“Öğrenciler birer kitaplar getirdi.” cümlesindeki bozukluk hangisidir?
- A) Yanlış fiil çatısı
- B) Yanlış deyim
- C) Yüklem eksikliği
- D) Nesne eksikliği
- E) Gereksiz çoğul eki
Doğru cevap: E
Çözüm: Üleştirme sayısı “birer”den sonra ad tekil kullanılır: “Öğrenciler birer kitap getirdi.” Kitaplar biçimindeki çoğul ek bu yapıda gereksizdir.
“Evdeki herkes dışarı çıkmışlar.” cümlesinin anlatım bozukluğu hangi türdedir?
- A) Özne-yüklem uyuşmazlığı
- B) Yanlış karşılaştırma
- C) Tamlama yanlışlığı
- D) Gereksiz bağlaç
- E) Yer tamlayıcısı eksikliği
Doğru cevap: A
Çözüm: “Herkes” tekil kişi bildiren bir öznedir. Yüklem “çıkmışlar” değil “çıkmış” biçiminde kurulursa özneyle sayı bakımından uyum sağlanır.
“Ben ve sen aynı sınıfta okuyor.” cümlesinin düzeltilmiş yüklemi hangisidir?
- A) Okuyorlar
- B) Okuyoruz
- C) Okuyor
- D) Okuyorsunuz
- E) Okuyorsun
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ben ve sen” birleşik öznesinde birinci kişi bulunduğu için yüklem birinci çoğul kişiye uygun olur. “Ben ve sen aynı sınıfta okuyoruz” doğru biçimdir.
“Bu olay tam anlamıyla beklenmedik bir sürprizdi.” cümlesinde hangi sorun öne çıkar?
- A) Eksik özne
- B) Yanlış fiil çatısı
- C) Anlamca gereksiz sözcük kullanımı
- D) Yer tamlayıcısı eksikliği
- E) Yanlış kip
Doğru cevap: C
Çözüm: “Sürpriz” sözcüğü zaten beklenmedik olay veya durum anlamı taşır. “Beklenmedik sürpriz” ifadesi bu anlamı gereksiz biçimde tekrarlar.
“Onunla ilk defa ilk kez karşılaştım.” cümlesinde “ilk defa” ifadesi için hangi değerlendirme uygundur?
- A) Özne eksikliği
- B) Yanlış deyim
- C) Yanlış kişi eki
- D) Anlamı gereksiz yineleme
- E) Zorunlu belirtme eki
Doğru cevap: D
Çözüm: “İlk defa” ve “ilk kez” tam olarak aynı anlamı taşır. İkisinin yan yana kullanılması gereksizdir; bunlardan biri çıkarılarak cümle anlam kaybı olmadan düzeltilebilir.
“Bu meseleyi çözerken sorunları göz ardı edip tamamen yok saydık.” cümlesinde hangi kullanım anlatımı gereksiz uzatır?
- A) Sorunları
- B) Meseleyi çözerken
- C) Bu meseleyi
- D) Çözerken
- E) Göz ardı edip tamamen yok saydık
Doğru cevap: E
Çözüm: “Göz ardı etmek” ile “yok saymak” yakın anlamlıdır; aynı nesne için birlikte kullanılarak gereksiz tekrar oluşturulmuştur. Yalnız birine yer vermek anlatımı sadeleştirir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemlerden birinin istediği tümleç eksiktir?
- A) Arkadaşımı gördüm ve selamladım.
- B) Dün derste not tuttuk.
- C) Öğrenciler defterlerini açtı.
- D) Bu kararı destekliyor ve güveniyorum.
- E) Öğretmen soruları dikkatle okudu.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Desteklemek” belirtme hâlli nesne ister, “güvenmek” yönelme hâlli yer tamlayıcısı ister. “Bu kararı destekliyor ve ona güveniyorum” biçimi doğrudur.
Hangi cümlede ortak özneyle yüklem arasında kişi uyuşmazlığı vardır?
- A) Öğrenciler bahçede oynadı.
- B) Siz ve arkadaşlarınız yetiştiniz.
- C) Ben ve arkadaşlarım geldik.
- D) Ali ve Ayşe eve döndü.
- E) Sen ve ben bu işi yapacak.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sen ve ben” birinci çoğul kişi özne grubudur; yüklemin “yapacağız” olması gerekir. “Yapacak” üçüncü tekil kişi biçiminde kaldığından uyumsuzluk doğar.
Hangi cümlede olumsuz anlamlı özneye uygun olmayan olumlu yüklem kullanılmıştır?
- A) Hiçbiri sınava katıldı.
- B) Herkes toplantıya katıldı.
- C) Birçok kişi salona girdi.
- D) Hiç kimse kapıyı açmadı.
- E) Kimse bizi duymadı.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Hiçbiri” öznesi olumsuzluk bildirir; burada yüklemin “katılmadı” olması beklenir. “Katıldı” biçimi öznenin olumsuz anlamıyla çelişir.
Hangi cümlede iki aynı anlama yakın söz gereksiz bir tekrar oluşturmuştur?
- A) Öğrenciler için notlar hazırladım.
- B) Kendi şahsi görüşümü açıkladım.
- C) Geçmiş günleri sık sık hatırlarım.
- D) Bugün erken uyandım.
- E) Soruların yanıtlarını kontrol ettim.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Kendi” ve “şahsi” aynı kişisellik anlamını ifade eder. Birinin kaldırılması cümlenin anlamını eksiltmez, gereksiz tekrar ortadan kalkar.
Hangi cümlede anlamı etkileyen yanlış bir deyim birleşimi vardır?
- A) Kararı gözden geçirdi.
- B) Bu söze kulak astı.
- C) Söylediklerini kulak ardı etti.
- D) Sorunu göz ardı etti.
