Osmanlı Devleti’nin 1699 yılında imzaladığı, Avrupa’da önemli toprak kayıplarını kabul ettiği antlaşma hangisidir?
- A) Pasarofça Antlaşması
- B) Karlofça Antlaşması
- C) Küçük Kaynarca Antlaşması
- D) Yaş Antlaşması
- E) Zitvatorok Antlaşması
Doğru cevap: B
Çözüm: Karlofça Antlaşması 1699’da Avusturya, Lehistan ve Venedik ile yapılmış; Osmanlıların Avrupa’daki önemli kayıplarını resmileştirmiştir.
Osmanlı ile Safevîler arasında 1639 yılında imzalanan antlaşma hangisidir?
- A) Karlofça Antlaşması
- B) Pasarofça Antlaşması
- C) Küçük Kaynarca Antlaşması
- D) Kasr-ı Şirin Antlaşması
- E) Belgrad Antlaşması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kasr-ı Şirin Antlaşması 1639’da Osmanlı–Safevî ilişkilerinde önemli bir sınır düzenlemesi oluşturmuş ve sonraki sınıra temel sağlamıştır.
1718 Pasarofça Antlaşması sonrasında başlayan ve 1730’a kadar süren Osmanlı dönemi hangi adla anılır?
- A) Lale Devri
- B) Fetret Devri
- C) Tanzimat Devri
- D) I. Meşrutiyet
- E) İstibdat Devri
Doğru cevap: A
Çözüm: Lale Devri geleneksel olarak 1718 Pasarofça Antlaşması’yla başlatılır ve 1730 Patrona Halil İsyanı’yla sona erer.
Lale Devri sırasında tahta bulunan Osmanlı padişahı kimdir?
- A) III. Selim
- B) II. Mahmud
- C) III. Ahmed
- D) I. Abdülmecid
- E) II. Abdülhamid
Doğru cevap: C
Çözüm: III. Ahmed dönemi ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın çalışmaları Lale Devri’nin kültürel ve diplomatik yenilikleriyle ilişkilidir.
Osmanlı Türkçesiyle basım yapan matbaanın geliştirilmesinde 1720’lerde öne çıkan kişi kimdir?
- A) Midhat Paşa
- B) Alemdar Mustafa Paşa
- C) Ziya Gökalp
- D) Namık Kemal
- E) İbrahim Müteferrika
Doğru cevap: E
Çözüm: İbrahim Müteferrika, Sait Çelebi ile birlikte Türkçe eser basan matbaanın kurulmasında rol aldı; Osmanlı’daki ilk matbaa olduğu söylenemez.
1730 yılında Lale Devri’ni sona erdiren ayaklanma hangisidir?
- A) Kabakçı Mustafa İsyanı
- B) Patrona Halil İsyanı
- C) 31 Mart Vakası
- D) Celali İsyanları
- E) Şeyh Bedreddin İsyanı
Doğru cevap: B
Çözüm: Patrona Halil İsyanı 1730’da Lale Devri’nin sona ermesine yol açmış, III. Ahmed tahttan indirilmiştir.
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması Osmanlı Devleti ile hangi devlet arasında imzalanmıştır?
- A) Fransa
- B) İngiltere
- C) Avusturya
- D) Rusya
- E) İtalya
Doğru cevap: D
Çözüm: Küçük Kaynarca Antlaşması 1774’te Osmanlı ile Rusya arasında imzalandı; Karadeniz ve Kırım siyaseti açısından önemlidir.
XVII. yüzyılda Anadolu’da yaşanan Celali isyanlarının yaygınlaşmasında hangi koşullar etkili olmuştur?
- A) Yalnız denizaşırı sömürge anlaşmaları
- B) Ekonomik sıkıntılar, vergi baskıları ve güvenlik sorunları
- C) İlk anayasanın kaldırılması
- D) Balkanların 1912’de işgali
- E) Lale Devri matbaasının kapanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Celali isyanları Anadolu’da üretim, güvenlik ve vergi düzeniyle bağlantılı sosyal-ekonomik sorunlar içinde değerlendirilir.
Karlofça (1699) ile Pasarofça (1718) antlaşmaları arasındaki ortak Osmanlı siyaseti sorunu hangisidir?
