“Bu işlemi yeniden tekrar etmelisin.” cümlesindeki anlatım bozukluğu hangisidir?
- A) Gereksiz sözcük kullanımı
- B) Nesne eksikliği
- C) Yüklem eksikliği
- D) Özne-yüklem uyuşmazlığı
- E) Yanlış deyim kullanımı
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yeniden” ve “tekrar” aynı yineleme anlamını gereksiz biçimde birlikte vermektedir. Sözcüklerden biri çıkarılırsa anlam korunur ve anlatım düzelir.
“Yaklaşık tam iki saat bekledik.” cümlesinde hangi sorun vardır?
- A) Nesne eksikliği
- B) Çelişen sözlerin bir arada kullanılması
- C) Özne eksikliği
- D) İsim tamlaması yanlışlığı
- E) Çatı uyumsuzluğu
Doğru cevap: B
Çözüm: “Yaklaşık” kesin olmayan bir süre, “tam” ise kesin bir süre bildirir. Aynı süre için birlikte kullanıldıklarında çelişkili bir anlatım oluştururlar.
“Birçok öğrenciler sınava hazırlandı.” cümlesindeki bozukluğun nedeni nedir?
- A) Yanlış deyim
- B) Zaman uyumsuzluğu
- C) Çokluk ekinin gereksiz kullanılması
- D) Belirtili nesne eksikliği
- E) Yüklemin eksikliği
Doğru cevap: C
Çözüm: “Birçok” sözcüğü çokluk bildirir ve ardından gelen adın tekil kullanılmasını gerektirir. Doğru kullanım “Birçok öğrenci sınava hazırlandı” biçimindedir.
“Herkes toplantıya geldiler.” cümlesindeki bozukluk hangi türdedir?
- A) Nesne eksikliği
- B) Yanlış karşılaştırma
- C) Yanlış sözcük seçimi
- D) Özne-yüklem kişi ve sayı uyuşmazlığı
- E) Yer tamlayıcısı eksikliği
Doğru cevap: D
Çözüm: “Herkes” biçimce tekil bir öznedir; yüklem de tekil üçüncü kişiyle “geldi” olmalıdır. “Geldiler” biçimi bu özneyle kişi-sayı uyuşmazlığı oluşturur.
“Bu fikri seviyor ve güveniyorum.” cümlesinin bozukluğu hangisidir?
- A) Yanlış sözcük türü
- B) Özne eksikliği
- C) Anlam çelişkisi
- D) Gereksiz sözcük
- E) Yer tamlayıcısı eksikliği
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sevmek” belirtili nesne alırken “güvenmek” yönelme hâli ister. “Bu fikri seviyor ve ona güveniyorum” denilerek ikinci yüklemin yer tamlayıcısı tamamlanmalıdır.
“Bu konuya yeterli önemi göstermeliyiz.” cümlesinde hangi anlatım bozukluğu vardır?
- A) Yanlış sözcük kullanımı
- B) Çelişen sözler
- C) Özne-yüklem uyuşmazlığı
- D) Tamlama eksikliği
- E) Yüklem eksikliği
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkçede “önem göstermek” değil, “önem vermek” denir; “özen göstermek” ise farklı bir kalıptır. “Bu konuya yeterli önemi vermeliyiz” düzeltilmiş biçimdir.
“Bu benim kendi şahsi düşüncemdir.” cümlesindeki temel sorun nedir?
- A) Yanlış çatı
- B) Gereksiz sözcük kullanımı
- C) Yer tamlayıcısı eksikliği
- D) Zaman uyumsuzluğu
- E) Nesne eksikliği
Doğru cevap: B
Çözüm: “Benim”, “kendi” ve “şahsi” ifadeleri aynı sahiplik ve kişisellik anlamını gereksiz biçimde yığmaktadır. Örneğin “Bu benim düşüncemdir” yeterlidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanılmıştır?
- A) Bunları birlikte beraber yaptık.
- B) Yeni öğrenci sınıfa girdi.
- C) Kitabı dikkatle okudum.
- D) Bugün işe erken gittim.
- E) Öğretmen konuyu anlattı.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Birlikte” ile “beraber” aynı anlama gelir. Bu cümlede ikisini bir arada kullanmak gereksiz sözcük tekrarı oluşturur; diğer cümleler açık ve düzgündür.
Hangi cümlede kesinlik ve olasılık bildiren sözler çelişmektedir?
- A) Belki yarın yağmur yağar.
- B) Kesinlikle sanırım yarın gelecek.
- C) Sanırım bugün biraz yoruldum.
- D) Yarın mutlaka erkenden gel.
- E) Belki gelecek hafta görüşürüz.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Kesinlikle” kesinlik bildirirken “sanırım” olasılık ve tahmin bildirir. Aynı geliş yargısına birlikte bağlanmaları çelişki doğurur.
Hangi cümlede bir deyim yanlış biçimde kullanılmıştır?
- A) İşi ciddiye aldı.
- B) Gözünü dört açtı.
- C) Olayı kulak ardı etti.
- D) Sözlerime kulak verdi.
- E) Bu davranışı göz ardı etti.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Göz ardı etmek” ve “kulak asmamak” yerleşik deyimlerdir; “kulak ardı etmek” bu deyimlerin yanlış karışımıdır. Diğer deyimler doğru kullanılmıştır.
Hangi cümlede özne-yüklem kişi veya sayı uyuşmazlığı vardır?
- A) Ben ve kardeşim evde kalacağız.
- B) Öğretmenler toplantıya katıldı.
- C) Ali ve Veli okula gitti.
- D) Herkes sınıfta toplandılar.
