Osmanlıların Bizans sınırında büyüdüğünü; aynı zamanda Türkmen, ahi ve yerel topluluklarla ilişki kurduğunu belirten bir araştırmacı hangi yöntemsel sonuca ulaşmalıdır?
- A) Kuruluşun yalnız deniz ticaretinden kaynaklandığı kesindir.
- B) Kuruluşu tek bir nedene değil, siyasi ve toplumsal etkenlerin birleşimine bağlamak gerekir.
- C) Bizans sınırıyla ilişki kurulmadığını kabul etmek gerekir.
- D) Tüm halkın aynı toplumsal gruptan oluştuğu kanıtlanır.
- E) Osmanlıların hiçbir komşuyla işbirliği yapmadığı anlaşılır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Erken Osmanlı büyümesi sınır siyaseti, yerel ittifaklar, askerî başarı ve sosyal ağlar gibi birden fazla etkenle açıklanır.
Bursa ve İznik’in alınmasından sonra medrese, pazar ve idare merkezlerinin gelişmesi, Osmanlıların hangi dönüşümüne kanıttır?
- A) Bütün yerleşik hayatı bırakmasına
- B) Yalnız konargöçer aşirete dönüşmesine
- C) Bizans’a bağlı bir liman devleti olmasına
- D) Uç beyliğinden şehir temelli kurumsal devlete doğru ilerlemesine
- E) Tüm vergi sistemini kaldırmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Fethedilen kentlerde eğitim, ekonomik ve idari kurumların oluşması askerî yayılmanın yanı sıra devletleşme sürecini gösterir.
Bir tarihçi Çimpe, Karesi donanması ve Gelibolu fetihlerini tek başlık altında inceliyor. En uygun araştırma başlığı hangisidir?
- A) Osmanlıların Rumeli’ye geçişi ve kalıcı askerî varlığının kurulması
- B) Mısır’ın fethedilmesi ve halifelik siyaseti
- C) Orta Asya’da Göktürk devletinin kuruluşu
- D) Hindistan’da deniz ticareti kolonileri
- E) Moğolların Anadolu’yu işgali
Doğru cevap: A
Çözüm: Karesi’nin denizcilik birikimi, Çimpe dayanağı ve Gelibolu gelişmeleri Osmanlıların Rumeli’de tutunma aşamalarıyla bağlantılıdır.
Tımar gelirinin sipahiye asker besleme karşılığı verildiği bilgisine dayanarak aşağıdakilerden hangisi kesinlikle ileri sürülemez?
- A) Askerî hizmet ile vergi gelirinin ilişkilendirildiği
- B) Taşrada asker yetiştirme amacı bulunduğu
- C) Sipahinin bütün toprağın özel mülk sahibi hâline geldiği
- D) Gelir tahsisinin devlet teşkilatında işlev gördüğü
- E) Sistemin üretim ve vergilendirmeyle ilişkili olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Tımar gelirinin tahsisi mülkiyet devri anlamına gelmez; bu nedenle tüm toprağın sipahiye özel mülk olduğu sonucu yanlıştır.
Rumeli’ye yerleştirilen grupların tarım yapması ve yerleşimlerin güvenliğinin desteklenmesi, fetih siyasetinde hangi ortak hedefe hizmet eder?
- A) Her bölgede tarımı yasaklamak
- B) Nüfusu tümüyle boşaltıp yerleşime kapatmak
- C) Yalnız yıllık seferlerle idareyi yürütmek
- D) Ticaret yollarının tümünü kapatmak
- E) Askerî ele geçirmeyi kalıcı idare ve ekonomik üretimle desteklemek
Doğru cevap: E
Çözüm: İskân ve üretimin desteklenmesi fetih sonrası idari, toplumsal ve ekonomik sürekliliğin kurulmasına katkı sağlar.
Bir asker maaşını merkez hazinesinden alırken başka bir asker hizmet karşılığı taşra vergi gelirinden yararlanıyor. Bu iki asker grubu sırasıyla hangisidir?
- A) Tımarlı sipahi – kapıkulu askeri
- B) Kapıkulu askeri – tımarlı sipahi
- C) Akıncı – donanma leventi
- D) Yeniçeri – saray müderrisi
- E) Kadı – nişancı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapıkulu merkezî ordu içinde maaşlı hizmetle ilişkilidir; tımarlı sipahi ise vergi geliri tahsisine dayalı askerî hizmet görür.
Niğbolu’da kazanılan zaferden yalnız altı yıl sonra Ankara’da yenilgi yaşanması, siyasi tarih yorumunda hangi ilkeyi hatırlatır?
- A) Her askerî zafer merkezî otoriteyi mutlaka ortadan kaldırır.
- B) Aynı hükümdar iki farklı devletle savaşamaz.
- C) Siyasi olaylar arasında hiçbir neden-sonuç ilişkisi kurulamaz.
- D) Bir dönemin başarıları devletin gelecekteki tüm savaşları kazanacağını garanti etmez.
- E) Tarihte tüm savaşlar aynı tarihte gerçekleşir.