- E) İşe dört elle sarıldı.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kulak ardı etmek” yerleşik bir deyim değildir. “Göz ardı etmek” veya “kulak asmamak” kullanımları doğrudur; diğer seçeneklerin deyimleri yerindedir.
Hangi cümlede birden fazla kesinlik bildiren söz değil, birbiriyle çelişen sözler vardır?
- A) Belki yarın erken gelir.
- B) Saat tam dokuzda başladı.
- C) Yaklaşık iki saat sürdü.
- D) Kesinlikle sanırım bu karar doğrudur.
- E) Tam olarak saat ikide buluştuk.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kesinlikle” tam güven, “sanırım” kuşku ve tahmin belirtir. Bu iki tutum aynı yargıyı nitelediğinde iç tutarlılık bozulur.
Hangi cümlede anlatımda gerekli bir sözcük yerine yanlış bir sözcük seçilmiştir?
- A) Projenin her ayrıntısına özen gösterdi.
- B) Derse dikkatle katıldı.
- C) Bu iş için büyük çaba gösterdi.
- D) Sorunlara önem verdi.
- E) Bu konuya önem gösterdi.
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkçede “önem vermek”, “özen göstermek” kalıpları doğrudur. “Önem göstermek” yanlış sözcük seçimiyle kurulmuştur; “Bu konuya önem verdi” denmelidir.
“Soruyu yeniden tekrar çöz.” cümlesinin anlamı korunarak sadeleştirilmiş biçimi hangisidir?
- A) Soruyu yeniden tekrar çöz tekrar.
- B) Soruyu bir daha yeniden tekrar çöz.
- C) Soruyu yeniden tekrar yeniden çöz.
- D) Soruyu yeniden çöz.
- E) Soruyu tekrar bir daha çöz yeniden.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Yeniden” ile “tekrar” yinelenen eylemi iki kez belirtir. “Soruyu yeniden çöz” anlamı tek bir yineleme ifadesiyle koruyarak bozukluğu giderir.
“Kesinlikle belki yarın gelebilir.” cümlesi yalnız tahmin anlamı korunarak nasıl düzeltilir?
- A) Kesinlikle şüphesiz belki gelebilir.
- B) Mutlaka belki yarın gelebilir.
- C) Kesinlikle sanırım yarın gelebilir.
- D) Kesinlikle belki yarın gelebilir.
- E) Belki yarın gelebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Belki” ve “gelebilir” ihtimali korur; “kesinlikle” bu ihtimale karşıt kesinlik bildirir. Çelişkili kesinlik sözü çıkarılırsa tahmin anlamı sürer.
“Söylenenleri kulak ardı etti.” cümlesindeki deyim bozukluğu nasıl düzeltilir?
- A) Söylenenleri göz ardı etti.
- B) Söylenenleri kulak gözü etti.
- C) Söylenenleri kulak arkası etti.
- D) Söylenenleri göze kulak etti.
- E) Söylenenleri göz kulak ardı etti.
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğru deyim “göz ardı etmek”tir. Bu kullanım önemsememek anlamını korur; diğer seçeneklerde Türkçede yerleşik olmayan deyim birleşimleri vardır.
“Bu okulun öğrenci sayısı öteki okuldan fazladır.” cümlesinin doğru karşılaştırma biçimi hangisidir?
- A) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okuldan öğrencidir.
- B) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okulun öğrenci sayısından fazladır.
- C) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okuldan fazladır.
- D) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okula daha fazladır.
- E) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okulun kendisinden sayıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Karşılaştırmada okulun kendisi değil iki okulun öğrenci sayıları karşı karşıya getirilmelidir. Doğru seçenek bunu açık ve dil bilgisine uygun biçimde yapar.
“Hiç kimse toplantıya katıldı.” cümlesindeki bozukluğu gideren seçenek hangisidir?
- A) Hiç kimse toplantıya katıldılar.
- B) Hiç kimse toplantıya katılıyoruz.
- C) Hiç kimse toplantıya katılmadı.
- D) Hiç kimse toplantıya katılırsınız.
- E) Hiç kimse toplantıya katılacaklar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Olumsuzluk bildiren hiç kimse öznesiyle katılmadı yüklemi uyumludur. Diğer seçeneklerde ya olumlu yüklem ya da özneye uymayan kişi eki vardır.
“Ali, Mehmet’e kitabını getirmesini söyledi.” cümlesinde getirilecek kitabın Ali’ye ait olduğu nasıl açıkça belirtilir?
- A) Ali, Mehmet’e kendi kitabını getirmesini söyledi.
- B) Ali, Mehmet’e bir kitabını getirmesini söyledi.
- C) Ali, Mehmet’e onun kitabını getirmesini söyledi.
- D) Ali, Mehmet’e Ali’nin kitabını getirmesini söyledi.
- E) Ali, Mehmet’e kitabını getirmesini söyledi.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kitabın sahibi doğrudan “Ali’nin” diye belirtilince iyelik belirsizliği ortadan kalkar. “Onun” ve “kendi” gibi ifadeler burada sahipliği tek kişiye kesin biçimde bağlamaz.
“Bu kişiyi seviyor ve güveniyorum.” cümlesinin doğru biçimi hangisidir?
- A) Bu kişiyi seviyor ve onu güveniyorum.
- B) Bu kişiyi seviyor ve kişiyi güveniyorumdur.
- C) Bu kişiyi seviyor ve kişi güveniyorum.
- D) Bu kişiyi seviyor ve kişiyi güveniyorum.
- E) Bu kişiyi seviyor ve ona güveniyorum.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sevmek” nesne olarak “bu kişiyi”, “güvenmek” yer tamlayıcısı olarak “ona” ister. İkinci fiilin yönelme hâlli tümleci eklenince bozukluk giderilir.