- E) Öğrenciler sınava hazırlandı.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Herkes” tekil öznedir; yüklem de “toplandı” olmalıdır. Öteki seçeneklerde kişi uyumu sağlanmıştır; çoğul öznenin tekil üçüncü kişi yüklemiyle kullanılması mümkündür.
Hangi cümlede belgisiz sayı sıfatından sonra çoğul ekinin kullanılması bozukluğa yol açmıştır?
- A) Birkaç çocuk dışarı çıktı.
- B) Birçok insan yardım etti.
- C) Onlarca öğrenci geldi.
- D) Çok sayıda kişi bekledi.
- E) Birçok kitaplar raflarda duruyor.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Birçok” sıfatından sonra ad tekil gelmelidir: “Birçok kitap raflarda duruyor.” Diğer cümlelerde sayısal anlatımla ad arasındaki ilişki düzgündür.
Hangi cümlede ikinci yüklemin istediği yer tamlayıcısı eksiktir?
- A) Öğrencileri tanıyor ve güveniyorum.
- B) Kitabı okudum ve bitirdim.
- C) Sana dün mektup yazdım.
- D) Bugün erken kalktım.
- E) Sınıfta sessizce oturdum.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Tanımak” doğrudan nesne, “güvenmek” ise yönelme hâlli yer tamlayıcısı alır. “Öğrencileri tanıyor ve onlara güveniyorum” biçiminde tamamlanmalıdır.
Hangi cümlede karşılaştırılan iki ögenin aynı türden olmaması anlatımı bozmuştur?
- A) Bu yılın geliri geçen yılın gelirinden fazladır.
- B) Bu yılın başarısı geçen yıldan yüksektir.
- C) Yeni kitap eski kitaptan ucuzdur.
- D) Bu okul öbür okuldan kalabalıktır.
- E) Bu roman ötekinden uzundu.
Doğru cevap: B
Çözüm: Başarı ile yılın kendisi karşılaştırılmaktadır. “Bu yılın başarısı geçen yılın başarısından yüksektir” denilirse karşılaştırma aynı türde ögeler arasında yapılır.
Aşağıdaki anlatım bozukluğu–neden eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- A) “Herkes toplantıya geldiler.” — özne-yüklem sayı uyuşmazlığı
- B) “Herkes toplantıya geldiler.” — yanlış deyim
- C) “Herkes toplantıya geldiler.” — nesne eksikliği
- D) “Herkes toplantıya geldiler.” — çelişen sözler
- E) “Herkes toplantıya geldiler.” — karşılaştırma hatası
Doğru cevap: A
Çözüm: “Herkes” tekil öznedir ve “geldi” yüklemiyle uyuşur. “Geldiler” biçimi özne-yüklem sayı uyumsuzluğu oluşturur; nesne ya da deyim sorunu yoktur.
“Bu konuya önem gösterdi.” sözündeki bozukluğun nedeni hangisidir?
- A) Gereksiz çoğul eki
- B) Sözcüğün yanlış kalıpta kullanılması
- C) Yer tamlayıcısı eksikliği
- D) Özne-yüklem uyuşmazlığı
- E) Anlam belirsizliği
Doğru cevap: B
Çözüm: “Özen göstermek” ve “önem vermek” yerleşik iki farklı kullanımdır. “Önem gösterdi” ifadesi yanlış sözcük seçimiyle kurulmuştur; “önem verdi” denmelidir.
“Yaklaşık tam bir saat sürdü.” cümlesindeki bozukluk en doğru nasıl açıklanır?
- A) Özne çoğul olmalıdır.
- B) Yanlış deyim kullanılmıştır.
- C) Kesinlik ve belirsizlik bildiren sözler çelişmiştir.
- D) Nesne eksiktir.
- E) Zaman eki yanlış kullanılmıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Yaklaşık” sözü tahmini, “tam” sözü kesinliği bildirir. İkisi aynı saatlik süreyi nitelediği için birbirine ters düşen anlam oluşturur.
“Birçok gençler projeye katıldı.” cümlesiyle ilgili doğru açıklama hangisidir?
- A) Çekimli fiil bulunmamaktadır.
- B) Cümlede iki yüklem gereklidir.
- C) Katıldı yüklemi olumsuz olmalıdır.
- D) Birçok sözcüğünden sonra ad tekil kullanılmalıdır.
- E) Yer tamlayıcısı eksiktir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Birçok” nicelik bildiren sıfattır ve sonraki adın tekil biçimde kullanılmasını gerektirir. “Birçok genç projeye katıldı” düzeltmesi yeterlidir.
“Bu fikri seviyorum ve güveniyorum.” cümlesinde ikinci yüklem için hangi öge eksiktir?
- A) Özne
- B) Belirtili nesne
- C) Yüklem
- D) Zaman zarfı
- E) Yer tamlayıcısı
Doğru cevap: E
Çözüm: “Güvenmek” fiili “neye/kime?” sorusuna karşılık veren yönelme hâlli tümleç ister. “Bu fikri seviyorum ve ona güveniyorum” ifadesi doğru tamamlamadır.
“Ödevleri yeniden tekrar kontrol ettim.” cümlesindeki bozukluk hangi gruba girer?
- A) Gereksiz sözcük kullanımı
- B) Anlam belirsizliği
- C) Çatı uyumsuzluğu
- D) Özne eksikliği
- E) Yanlış karşılaştırma
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yeniden” ile “tekrar” eşdeğer yineleme anlamını taşır. Aynı işi birlikte nitelediklerinden biri çıkarılmalıdır; böylece anlam değişmez.