Doğru cevap: D
Çözüm: 1396 Niğbolu ve 1402 Ankara, aynı hükümdarın yönetimindeki farklı şart ve sonuçları gösterir; tek savaştan sınırsız genelleme yapılamaz.
1402 Ankara Savaşı sonrası şehzadeler arasındaki mücadelelerin 1413’e kadar sürmesi hangi siyasi koşulla en yakından ilişkilidir?
- A) Merkezî otoritenin zayıflaması ve hanedan üyelerinin meşruiyet yarışına girmesi
- B) Osmanlı yönetiminde hanedan kurumunun hiç bulunmaması
- C) Bizans’ın 1402’de tamamen ortadan kalkması
- D) Memlüklerin Osmanlı başkentini yönetmesi
- E) Bütün beylerin taht hakkından vazgeçmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Timur karşısındaki yenilgi merkezî denetimi sarstı. Hanedan içi rekabet ve yerel siyasi odakların güçlenmesi Fetret Devri’ni belirledi.
Çelebi Mehmed’in 1413’te birliği yeniden kurmasıyla II. Murad’ın 1444–1448 Balkan başarıları arasında hangi süreç görülür?
- A) Büyük Selçuklu Devleti’nin ilk kez kurulması
- B) Memlük Devleti’nin 1413’te yıkılması
- C) İç siyasi toparlanmadan dış askerî-siyasi gücün pekişmesine doğru ilerleme
- D) Kösedağ yenilgisiyle Anadolu’dan çekilme
- E) Osmanlı hanedanının tümüyle sona ermesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Fetret Devri’nin ardından siyasi birliğin kurulması, II. Murad döneminde Balkanlarda askerî başarıların süreklilik kazanmasına zemin hazırladı.
İstanbul kuşatmasında Rumeli Hisarı, güçlü toplar ve donanmanın bir arada kullanılması hangi askerî anlayışa örnektir?
- A) Yalnız tek bir askerî yönteme dayanmak
- B) Denizden gelen yardım ihtimalini önemsememek
- C) Kuşatmayı tamamen diplomatik görüşmeye bırakmak
- D) Bizans’ın askerî teçhizatına bağımlı kalmak
- E) Boğaz denetimi, kuşatma teknolojisi ve deniz gücünü eşgüdümlü kullanmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Fetih hazırlıkları farklı kuvvetlerin ve teknolojilerin eşgüdümünü gerektiriyordu; hisar, toplar ve donanma aynı kuşatma hedefini destekledi.
1453’te Bizans siyasi varlığının sona ermesi ile Osmanlıların İstanbul’u başkent yapması birlikte nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Doğu Roma yalnız isim değiştirip aynı hanedanla sürmüştür.
- B) Bölgesel siyasi dengeler değişmiş ve Osmanlı merkezî idaresi yeni stratejik merkezde güçlenmiştir.
- C) Osmanlı Devleti kurulmadan önce İstanbul’u almıştır.
- D) Bütün Avrupa devletleri aynı gün Osmanlıya bağlanmıştır.
- E) Osmanlıların ticaret ve siyasetle ilişkisi sona ermiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Fetih Bizans’ın sona ermesini ve İstanbul’un Osmanlı başkenti olarak örgütlenmesini sağladı; siyasal ve ekonomik etkiler zamana yayıldı.
Bir kaynak II. Mehmed’in İstanbul kuşatmasını, diğer kaynak onun merkezî yönetimi güçlendiren düzenlemelerini anlatıyor. Birlikte hangi yönünü ortaya koyarlar?
- A) Fatih’in yalnız denizcilikle ilgilendiğini
- B) Osmanlıların 15. yüzyılda hiçbir kanun düzeni olmadığını
- C) Başkentte hiçbir idari kurumun bulunmadığını
- D) Askerî fetihle siyasi-idari merkezileşmenin bağlantılı yürütüldüğünü
- E) İstanbul’un ancak 16. yüzyılda fethedildiğini
Doğru cevap: D
Çözüm: Fatih dönemi hem askerî yayılma hem de merkezî teşkilatın güçlendirilmesiyle değerlendirilir; fetih tek başına tüm süreci açıklamaz.
Defterdarın hazine kayıtları, nişancının resmî belgeler ve kazaskerin adli-ilmiye işleriyle ilgilenmesi, Divan teşkilatı hakkında neyi gösterir?
- A) Merkezî yönetimde görev ve uzmanlık alanlarının ayrıştığını
- B) Tüm görevlerin tek kişide toplandığını
- C) Devletin yazılı kayıt tutmadığını
- D) Maliyenin orduyla hiç ilişkili olmadığını
- E) Yargı kurumlarının tamamen kaldırıldığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Divan görevlerinin ayrışması maliye, yazışma ve yargı alanlarının ayrı uzmanlık ve sorumluluklarla yürütüldüğünü gösterir.
Osmanlılarda vakıfların eğitim, su ve imaret hizmetlerine destek vermesi hangi sosyal sonucu açıklamaya yardımcı olur?