- A) Osmanlı Devleti’nin ilk kez kurulması
- B) İstanbul’un Bizans’tan alınması
- C) Türklerin Orta Asya’dan ilk göçü
- D) Avrupa’daki askerî ve siyasi konumu koruma güçlüğü
- E) Kanun-i Esasi’nin yürürlükten kalkması
Doğru cevap: D
Çözüm: Her iki antlaşma da Osmanlıların Avrupa güçleriyle ilişkilerinde yaşadığı askerî-siyasi değişimin ve toprak kayıplarının parçasıdır.
Lale Devri’nde Avrupa başkentlerine elçilik heyetleri gönderilmesi hangi gelişime örnektir?
- A) Avrupa’yı tanıma ve diplomatik gözlem yoluyla yenilik arayışına
- B) Askerî seferlerin bütün ülkelerde yasaklanmasına
- C) Osmanlı Devleti’nin 1718’de sona ermesine
- D) Meşrutiyetin bir yüzyıl önce ilanına
- E) İlk Türk devletinin yeniden kurulmasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Lale Devri’nde Avrupa ile kurulan diplomatik ve kültürel temaslar teknik ve sosyal yeniliklerin izlenmesini kolaylaştırdı.
İbrahim Müteferrika matbaasını “Osmanlı topraklarındaki ilk matbaa” saymak neden yanlıştır?
- A) Türkçe eser hiç basılmadığı için
- B) Matbaanın Avrupa’da da hiçbir yerde bulunmadığı için
- C) Osmanlı topraklarında daha önce gayrimüslim topluluklarca matbaalar kullanılmıştır.
- D) Müteferrika yalnız telgrafla uğraştığı için
- E) Matbaanın ilk kez 1908’de icat edildiği için
Doğru cevap: C
Çözüm: Osmanlı’da Yahudi, Ermeni ve Rum toplulukları daha önce baskı faaliyetleri yürütmüştür; Müteferrika girişimi Türkçe basım açısından önemlidir.
1774 Küçük Kaynarca ile 1783 Rusya’nın Kırım’ı ilhakı hangi siyasi süreçte birbirini izler?
- A) Osmanlıların Kırım’ı ilk kez fethetmesi
- B) Kırım’ın bir anda Bizans toprağı olması
- C) Kanun-i Esasi’nin Kırım’da hazırlanması
- D) Trablusgarp’ın Osmanlıya yeniden bağlanması
- E) Kırım’ın Osmanlı egemenliği dışına çıkması ve Rusya’nın bölgede güçlenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Küçük Kaynarca Kırım’ın Osmanlı bağından kopması açısından önemliydi; Rusya Kırım’ı 1783’te ilhak etti.
III. Selim’in Nizam-ı Cedid reformlarının en doğrudan hedefi hangisidir?
- A) Yeniçeri Ocağı’nı 1826’da kaldırmak
- B) Yeni usulde eğitim gören düzenli bir ordu oluşturmak
- C) 1876 Anayasası’nı hazırlamak
- D) Meclis-i Mebusan’ı 1908’de açmak
- E) Trablusgarp’ı İtalya’ya bırakmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Nizam-ı Cedid III. Selim’in özellikle askerî eğitim, teşkilat ve mali kaynak düzenlemelerini kapsayan yenilik girişimidir.
Sened-i İttifak (1808) için hangi değerlendirme daha doğrudur?
- A) Halkoyuyla kabul edilmiş modern bir anayasa metnidir.
- B) Osmanlıların I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesidir.
- C) Gayrimüslimlere ilişkin 1856 düzenlemesidir.
- D) Merkezî yönetim ile ayanların karşılıklı yükümlülüklerini düzenleme girişimidir.
- E) Yalnız dış ticaret gümrük tarifesini belirler.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sened-i İttifak II. Mahmud dönemindeki merkez–ayan ilişkilerine ilişkindir; Kanun-i Esasi gibi modern anayasa niteliği taşımaz.
XVII. yüzyılda savaş giderlerinin artması, taşrada vergi toplama gerilimleri ve köylerin boşalması birlikte hangi tarihsel ilişkiyi destekler?
- A) Bütün köylerin isteyerek aynı gün kentlere taşındığını
- B) Askerî ve mali baskıların toplumsal istikrarı etkileyebildiğini
- C) Savaşların vergi düzeniyle hiçbir bağlantısı olmadığını
- D) Anadolu’da tarımsal üretimin hiçbir zaman yapılmadığını
- E) Bütün isyanların tek bir dinî nedeninin bulunduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: Uzun savaşlar, vergi ve güvenlik sorunları Anadolu’daki sosyal düzeni etkiledi; Celali hareketleri çok etkenli açıklanmalıdır.
