Aşağıdaki anlatım bozukluğu–neden eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- A) “Herkes toplantıya geldiler.” — özne-yüklem sayı uyuşmazlığı
- B) “Herkes toplantıya geldiler.” — yanlış deyim
- C) “Herkes toplantıya geldiler.” — nesne eksikliği
- D) “Herkes toplantıya geldiler.” — çelişen sözler
- E) “Herkes toplantıya geldiler.” — karşılaştırma hatası
Doğru cevap: A
Çözüm: “Herkes” tekil öznedir ve “geldi” yüklemiyle uyuşur. “Geldiler” biçimi özne-yüklem sayı uyumsuzluğu oluşturur; nesne ya da deyim sorunu yoktur.
“Bu konuya önem gösterdi.” sözündeki bozukluğun nedeni hangisidir?
- A) Gereksiz çoğul eki
- B) Sözcüğün yanlış kalıpta kullanılması
- C) Yer tamlayıcısı eksikliği
- D) Özne-yüklem uyuşmazlığı
- E) Anlam belirsizliği
Doğru cevap: B
Çözüm: “Özen göstermek” ve “önem vermek” yerleşik iki farklı kullanımdır. “Önem gösterdi” ifadesi yanlış sözcük seçimiyle kurulmuştur; “önem verdi” denmelidir.
“Yaklaşık tam bir saat sürdü.” cümlesindeki bozukluk en doğru nasıl açıklanır?
- A) Özne çoğul olmalıdır.
- B) Yanlış deyim kullanılmıştır.
- C) Kesinlik ve belirsizlik bildiren sözler çelişmiştir.
- D) Nesne eksiktir.
- E) Zaman eki yanlış kullanılmıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Yaklaşık” sözü tahmini, “tam” sözü kesinliği bildirir. İkisi aynı saatlik süreyi nitelediği için birbirine ters düşen anlam oluşturur.
“Birçok gençler projeye katıldı.” cümlesiyle ilgili doğru açıklama hangisidir?
- A) Çekimli fiil bulunmamaktadır.
- B) Cümlede iki yüklem gereklidir.
- C) Katıldı yüklemi olumsuz olmalıdır.
- D) Birçok sözcüğünden sonra ad tekil kullanılmalıdır.
- E) Yer tamlayıcısı eksiktir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Birçok” nicelik bildiren sıfattır ve sonraki adın tekil biçimde kullanılmasını gerektirir. “Birçok genç projeye katıldı” düzeltmesi yeterlidir.
“Bu fikri seviyorum ve güveniyorum.” cümlesinde ikinci yüklem için hangi öge eksiktir?
- A) Özne
- B) Belirtili nesne
- C) Yüklem
- D) Zaman zarfı
- E) Yer tamlayıcısı
Doğru cevap: E
Çözüm: “Güvenmek” fiili “neye/kime?” sorusuna karşılık veren yönelme hâlli tümleç ister. “Bu fikri seviyorum ve ona güveniyorum” ifadesi doğru tamamlamadır.
“Ödevleri yeniden tekrar kontrol ettim.” cümlesindeki bozukluk hangi gruba girer?
- A) Gereksiz sözcük kullanımı
- B) Anlam belirsizliği
- C) Çatı uyumsuzluğu
- D) Özne eksikliği
- E) Yanlış karşılaştırma
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yeniden” ile “tekrar” eşdeğer yineleme anlamını taşır. Aynı işi birlikte nitelediklerinden biri çıkarılmalıdır; böylece anlam değişmez.
“Hiç kimse bu bilgiyi biliyor.” cümlesinin bozukluğu nasıl düzeltilir?
- A) Hiç kimse bu bilgiyi biliyoruz.
- B) Hiç kimse bu bilgiyi bilmiyor.
- C) Hiç kimse bu bilgiyi bildiler.
- D) Hiç kimse bu bilgiyi biliyorsunuz.
- E) Hiç kimse bu bilgiyi biliyorlar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Olumsuzluk bildiren “hiç kimse” öznesi olumlu “biliyor” yüklemiyle uyuşmaz. “Bilmiyor” biçimi hem olumsuzluğu hem kişi uyumunu sağlar.