- A) Yalnız askerî seferlerin finanse edildiğini
- B) Medreselerin bütünüyle ortadan kalktığını
- C) Toplumsal hizmetlerin devlet dışındaki kalıcı gelir kaynaklarıyla da desteklenebilmesini
- D) Halkın tüm gelirlerinin yalnız orduya aktarıldığını
- E) Şehirlerde hiçbir sosyal yardım yapılmadığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Vakıflar ayrılmış gelirlerle eğitim, sağlık, altyapı ve yardım faaliyetlerini destekleyerek sosyal hayat ve şehirleşmede rol oynamıştır.
Osmanlı fetihleri sonrasında farklı dinî toplulukların kendi kurumlarının bazı yönlerini sürdürmesi için hangi temkinli değerlendirme uygundur?
- A) Tüm toplulukların hukuki statüsü her dönemde tamamen aynıydı.
- B) Fethedilen yerlerde hiçbir dinî topluluk kalmamıştır.
- C) Yönetimde hiçbir yerel düzenlemeye izin verilmemiştir.
- D) Dini grupların tarihsel değişimi hiç yaşanmamıştır.
- E) Yönetim pratikleri yer ve zamana göre farklılaşmış, bütün gruplar için tek tip eşitlik varsayılmamalıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Osmanlı idaresinde dini toplulukların uygulamaları dönem, bölge ve statüye göre değişirdi; mutlak eşitlik ya da tam tekdüzelik denemez.
Çaldıran (1514), Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarının kronolojisi Osmanlı dış politikası için hangi gelişmeyi gösterir?
- A) Balkanlardan tamamen çekilmeyi
- B) Doğudaki Safevî mücadelesinden Memlük topraklarının alınmasına uzanan yayılmayı
- C) Bizans’ın 1517’de yıkılmasını
- D) Selçukluların 16. yüzyılda yeniden kurulmasını
- E) Moğol yönetiminin Mısır’ı ele geçirmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: 1514’te Safevîlere, 1516 ve 1517’de Memlüklere karşı seferler Yavuz Selim dönemindeki doğu ve güney genişlemesini gösterir.
Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferiyle Kızıldeniz ve Doğu Akdeniz ticaret çevrelerinin Osmanlı yönetimine girmesi hangi alanı etkileyebilir?
- A) Göktürk Kağanlığı’nın doğrudan kurulmasını
- B) Osmanlıların bütün denizlerle ilişkisinin bitmesini
- C) İstanbul’un başkentliğinin sona ermesini
- D) Ticaret güzergâhları ve bölgesel siyasi nüfuzun düzenlenmesini
- E) Avrupa Hunlarının tekrar ortaya çıkmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Mısır’ın alınması Osmanlı etki alanını güneyde genişleterek ticaret bağlantıları ve stratejik deniz yolları üzerinde siyasi sonuçlar doğurdu.
Kanuni döneminde 1526 Mohaç zaferinden sonra 1529 Viyana kuşatmasının sonuçsuz kalması hangi yorumu destekler?
- A) Orta Avrupa’da ilerleme imkânı bulunmakla birlikte askerî genişlemenin sınırları da vardı.
- B) Viyana 1529’da Osmanlı başkenti olmuştur.
- C) Mohaç Savaşı Osmanlı yenilgisidir.
- D) Macaristan’da hiçbir siyasi değişim yaşanmamıştır.
- E) Kanuni döneminde kara seferi yapılmamıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Mohaç Osmanlıların Orta Avrupa etkisini artırdı; Viyana kuşatmasının başarısızlığı aynı yönde ilerlemenin her seferde sonuç vermediğini gösterir.
Barbaros’un Preveze zaferi ile Kanuni’nin kara seferleri aynı dönemde gerçekleştiğine göre hangi sonuç daha güçlüdür?
- A) Osmanlı ordusunda yalnız denizciler görev almıştır.
- B) Kara seferleri Preveze’den sonra yasaklanmıştır.
- C) Osmanlı gücü 16. yüzyılda hem deniz hem de kara siyasetinde etkili olmuştur.
- D) Akdeniz donanması bütün Avrupa’yı ele geçirmiştir.
- E) Yavuz Sultan Selim 1538’de tahta çıkmıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kanuni dönemindeki Avrupa kara seferleriyle Preveze deniz zaferi, Osmanlıların birden çok cephede stratejik faaliyet yürütebildiğini gösterir.
Osmanlı kuruluş ve yükseliş dönemlerine ait kronoloji seçilecekse hangi sıra doğrudur?
- A) Ankara Savaşı → Bursa’nın alınması → Çaldıran → İstanbul’un fethi → Preveze
- B) İstanbul’un fethi → Bursa’nın alınması → Ankara Savaşı → Preveze → Çaldıran
- C) Bursa’nın alınması → Preveze → Ankara Savaşı → Çaldıran → İstanbul’un fethi
- D) Çaldıran → Ankara Savaşı → İstanbul’un fethi → Bursa’nın alınması → Preveze
- E) Bursa’nın alınması → Ankara Savaşı → İstanbul’un fethi → Çaldıran → Preveze
Doğru cevap: E
Çözüm: Bursa 1326, Ankara 1402, İstanbul’un fethi 1453, Çaldıran 1514, Preveze 1538 tarihlidir; sıralama bu yıllara göre yapılır.