve kültürünü tanıtır.
“Atabetü’l-Hakayık” ile “Divan-ı Hikmet” için doğru yazar eşleştirmesi hangisidir?
- A) Kaşgarlı Mahmud – Yusuf Has Hacib
- B) Nizamülmülk – Gazneli Mahmud
- C) Bilge Kağan – Bumin Kağan
- D) Ahmed Yesevi – Edip Ahmet Yükneki
- E) Edip Ahmet Yükneki – Ahmed Yesevi
Doğru cevap: E
Çözüm: Atabetü’l-Hakayık Edip Ahmet Yükneki’ye; tasavvufi öğütleri içeren Divan-ı Hikmet Ahmed Yesevi’ye bağlanır.
Büyük Selçukluların 1040 Dandanakan Savaşı’ndan sonra 1071 Malazgirt’e uzanan başarıları hangi sıralamayla gerçekleşmiştir?
- A) Malazgirt → Dandanakan → Pasinler
- B) Dandanakan → Pasinler → Malazgirt
- C) Pasinler → Malazgirt → Dandanakan
- D) Dandanakan → Malazgirt → Pasinler
- E) Malazgirt → Pasinler → Dandanakan
Doğru cevap: B
Çözüm: Dandanakan 1040, Pasinler 1048, Malazgirt 1071 tarihlidir. Bu savaşlar Selçukluların Horasan’dan Anadolu’ya etkisinin genişlemesini gösterir.
Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girmesi Büyük Selçuklu siyasi konumu bakımından neyi sağlamıştır?
- A) Halifelik makamının aynı yıl tamamen kaldırılmasını
- B) Anadolu’da Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılmasını
- C) Bizans başkentinin ele geçirilmesini
- D) Abbasi halifeliğiyle ilişkiler üzerinden siyasi meşruiyet ve nüfuzun güçlenmesini
- E) Moğol baskısının 13. yüzyılda bitmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Tuğrul Bey’in Bağdat’a girişi Abbasi halifeliğini Büveyhî nüfuzundan kurtarmış ve Selçukluların İslam dünyasındaki itibarını artırmıştır.
Büyük Selçuklularda gelirleri belirli hizmetler karşılığında görevlilere ayrılan ikta uygulamasının başlıca yararı nedir?
- A) Kamu gelirleriyle askerî ve idari hizmetlerin desteklenmesi
- B) Toprağın tümünün özel mülk olarak dağıtılması
- C) Merkezî yönetim ve ordunun tamamen kaldırılması
- D) Ticarete ilişkin her türlü verginin yok edilmesi
- E) Sadece deniz savaşlarının finanse edilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: İkta düzeninde belirli toprakların vergi gelirleri hizmet karşılığı tahsis edilir; mülkiyetin mutlaka şahsa geçtiği anlamına gelmez.
Nizamülmülk’ün “Siyasetname” adlı eseri, Büyük Selçukluların hangi alanına ışık tutar?
- A) Sümer çivi yazısının keşfine
- B) Antik Roma mimarisine
- C) Devlet idaresi ve hükümdarlık anlayışına
- D) Sanayi Devrimi teknolojisine
- E) Osmanlı Tanzimat fermanlarına
Doğru cevap: C
Çözüm: Siyasetname devlet yönetimi, yöneticilerin görevleri ve adalet anlayışı gibi konuları ele alır; Selçuklu idari düşüncesi için önemlidir.
1071 Malazgirt Savaşı ile 1176 Miryokefalon Savaşı arasındaki temel farkı hangi ifade doğru açıklar?
- A) Her iki savaş da aynı hükümdar döneminde olmuştur.
- B) Malazgirt Moğollarla, Miryokefalon Gaznelilerle yapılmıştır.
- C) Malazgirt Türkiye Selçuklu Devleti’nin sonunu getirmiştir.
- D) Miryokefalon Malazgirt’ten önce yapılmıştır.
- E) Malazgirt Anadolu’ya Türk yerleşimini hızlandırmış; Miryokefalon Türk egemenliğinin kalıcılığını pekiştirmiştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Malazgirt Alp Arslan’ın Bizans’a zaferidir; Miryokefalon ise II. Kılıç Arslan döneminde Bizans’a karşı kazanılmıştır.
İlk Türk beyliklerinden Saltukluların etkin olduğu merkez aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İzmir
- B) Erzurum
- C) Konya
- D) Antalya
- E) Söğüt
Doğru cevap: B
Çözüm: Saltuklular Erzurum çevresinde faaliyet göstermiştir. Çaka Beyliği ise İzmir ve Ege kıyılarındaki denizcilikle ilişkilidir.
Artukluların mimari mirasıyla öne çıktığı Anadolu bölgesi hangisidir?
- A) Edirne ve çevresi
- B) Bursa ve çevresi
- C) Tekirdağ ve çevresi
- D) Mardin ve çevresi
- E) İzmir ve çevresi
Doğru cevap: D
Çözüm: Artuklular Mardin, Hasankeyf ve çevresinde önemli mimari eserler bırakmıştır; bölgedeki eserleri Türk-İslam sanatına katkı sunar.
Türkiye Selçuklularında kervansaray yapımına önem verilmesinin başlıca amacı hangisidir?
- A) Ticaret yollarında güvenli konaklama ve mal dolaşımını desteklemek
- B) Deniz ticaretini tümüyle yasaklamak
- C) Kentlerde yalnız askerî eğitim vermek
- D) Göçebe hayvancılığı bir günde sona erdirmek
- E) Dış ticareti sadece tek limana kapatmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Kervansaraylar tüccarlara konaklama ve korunma olanağı sağlayarak Anadolu’daki kara ticaretinin canlanmasına katkıda bulunmuştur.
1243 Kösedağ yenilgisinden sonra Anadolu’da hangi siyasi gelişme belirginleşmiştir?
- A) Büyük Selçukluların ilk kez kurulması
- B) Bizans’ın bütün Asya topraklarına aynı gün hâkim olması
- C) Türkiye Selçuklu merkezî otoritesinin zayıflaması ve beyliklerin güçlenmesi
- D) Osmanlıların tüm Avrupa’yı ele geçirmesi
- E) Talas Savaşı’nın yeniden yaşanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kösedağ yenilgisi Türkiye Selçuklularını Moğol/İlhanlı baskısına açık hâle getirmiş, Anadolu’da siyasi parçalanma eğilimini artırmıştır.
Türkiye Selçuklularında limanlara, kara yollarına ve kervansaraylara verilen önem hangi ekonomik politikayı gösterir?
- A) Ticaretten tamamen vazgeçmek
- B) Yalnız savaş ganimetine dayanmak
- C) Bütün limanları kapatmak
- D) Vergi toplama yetkisini tümüyle kaldırmak
- E) Ticareti geliştirmek ve Anadolu’yu geçiş güzergâhı hâline getirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Liman ve kara ticaret yollarının desteklenmesi, Anadolu’nun transit ticaret potansiyelini kullanmaya dönük bir politikadır.