“Bir hükümdarın tahta çıktığı gün” ile “ticaretin yüzyıllar boyunca gelişmesi” ifadeleri hangi tarih kavramlarına sırasıyla örnektir?
- A) Olgu – olay
- B) Olay – olgu
- C) İki ayrı olgu
- D) İki ayrı deney
- E) Doğal afet – coğrafi konum
Doğru cevap: B
Çözüm: Tahta çıkış kısa zamanlı ve belirli bir olaydır; ticaretin uzun süre boyunca gelişmesi ise süreklilik gösteren tarihsel olgudur.
Bir araştırmacı, üzerinde hükümdar mührü bulunan fermanın sonradan taklit edilmiş olabileceğini düşünüyor. Öncelikle hangi işlemi yapmalıdır?
- A) Belgeyi hiçbir denetim olmadan doğru kabul etmelidir.
- B) Sadece fermanın görsel güzelliğini değerlendirmelidir.
- C) Kendi düşüncesini belge metninin yerine yazmalıdır.
- D) Belgenin özgünlüğünü, malzemesini ve kayıt bağlamını incelemelidir.
- E) Özgünlük sorununu görmezden gelmelidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Dış tenkit, belgenin gerçekten iddia edilen döneme ait olup olmadığını değerlendirir. Güvenilirlik yorumundan önce özgünlük araştırılır.
Aynı olayı anlatan iki tarihî kaynak farklı sayı veriyorsa bilimsel tutum hangisidir?
- A) Kaynakların oluşum koşullarını ve başka kanıtları karşılaştırmak
- B) İlk okunan kaynağı mutlaka doğru saymak
- C) Yalnız en yüksek sayıyı seçmek
- D) İki kaynak arasındaki farkı gizlemek
- E) Her iki kaynağı da okumadan reddetmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarihçi anlatıların üretildiği koşulları, yazar bakış açısını ve bağımsız kanıtları değerlendirerek gerekçeli sonuca ulaşır.
Bir araştırmada sözlü destan kullanılırken hangi sınırlılık özellikle göz önünde bulundurulmalıdır?
- A) Sözlü ürünlerin hiçbir toplumsal bilgi taşımaması
- B) Bütün sözlü aktarımların aynı tarihte yazılması
- C) Anlatının kuşaklar arasında değişebilmesi
- D) Sözlü ürünlerin yalnız sayı hesabı içermesi
- E) Sözlü geleneğin hiçbir kültürde bulunmaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Sözlü gelenek tarihsel hafıza ve kültür hakkında bilgi taşır; ancak aktarım sırasında değişim geçirebildiği için çapraz doğrulama gerekir.
MÖ 525, MÖ 330 ve MS 20 tarihli olayların doğru kronolojik sırası hangisidir?
- A) MÖ 330 → MÖ 525 → MS 20
- B) MS 20 → MÖ 330 → MÖ 525
- C) MÖ 525 → MS 20 → MÖ 330
- D) MS 20 → MÖ 525 → MÖ 330
- E) MÖ 525 → MÖ 330 → MS 20
Doğru cevap: E
Çözüm: Milattan önce büyük sayı daha eskiyi, milattan sonra ise küçük sayı daha eskiyi gösterir. Bu nedenle verilen sıra doğrudur.
MÖ 450 yılında yaşanan bir olay, kaçıncı yüzyıla aittir?
- A) MÖ 4. yüzyıl
- B) MÖ 5. yüzyıl
- C) MÖ 6. yüzyıl
- D) MS 5. yüzyıl
- E) MS 4. yüzyıl
Doğru cevap: B
Çözüm: MÖ 500–401 aralığı MÖ 5. yüzyılı kapsar. MÖ 450 bu aralıkta yer aldığı için beşinci yüzyıldadır.
1492 yılında gerçekleşen bir olay için yüzyıl belirlemesi hangisidir?
