XVII. yüzyılda savaş giderlerinin artması, taşrada vergi toplama gerilimleri ve köylerin boşalması birlikte hangi tarihsel ilişkiyi destekler?
- A) Bütün köylerin isteyerek aynı gün kentlere taşındığını
- B) Askerî ve mali baskıların toplumsal istikrarı etkileyebildiğini
- C) Savaşların vergi düzeniyle hiçbir bağlantısı olmadığını
- D) Anadolu’da tarımsal üretimin hiçbir zaman yapılmadığını
- E) Bütün isyanların tek bir dinî nedeninin bulunduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: Uzun savaşlar, vergi ve güvenlik sorunları Anadolu’daki sosyal düzeni etkiledi; Celali hareketleri çok etkenli açıklanmalıdır.
Karlofça Antlaşması’ndan (1699) sonra Avrupa’daki toprak kayıplarının kalıcılaşması, Osmanlı diplomasi ve askerî politikasında hangi eğilimi güçlendirdi?
- A) Her savaştan sonra mutlaka yeni fetihler yapılmasını
- B) Devletin bütün diplomatik ilişkilerini kapatmasını
- C) Sadece Orta Asya’yı yeniden fethetme hedefini
- D) Kayıpları sınırlandırma ve yeni denge arayışlarını
- E) Karlofça’nın aynı gün tüm Avrupa devletlerini sona erdirmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Karlofça’daki büyük kayıplar ve sonraki antlaşmalar Osmanlıların Avrupa’daki konumunu koruma ve diplomatik denge arama ihtiyacını artırdı.
Lale Devri’nde Avrupa elçilik gözlemleri, tercüme faaliyetleri ve matbaa girişimleri birlikte hangi dönüşümü gösterir?
- A) Avrupa’daki bilgi ve kurumları incelemeye yönelik kültürel-teknik açılımı
- B) Osmanlıların bütün Avrupa kurumlarını eksiksiz benimsediğini
- C) Meşrutiyetin 1718’de kesin biçimde kurulduğunu
- D) Türkçe yazı dilinin ortadan kaldırıldığını
- E) Dış diplomasinin tamamen yasaklandığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Lale Devri’nde seçili bilgi ve tekniklerin izlenmesi hızlandı; bunların tüm topluma aynı ölçüde yayıldığı sonucu çıkarılamaz.
İbrahim Müteferrika’nın Türkçe eser basması üzerine bir öğrenci “Osmanlı tarihinde ilk kez baskı tekniği kullanıldı” diyor. Hata nerededir?
- A) Müteferrika’nın Türkçe kitaplarla ilgilenmesinde
- B) Matbaanın basılı eser üretimine yaramasında
- C) Osmanlı topraklarında ondan önce gayrimüslim matbaalarının faaliyet göstermesini göz ardı etmesinde
- D) Sait Çelebi ile işbirliği yapılmasında
- E) Basımın bilgi dolaşımıyla ilişkili olmasında
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkçe hareketli harfli basımın gelişmesi önemliydi ancak Osmanlı topraklarındaki tüm matbaa geçmişinin başlangıcı değildi.
Küçük Kaynarca ile Kırım’ın Osmanlı hâkimiyetinden ayrılması, 1783’te Rusya tarafından ilhak edilmesi hangi yorumu haklı kılar?
- A) Kırım 1774’te tekrar doğrudan Osmanlı eyaleti olmuştur.
- B) 1783 ilhakı 1774 antlaşmasından önce gerçekleşmiştir.
- C) Rusya 1783’te Kırım üzerindeki bütün iddiasından vazgeçmiştir.
- D) Bu gelişmeler Osmanlı ile Rusya arasında hiç savaş yaşanmadığını gösterir.
- E) Kırım’ın statüsü aşamalı biçimde değişmiş ve Rusya’nın Karadeniz’deki gücü artmıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: 1774’te Kırım’ın Osmanlı bağından ayrılmasıyla 1783’teki Rus ilhakı farklı aşamalardır; kronoloji ve hukuki statü ayırt edilmelidir.
