“Çocuklar bahçede oynuyor.” cümlesi yüklemin türüne göre hangisidir?
- A) Fiil cümlesi
- B) Bağlı cümle
- C) Ki’li birleşik cümle
- D) Eksiltili cümle
- E) İsim cümlesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüklem olan “oynuyor” çekimli bir fiildir. Yüklemin türü belirlenirken öznenin veya diğer sözcüklerin türüne değil, doğrudan yüklemin söz türüne bakılır.
“Bu tablo çok güzel.” cümlesi yüklemin türüne göre hangisidir?
- A) Şartlı birleşik cümle
- B) İsim cümlesi
- C) Bağlı cümle
- D) Fiil cümlesi
- E) Sıralı cümle
Doğru cevap: B
Çözüm: Cümlenin yargısını bildiren “güzel” sözcüğü sıfattır ve ad soylu yüklem görevi üstlenmiştir. Bu nedenle cümle yüklemin türüne göre isim cümlesidir.
“Kuşlar ağaçta toplandı.” cümlesi yüklemin yerine göre hangisidir?
- A) Eksiltili cümle
- B) Sıralı cümle
- C) Kurallı cümle
- D) Devrik cümle
- E) Bağlı cümle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yüklem “toplandı” cümlenin sonunda yer almaktadır. Yüklemi sonda olan cümleler kurallı cümledir; fiil veya isim yüklemli olması bu konumu değiştirmez.
“Döndü sonunda yorgun yolcu.” cümlesi yüklemin yerine göre hangisidir?
- A) Kurallı cümle
- B) Eksiltili cümle
- C) Şartlı birleşik cümle
- D) Devrik cümle
- E) Bağlı cümle
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüklem olan “döndü” cümlenin başında bulunur; son sözcük değildir. Bu nedenle cümle devriktir. Yüklemi sona almak için “Yorgun yolcu sonunda döndü” denebilir.
“Bir yanda uçsuz bucaksız deniz, öbür yanda dağlar...” ifadesi yüklemin bulunmasına göre hangisidir?
- A) Devrik cümle
- B) İç içe birleşik cümle
- C) Şartlı birleşik cümle
- D) Kurallı cümle
- E) Eksiltili cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu söz dizisinde tamamlanmış bir yüklem açıkça bulunmamaktadır; anlatımın yargısı bağlamdan sezdirilir. Bu nedenle eksiltili cümle örneği olarak değerlendirilir.
“Sınava zamanında yetiştik.” cümlesi anlamına göre hangisidir?
- A) Olumlu cümle
- B) Olumsuz cümle
- C) Eksiltili cümle
- D) Ünlem cümlesi
- E) Soru cümlesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yetişme eyleminin gerçekleştiği bildirilmiştir. Yüklemde olumsuzluk yoktur ve cümlenin anlamı da gerçekleşmiş bir durumu anlattığından olumlu cümledir.
“Bugün derse gelmedi.” cümlesi anlamına göre hangisidir?
- A) Şart cümlesi
- B) Olumsuz cümle
- C) Ünlem cümlesi
- D) Olumlu cümle
- E) Eksiltili cümle
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gelmedi” yükleminde -me olumsuzluk eki vardır ve gelme eyleminin gerçekleşmediği belirtilmektedir. Bu nedenle cümle anlamca olumsuzdur.
Hangi cümle yüklemin türüne göre isim cümlesidir?
- A) Bu haber oldukça sevindirici.
- B) Misafirler dün geldi.
- C) Öğrenciler not aldı.
- D) Kuşlar birden uçtu.
- E) Çocuk parkta koştu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Sevindirici” sıfatı ad soylu yüklem görevindedir. Öteki seçeneklerin yüklemleri koştu, geldi, aldı ve uçtu gibi çekimli fiillerdir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi fiil cümlesidir?
- A) Oda oldukça geniş.
- B) Öğrenciler sessizce çalışıyor.
- C) Bu fikir oldukça mantıklı.