“Bu yılın giderleri geçen yıldan düşüktür.” cümlesindeki temel hata hangisidir?
- A) Yanlış fiilimsi
- B) Anlam çelişkisi
- C) Yanlış karşılaştırma
- D) Gereksiz çoğul eki
- E) Eksik özne
Doğru cevap: C
Çözüm: “Bu yılın giderleri” ile “geçen yıl” farklı türde ögelerdir. “Bu yılın giderleri geçen yılın giderlerinden düşüktür” denirse eşdeğer nicelikler karşılaştırılır.
“Ali, Ahmet’e kitabını getirmesini söyledi.” cümlesinde hangi anlatım sorunu vardır?
- A) Sözde özne eksikliği
- B) Deyim bozukluğu
- C) Özne-yüklem kişi uyuşmazlığı
- D) İyelik ekinin gönderiminin belirsizliği
- E) Gereksiz çokluk eki
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kitabını” ifadesi Alinin veya Ahmetin kitabı olarak anlaşılabilir. Belirli bir kişi kastediliyorsa sahiplik açık adlandırılmalıdır.
“Bu durumu kulak ardı etti.” ifadesinin düzeltilmesi için hangi deyim uygundur?
- A) Kulak göz etti.
- B) Göz kulak ardı etti.
- C) Kulak gerisi getirdi.
- D) Göze kulak verdi.
- E) Göz ardı etti.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Göz ardı etmek” önemsememek anlamında yerleşik deyimdir. “Kulak ardı etmek” iki deyimin parçalarını karıştırır; anlamı koruyan doğru düzeltme budur.
“Ben ve arkadaşım yarın gideceğim.” cümlesindeki kişi uyuşmazlığı nasıl düzeltilir?
- A) Ben ve arkadaşım yarın gideceğiz.
- B) Ben ve arkadaşım yarın gideceksiniz.
- C) Ben ve arkadaşım yarın gidecekler.
- D) Ben ve arkadaşım yarın gideceğim.
- E) Ben ve arkadaşım yarın gidecek.
Doğru cevap: A
Çözüm: Benin içinde bulunduğu birleşik özne birinci çoğul kişi gerektirir. “Gideceğiz” hem kişiye hem sayıya uygundur; diğer seçenekler uyuşmazlığı sürdürür.
“Birçok kitaplar masada duruyor.” cümlesinin en uygun düzeltmesi hangisidir?
- A) Birçok kitaplar masada duracak.
- B) Birçok kitap masada duruyor.
- C) Birçok kitaplar masada durmuş.
- D) Birçok kitaplar masada duruyorlar.
- E) Birçok kitaplar masada duruyordu.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Birçok” belgisiz nicelik sıfatıdır ve “kitap” adının tekil kullanılmasını gerektirir. Fiilin zamanını değiştirmek adın yanlış çoğullaşmasını düzeltmez.
“Öğrencileri kutladı ve teşekkür etti.” cümlesinin doğru tamamlanmış hâli hangisidir?
- A) Öğrencileri kutladı ve öğrencileri teşekkür yaptı.
- B) Öğrencileri kutladı ve öğrencilere teşekkürler yaptı.
- C) Öğrencileri kutladı ve onlara teşekkür etti.
- D) Öğrencileri kutladı ve onları teşekkür etti.
- E) Öğrencileri kutladı ve öğrenciler teşekkür etti.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kutlamak” nesneye, “teşekkür etmek” yönelme hâlli yer tamlayıcısına bağlanır. “Onlara” eklenmesi iki fiilin de istediği tümleci sağlar.
“Soruyu yeniden tekrar çöz.” cümlesinin anlamı korunarak sadeleştirilmiş biçimi hangisidir?
- A) Soruyu yeniden tekrar çöz tekrar.
- B) Soruyu bir daha yeniden tekrar çöz.
- C) Soruyu yeniden tekrar yeniden çöz.
- D) Soruyu yeniden çöz.