III. Selim’in Nizam-ı Cedid girişimi ile II. Mahmud’un Yeniçeri Ocağı’nı kaldırması hangi ortak soruna farklı çözüm arayışlarıydı?
- A) Sadece Balkanlarda tarım üretimini artırmak
- B) Ordunun çağın savaş koşullarına uyarlanması ve merkezî askerî disiplinin güçlendirilmesi
- C) Meclis-i Mebusan seçimlerini aynı yıl düzenlemek
- D) İlk Türk matbaasını XVI. yüzyılda kurmak
- E) Bütün dış ilişkileri kesmek
Doğru cevap: B
Çözüm: III. Selim yeni eğitimli birlikler kurmaya çalıştı; II. Mahmud eski ocağı kaldırıp yeni ordu teşkilatına yöneldi.
Sened-i İttifak’ı “halkın seçilmiş temsilcileriyle hazırlanmış anayasa” şeklinde tanımlamak neden sorunludur?
- A) Metin yalnız dış ticaret kurallarını içerdiğinden
- B) 1808’de hiçbir ayan bulunmadığından
- C) Osmanlı tarihinde hiç merkez-taşra gerilimi yaşanmadığından
- D) Metin merkezî yönetim ile ayanlar arasındadır; geniş halk temsiline dayalı bir anayasa değildir.
- E) Sened-i İttifak 1908’de ilan edildiğinden
Doğru cevap: D
Çözüm: Sened-i İttifak 1808’in siyasi şartlarında merkez ile ayanlar arasında yükümlülükler düzenlemiştir; çağdaş meclisli anayasa gibi okunmamalıdır.
II. Mahmud döneminde resmî gazete ve nüfus sayımı girişimlerinin yanı sıra askerî reform yapılması, devletin hangi ihtiyacına işaret eder?
- A) Yönetim, insan kaynağı ve bilgi toplama kapasitesini artırmaya
- B) Yalnız saray törenlerini çoğaltmaya
- C) Eski ordunun tüm kurumlarını aynen korumaya
- D) Sınır bölgelerini tamamen yönetimsiz bırakmaya
- E) Devletin nüfus ve mali kaynaklarla ilgisini kesmeye
Doğru cevap: A
Çözüm: Askerî ve idari reformlar devletin merkezî işleyiş, nüfus bilgisi ve duyuru sistemini güçlendirme hedefinin parçalarıdır.
Tanzimat Fermanı’nın can ve mal güvenliği vurgusu ile Kanun-i Esasi’nin meclis düzenlemesi arasındaki temel farkı hangisi açıklar?
- A) Her ikisi yalnız askeri bir ateşkestir.
- B) Tanzimat 1908’de, Kanun-i Esasi 1839’da ilan edilmiştir.
- C) Tanzimat hukukî güvence ilkeleri koyar; Kanun-i Esasi anayasal-siyasal kurumlar oluşturur.
- D) İki metnin de hukuk ve yönetimle hiç ilgisi yoktur.
- E) Kanun-i Esasi yalnız matbaa tekniğini düzenler.
Doğru cevap: C
Çözüm: 1839 Tanzimat devletin hukukî taahhütlerini; 1876 Kanun-i Esasi anayasa ve parlamenter kurumlar çerçevesini temsil eder.
1856 Islahat Fermanı’nın ilanında Kırım Savaşı ve Avrupa devletleriyle ilişkilerin etkili olması hangi yargıyı destekler?
- A) Islahat’ın yalnız savaş alanındaki askerî bir emir olduğunu
- B) Avrupa devletleriyle hiçbir diplomatik temas bulunmadığını
- C) Osmanlıların 1856’da ilk kez kurulduğunu
- D) Gayrimüslim tebaanın Osmanlı’da hiç yaşamadığını
- E) İç hukuk düzenlemelerinin dış siyasi koşullardan da etkilenebildiğini
Doğru cevap: E
Çözüm: Islahat Fermanı iç düzenlemeleri hedeflese de Kırım Savaşı sonrası diplomatik ortamla ilişkiliydi; dış ve iç dinamikler birlikte düşünülmelidir.