Karlofça Antlaşması’ndan (1699) sonra Avrupa’daki toprak kayıplarının kalıcılaşması, Osmanlı diplomasi ve askerî politikasında hangi eğilimi güçlendirdi?
- A) Her savaştan sonra mutlaka yeni fetihler yapılmasını
- B) Devletin bütün diplomatik ilişkilerini kapatmasını
- C) Sadece Orta Asya’yı yeniden fethetme hedefini
- D) Kayıpları sınırlandırma ve yeni denge arayışlarını
- E) Karlofça’nın aynı gün tüm Avrupa devletlerini sona erdirmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Karlofça’daki büyük kayıplar ve sonraki antlaşmalar Osmanlıların Avrupa’daki konumunu koruma ve diplomatik denge arama ihtiyacını artırdı.
Lale Devri’nde Avrupa elçilik gözlemleri, tercüme faaliyetleri ve matbaa girişimleri birlikte hangi dönüşümü gösterir?
- A) Avrupa’daki bilgi ve kurumları incelemeye yönelik kültürel-teknik açılımı
- B) Osmanlıların bütün Avrupa kurumlarını eksiksiz benimsediğini
- C) Meşrutiyetin 1718’de kesin biçimde kurulduğunu
- D) Türkçe yazı dilinin ortadan kaldırıldığını
- E) Dış diplomasinin tamamen yasaklandığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Lale Devri’nde seçili bilgi ve tekniklerin izlenmesi hızlandı; bunların tüm topluma aynı ölçüde yayıldığı sonucu çıkarılamaz.
İbrahim Müteferrika’nın Türkçe eser basması üzerine bir öğrenci “Osmanlı tarihinde ilk kez baskı tekniği kullanıldı” diyor. Hata nerededir?
- A) Müteferrika’nın Türkçe kitaplarla ilgilenmesinde
- B) Matbaanın basılı eser üretimine yaramasında
- C) Osmanlı topraklarında ondan önce gayrimüslim matbaalarının faaliyet göstermesini göz ardı etmesinde
- D) Sait Çelebi ile işbirliği yapılmasında
- E) Basımın bilgi dolaşımıyla ilişkili olmasında
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkçe hareketli harfli basımın gelişmesi önemliydi ancak Osmanlı topraklarındaki tüm matbaa geçmişinin başlangıcı değildi.
Küçük Kaynarca ile Kırım’ın Osmanlı hâkimiyetinden ayrılması, 1783’te Rusya tarafından ilhak edilmesi hangi yorumu haklı kılar?
- A) Kırım 1774’te tekrar doğrudan Osmanlı eyaleti olmuştur.
- B) 1783 ilhakı 1774 antlaşmasından önce gerçekleşmiştir.
- C) Rusya 1783’te Kırım üzerindeki bütün iddiasından vazgeçmiştir.
- D) Bu gelişmeler Osmanlı ile Rusya arasında hiç savaş yaşanmadığını gösterir.
- E) Kırım’ın statüsü aşamalı biçimde değişmiş ve Rusya’nın Karadeniz’deki gücü artmıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: 1774’te Kırım’ın Osmanlı bağından ayrılmasıyla 1783’teki Rus ilhakı farklı aşamalardır; kronoloji ve hukuki statü ayırt edilmelidir.
III. Selim’in Nizam-ı Cedid girişimi ile II. Mahmud’un Yeniçeri Ocağı’nı kaldırması hangi ortak soruna farklı çözüm arayışlarıydı?
- A) Sadece Balkanlarda tarım üretimini artırmak
- B) Ordunun çağın savaş koşullarına uyarlanması ve merkezî askerî disiplinin güçlendirilmesi
- C) Meclis-i Mebusan seçimlerini aynı yıl düzenlemek
- D) İlk Türk matbaasını XVI. yüzyılda kurmak
- E) Bütün dış ilişkileri kesmek
Doğru cevap: B
Çözüm: III. Selim yeni eğitimli birlikler kurmaya çalıştı; II. Mahmud eski ocağı kaldırıp yeni ordu teşkilatına yöneldi.