- A) 14. yüzyıl
- B) 16. yüzyıl
- C) 17. yüzyıl
- D) 15. yüzyıl
- E) 19. yüzyıl
Doğru cevap: D
Çözüm: 1401–1500 yılları on beşinci yüzyıldır. 1492 bu aralığa girer; yüzyıl belirlemede ilk iki rakamı doğrudan almak yeterli değildir.
Hicrî takvimin başlangıç kabul ettiği tarihî olay hangisidir?
- A) Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicreti
- B) İstanbul’un fethi
- C) Sümerlerin yazıyı geliştirmesi
- D) Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılması
- E) İlk paranın kullanılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Hicrî takvim başlangıcı 622 yılındaki hicrettir. Takvim ay yılı esaslıdır ve miladî takvimle yıl uzunlukları farklıdır.
Güneş yılına dayalı takvim geliştirmesinde Nil taşkınlarını izleme gereksinimi belirgin olan uygarlık hangisidir?
- A) Fenikeliler
- B) Lidyalılar
- C) Mısırlılar
- D) Urartular
- E) Frigler
Doğru cevap: C
Çözüm: Mısırlılar Nil’in taşkın döngüsünü ve tarımsal dönemleri izleme ihtiyacına bağlı olarak güneş yılı esaslı takvim geliştirmiştir.
Anadolu’da Asur ticaret kolonileri dönemine ait yazılı tabletlerin yoğun bulunduğu merkez hangisidir?
- A) Hattuşa sarayı
- B) Göbeklitepe
- C) Truva surları
- D) Efes tiyatrosu
- E) Kültepe (Kaniş)
Doğru cevap: E
Çözüm: Kayseri yakınlarındaki Kültepe/Kaniş karumunda Asurlu tüccarların çivi yazılı ticaret belgeleri bulunmuştur.
Mezopotamya’daki zigguratların işlevleri arasında hangisi yer alır?
- A) Modern tren ulaşımını yönetme
- B) Tapınma ile birlikte depolama ve gözlem etkinlikleri
- C) Okyanus gemileri üretme
- D) Yalnızca askerî donanma barındırma
- E) Elektrik santrali olarak kullanma
Doğru cevap: B
Çözüm: Zigguratlar Sümerlerin çok katlı tapınak yapılarıdır; dini işlevin yanında idari, ekonomik ve gözlemsel etkinliklerle de ilişkilidir.
Hammurabi Kanunları hangi uygarlıkla ilişkilidir?
- A) Urartular
- B) Frigler
- C) Lidyalılar
- D) Babiller
- E) Fenikeliler
Doğru cevap: D
Çözüm: Hammurabi Babil kralıdır. Onun adıyla anılan kanunlar Mezopotamya’da yazılı hukuk geleneğinin önemli örneklerindendir.
Hititlerin “anal” adı verilen yıllıkları, hangi alan için özellikle önemli bir yazılı kaynaktır?
- A) Siyasi olayların kronolojik kaydının incelenmesi
- B) Yalnızca çağdaş meteorolojik tahmin yapılması
- C) Sadece denizcilik haritası çizilmesi
- D) Modern nüfus sayımı yürütülmesi
- E) Güncel bilgisayar teknolojisi geliştirilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Hitit yıllıkları hükümdarlık dönemindeki olaylara ilişkin kayıtlar içerir; tarihçi bunları başka kaynaklarla karşılaştırarak değerlendirir.
Fenikelilerin deniz ticareti ile yazı kültürü arasında hangi ilişki kurulabilir?
- A) Ticaret bütün toplumlarda yazıyı ortadan kaldırmıştır.
- B) Fenikeliler çivi yazısını ilk icat eden toplumdur.
- C) Ticaret ağları ses temelli alfabenin farklı bölgelere yayılmasını kolaylaştırmıştır.
- D) Alfabe yalnız kara sınırlarında kullanılmıştır.
- E) Deniz ticareti kültürler arası etkileşimi engellemiştir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Akdeniz kıyıları arasındaki yoğun ticaret Fenike alfabesinin başka toplumlarla temas etmesini ve aktarılmasını desteklemiştir.