Kırım Savaşı yıllarında ilk dış borcun alınması, Osmanlı mali tarihine ilişkin hangi sonucu destekler?
- A) Savaş sırasında devletin hiçbir mali kaynağa ihtiyaç duymadığını
- B) Askerî giderlerin dış finansman bağımlılığını artıran kararlara yol açabildiğini
- C) Dış borçlanmanın ilk kez 1918’de başladığını
- D) 1854 borcunun devlet gelirlerini otomatik sıfırladığını
- E) Kırım Savaşı’nın maliyeyle tamamen ilgisiz olduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: 1854’teki borçlanma savaş giderlerinin finansmanı bağlamında değerlendirilir; borçlanmanın bütün sonraki sonuçları tek olayla açıklanamaz.
1876’da anayasa ilan edilmesine rağmen sonraki dönemde parlamentonun faaliyetinin durdurulması hangi tarihsel ayrımı gösterir?
- A) Anayasa ilanıyla her zaman sınırsız parlamenter güç doğduğunu
- B) Osmanlı Devleti’nin 1876’da cumhuriyet olduğunu
- C) Temsil kurumlarının 1876’dan önce hiç düşünülmediğini
- D) Anayasal metnin varlığı ile temsil kurumlarının fiilen işlemesinin farklı olabileceğini
- E) Kanun-i Esasi’nin sadece askerî bütçe belgesi olduğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Kanun-i Esasi 1876’da ilan edilmiştir; II. Abdülhamid 1878’de Meclis-i Mebusan çalışmalarını durdurmuştur.
Berlin Antlaşması’nın (1878) Balkanlar için getirdiği çok sayıda siyasi düzenleme, hangi genel eğilimi yansıtır?
- A) Osmanlı’nın bölgedeki denetiminin daralması ve uluslararası müdahalelerin artması
- B) Bütün Balkan devletlerinin Osmanlıya koşulsuz katılmasını
- C) Osmanlı Devleti’nin 1878’de kurulduğunu
- D) Bölgedeki milliyetçilik hareketlerinin tamamen bitmesini
- E) Rusya ile hiçbir müzakere yapılmadığını
Doğru cevap: A
Çözüm: 1878 Berlin Antlaşması Balkanların siyasi yapısını yeniden düzenlemiş; büyük güçlerin ve ulusal hareketlerin etkisini artırmıştır.
II. Meşrutiyet’in ilanı (1908) ve 31 Mart Vakası’nın (1909) ardışık yaşanması hangi siyasi duruma işaret eder?
- A) 1908’de bütün siyasi çekişmelerin tamamen bittiğine
- B) 31 Mart Vakası’nın 1876’da gerçekleştiğine
- C) Anayasal düzene geçişin toplumsal-siyasi çatışmalardan bağımsız olmadığına
- D) Meclis’in 1908’de ilk kez Yeniçerilerce kurulduğuna
- E) Anayasal düzenin hiç tartışılmadığına
Doğru cevap: C
Çözüm: 1908’de anayasal hayat yeniden başladı; 1909’da yaşanan ayaklanma yeni siyasi düzene ilişkin gerilimleri gösterir.
Trablusgarp Savaşı ile Balkan Savaşları birbirini izlediğinde Osmanlıların askerî-stratejik bakımdan yaşadığı ortak güçlük hangisidir?
- A) Yalnız Orta Asya’da savaşmak
- B) İtalya ile hiçbir diplomatik ilişki kurmamak
- C) Bütün deniz ticaretini kontrol etmek
- D) Karlofça Antlaşması’nı 1912’de yeniden imzalamak
- E) Birden fazla cephede sınırlı kaynaklarla toprak savunma zorunluluğu
Doğru cevap: E
Çözüm: Trablusgarp’ta ulaşım engelleri, Balkanlar’da çok cepheli savaşlar, Osmanlıların savunma ve kaynak sorunlarını ağırlaştırdı.
1912 Birinci Balkan Savaşı’nda ağır kayıplar yaşanmasına rağmen 1913’te Edirne’nin geri alınması hangi ayrımı gerektirir?