- E) Soruyu tekrar bir daha çöz yeniden.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Yeniden” ile “tekrar” yinelenen eylemi iki kez belirtir. “Soruyu yeniden çöz” anlamı tek bir yineleme ifadesiyle koruyarak bozukluğu giderir.
“Kesinlikle belki yarın gelebilir.” cümlesi yalnız tahmin anlamı korunarak nasıl düzeltilir?
- A) Kesinlikle şüphesiz belki gelebilir.
- B) Mutlaka belki yarın gelebilir.
- C) Kesinlikle sanırım yarın gelebilir.
- D) Kesinlikle belki yarın gelebilir.
- E) Belki yarın gelebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Belki” ve “gelebilir” ihtimali korur; “kesinlikle” bu ihtimale karşıt kesinlik bildirir. Çelişkili kesinlik sözü çıkarılırsa tahmin anlamı sürer.
“Söylenenleri kulak ardı etti.” cümlesindeki deyim bozukluğu nasıl düzeltilir?
- A) Söylenenleri göz ardı etti.
- B) Söylenenleri kulak gözü etti.
- C) Söylenenleri kulak arkası etti.
- D) Söylenenleri göze kulak etti.
- E) Söylenenleri göz kulak ardı etti.
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğru deyim “göz ardı etmek”tir. Bu kullanım önemsememek anlamını korur; diğer seçeneklerde Türkçede yerleşik olmayan deyim birleşimleri vardır.
“Bu okulun öğrenci sayısı öteki okuldan fazladır.” cümlesinin doğru karşılaştırma biçimi hangisidir?
- A) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okuldan öğrencidir.
- B) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okulun öğrenci sayısından fazladır.
- C) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okuldan fazladır.
- D) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okula daha fazladır.
- E) Bu okulun öğrenci sayısı öteki okulun kendisinden sayıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Karşılaştırmada okulun kendisi değil iki okulun öğrenci sayıları karşı karşıya getirilmelidir. Doğru seçenek bunu açık ve dil bilgisine uygun biçimde yapar.
“Hiç kimse toplantıya katıldı.” cümlesindeki bozukluğu gideren seçenek hangisidir?
- A) Hiç kimse toplantıya katıldılar.
- B) Hiç kimse toplantıya katılıyoruz.
- C) Hiç kimse toplantıya katılmadı.
- D) Hiç kimse toplantıya katılırsınız.
- E) Hiç kimse toplantıya katılacaklar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Olumsuzluk bildiren hiç kimse öznesiyle katılmadı yüklemi uyumludur. Diğer seçeneklerde ya olumlu yüklem ya da özneye uymayan kişi eki vardır.
“Ali, Mehmet’e kitabını getirmesini söyledi.” cümlesinde getirilecek kitabın Ali’ye ait olduğu nasıl açıkça belirtilir?
- A) Ali, Mehmet’e kendi kitabını getirmesini söyledi.
- B) Ali, Mehmet’e bir kitabını getirmesini söyledi.
- C) Ali, Mehmet’e onun kitabını getirmesini söyledi.
- D) Ali, Mehmet’e Ali’nin kitabını getirmesini söyledi.
- E) Ali, Mehmet’e kitabını getirmesini söyledi.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kitabın sahibi doğrudan “Ali’nin” diye belirtilince iyelik belirsizliği ortadan kalkar. “Onun” ve “kendi” gibi ifadeler burada sahipliği tek kişiye kesin biçimde bağlamaz.
“Bu kişiyi seviyor ve güveniyorum.” cümlesinin doğru biçimi hangisidir?
- A) Bu kişiyi seviyor ve onu güveniyorum.
- B) Bu kişiyi seviyor ve kişiyi güveniyorumdur.
- C) Bu kişiyi seviyor ve kişi güveniyorum.
- D) Bu kişiyi seviyor ve kişiyi güveniyorum.
- E) Bu kişiyi seviyor ve ona güveniyorum.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sevmek” nesne olarak “bu kişiyi”, “güvenmek” yer tamlayıcısı olarak “ona” ister. İkinci fiilin yönelme hâlli tümleci eklenince bozukluk giderilir.