İyonya’da bilim ve felsefeye katkı yapan düşünürlerin ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?
- A) Bütün ticaret yollarının tamamen kapanması
- B) Kentlerde hiçbir öğrenme etkinliği olmaması
- C) Yalnız tarım ürünlerinin yasaklanması
- D) Yazılı ve sözlü iletişimin tümüyle engellenmesi
- E) Ticaret yollarının sağladığı kültürel etkileşim ve düşünce ortamı
Doğru cevap: E
Çözüm: İyon kentlerinin ticaret bağlantıları farklı bilgi birikimleriyle karşılaşmayı sağlamış; sorgulayıcı düşünce için ortam oluşturmuştur.
Perslerin geniş toprakları yönetmek için kullandıkları eyalet sisteminin adı nedir?
- A) Karum
- B) Satraplık
- C) Polis
- D) Ziggurat
- E) Tımar
Doğru cevap: B
Çözüm: Perslerde eyaletlerin başına satrap adı verilen yöneticiler atanmıştır. Sistem büyük imparatorlukta yönetimi düzenlemiştir.
Lidyalıların madenî para kullanımı ticari hayata hangi kolaylığı sağlamıştır?
- A) Bütün ürünlerin bedelsiz dağıtılmasını zorunlu kılması
- B) Ticareti yalnız takasa geri döndürmesi
- C) Ölçü ve değer sorunlarını tamamen ortadan kaldırıp ticareti bitirmesi
- D) Değişimde ortak ve taşınabilir bir değer aracı sağlaması
- E) Yazılı belgelerin tümünü yasaklaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sikke kullanımı değer alışverişini kolaylaştırır; takasın her zaman gerektirdiği karşılıklı ürün bulma zorunluluğunu azaltır.
Bir kazıda aynı yerleşmenin farklı katmanlarında taş aletler, tunç eşya ve demir araçlar bulunuyor. Bu veri ilk olarak neyi düşündürür?
- A) Yerleşmenin farklı teknolojik dönemlerde kullanılmış olabileceğini
- B) Bütün araçların aynı günde üretildiğini
- C) Metal kullanımının taştan daha eski olduğunu
- D) Kazı katmanlarının hiçbir tarihsel anlam taşımadığını
- E) Farklı malzemelerin yalnız iklim ölçmek için kullanıldığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Katman ve buluntu ilişkileri, yerleşmenin zaman içindeki kullanım evrelerini karşılaştırma olanağı verir; kesin tarihleme ek kanıt ister.
Bir tarihçinin sikke, kitabe ve tapınak kalıntısını aynı olay için değerlendirmesi hangi araştırma ilkesini örneklendirir?
- A) Kaynakların tamamını tek bir türe indirme
- B) Yalnız efsanelere dayanarak sonuca ulaşma
- C) Farklı türde kaynaklarla kanıtları karşılaştırma
- D) Zaman ve mekân bilgisini yok sayma
- E) Tarihî olayları laboratuvarda yeniden oluşturma
Doğru cevap: C
Çözüm: Maddi, yazılı ve mimari kanıtların birlikte kullanılması yorumun dayanağını genişletir; her kaynağın sınırı ayrıca incelenir.
Tarihçinin bir belgenin yazarı ve yazılış amacı hakkında soru sorması en çok hangi soruna çözüm arayışıdır?
- A) Olayın tarihte hiç yaşanmadığını kesinleştirme
- B) Bütün anlatıların aynı düşünceyi taşıdığını gösterme
- C) Belgedeki her tarih rakamını silme
- D) Yazılı metni doğal afet sayma
- E) Kaynağın bakış açısını ve olası yanlılığını belirleme
Doğru cevap: E
Çözüm: Yazarın konumu ve belgenin üretilme amacı, aktarılan bilgilerin seçilmesini ve vurgusunu etkileyebilir.