- A) Balkan Savaşları’nın yalnız tek gün sürdüğünü varsaymak
- B) Birinci ve İkinci Balkan Savaşlarının sonuçlarını ayrı değerlendirmek
- C) Edirne’nin II. Dünya Savaşı’nda alındığını söylemek
- D) Osmanlıların 1913’te bütün Balkanları fethettiğini ileri sürmek
- E) Bütün toprak kayıplarının aynı gün telafi edildiğini savunmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Birinci Balkan Savaşı kayıplarla sonuçlandı; Balkan devletlerinin anlaşmazlıkları sırasında İkinci Balkan Savaşı’nda Edirne geri alındı.
Çanakkale’de İtilaf kuvvetlerinin İstanbul’a ulaşamaması ve müttefikleri Rusya’ya deniz bağlantısı kuramaması hangi cephe sonucunu açıklar?
- A) Rusya’nın 1915’te Osmanlı müttefiki olmasını
- B) İtilaf Devletlerinin 1915’te tüm Avrupa’yı terk etmesini
- C) Osmanlıların savaşmadan Çanakkale’yi teslim etmesini
- D) Boğazların zorla geçilememesinin savaşın lojistik ve siyasi planlarını etkilemesini
- E) Mondros’un 1915’te yürürlüğe girmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Çanakkale savunması Boğaz’ı geçme girişimini durdurdu; bu durum İtilafların savaş ve ikmal planları açısından önemli sonuçlar doğurdu.
Mondros Ateşkesi’nin ardından işgallerin başlaması, ateşkes metinleri hakkında hangi tarihsel uyarıyı güçlendirir?
- A) Savaşın durması ile kalıcı barış ve egemenlik güvencesinin aynı şey olmadığını
- B) Ateşkesin her zaman doğrudan bağımsızlık getirdiğini
- C) Mondros’un Kurtuluş Savaşı’ndan sonra imzalandığını
- D) 1918’de Osmanlı ordusunun hiçbir şart kabul etmediğini
- E) İtilaf Devletlerinin Anadolu’da hiç faaliyet göstermediğini
Doğru cevap: A
Çözüm: Mondros silahlı çatışmanın durdurulmasını düzenlemiş fakat sonraki işgalleri engellememiştir; ateşkes kalıcı barış antlaşması değildir.
Osmanlı yenileşmesindeki olayların doğru kronolojik dizisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tanzimat → Lale Devri → II. Meşrutiyet → Nizam-ı Cedid → I. Meşrutiyet
- B) I. Meşrutiyet → Nizam-ı Cedid → Tanzimat → Lale Devri → II. Meşrutiyet
- C) Lale Devri → Nizam-ı Cedid → Tanzimat → I. Meşrutiyet → II. Meşrutiyet
- D) Nizam-ı Cedid → II. Meşrutiyet → Lale Devri → I. Meşrutiyet → Tanzimat
- E) II. Meşrutiyet → Tanzimat → Lale Devri → I. Meşrutiyet → Nizam-ı Cedid
Doğru cevap: C
Çözüm: Lale Devri 1718–1730, Nizam-ı Cedid III. Selim, Tanzimat 1839, I. Meşrutiyet 1876 ve II. Meşrutiyet 1908 sırasındadır.
Karlofça (1699), Küçük Kaynarca (1774), Berlin (1878) ve Mondros (1918) birlikte ele alındığında hangi büyük tarihsel değişim izlenir?
- A) Osmanlıların kesintisiz biçimde her antlaşmayla toprak kazanması
- B) Devletin yalnız Avrupa’da kurulup Anadolu’ya hiç gelmemesi
- C) Savaşların tümünün tek yüzyılda yaşanması
- D) Osmanlıların bütün antlaşmalarda aynı devletle görüşmesi
- E) Osmanlı Devleti’nin uzun dönemde uluslararası konumunun ve toprak hâkimiyetinin zayıflaması
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu belgeler farklı yüzyıllardaki toprak, egemenlik ve savaş koşullarını gösterir; her birinin hükümleri ve tarafları ayrıca incelenmelidir.