- D) Hava bugün kapalı.
- E) Kitap çok ilginçti.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Çalışıyor” hareket bildiren çekimli fiildir. Diğer seçeneklerin yüklemleri ad veya sıfat soylu olduğu için onlar isim cümlesidir.
Aşağıdakilerden hangisi devrik cümledir?
- A) Çocuklar eve döndü.
- B) Öğretmen sınıfa girdi.
- C) Geldi sonunda beklediğimiz haber.
- D) Kitap masada duruyor.
- E) Dün yağmur yağdı.
Doğru cevap: C
Çözüm: Yüklem “geldi” cümlenin başında yer aldığı için cümle devriktir. Diğer cümlelerin yüklemleri sonda olduğundan kurallı cümledir.
Hangi cümle yüklemin yerine göre kurallıdır?
- A) Yine geldin mi sen?
- B) Ne güzeldi o günler!
- C) Açıldı yavaşça kapı.
- D) Öğrenciler derslikte toplandı.
- E) Dönüyor kuşlar yuvaya.
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüklem “toplandı” cümlenin son sözcüğüdür. Diğer seçeneklerde yüklemden sonra en az bir öge geldiği için kurallı cümle sayılmaz.
Hangi ifade eksiltili cümle örneğidir?
- A) Yarın erkenden gel.
- B) Bu ev çok eski.
- C) Kitapları masaya koydu.
- D) Güneş doğdu.
- E) İşte uzun yollar, sessiz şehirler...
Doğru cevap: E
Çözüm: “İşte uzun yollar, sessiz şehirler...” sözünde tamamlanmış bir yüklem açıkça söylenmemiştir. Diğer örneklerde yargıyı taşıyan yüklem bulunmaktadır.
Hangi cümle biçimce olumlu görünmesine karşın anlamca olumsuzdur?
- A) Ne aradı ne sordu.
- B) Bugün hiç yorulmadı.
- C) Onları yeniden gördük.
- D) Bize haber verdi.
- E) Yarın mutlaka gelecek.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Ne... ne...” yapısı yüklemler olumlu çekimlenmiş olsa da her iki eylemin gerçekleşmediğini bildirir. Cümle bu nedenle anlamca olumsuzdur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisi biçimce olumsuz, anlamca olumludur?
- A) Soruyu anlamamış.
- B) Seni sevmiyor değilim.
- C) Bugün kimse gelmedi.
- D) Sınava hazırlanmadı.
- E) Bizi hiç aramadı.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Sevmiyor değilim” ifadesinde iki olumsuzluk birlikte olumlu bir anlam oluşturur: “Seni seviyorum.” Diğer cümlelerde olumsuzluk doğrudan sürmektedir.
“Bugün gökyüzü kapalı.” cümlesinin türleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) İsim – kurallı – olumlu
- B) Fiil – kurallı – soru
- C) İsim – eksiltili – olumsuz
- D) İsim – devrik – olumlu
- E) Fiil – devrik – olumsuz
Doğru cevap: A
Çözüm: “Kapalı” sıfatı ad soylu yüklemdir, cümlenin sonunda bulunur. Yüklem olumsuzluk bildirmediğinden yargı anlamca olumludur; bu üç özellik birlikte değerlendirilir.
“Çok güzelmiş bu şehir.” cümlesi için hangisi doğrudur?
- A) Fiil cümlesi ve devriktir.
- B) İsim cümlesi ve devriktir.
- C) Şartlı birleşik cümledir.
- D) Fiil cümlesi ve kurallıdır.
- E) İsim cümlesi ve eksiltilidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Güzelmiş” sıfat kökenli ad soylu yüklemdir. Yüklem cümlenin sonundaki “bu şehir” öznesinden önce geldiği için cümle devriktir.
“Kalk, dışarı çık.” cümlesi yapısı ve ortak ögesi yönünden hangisidir?
- A) Bağlı; ve bağlacı kullanılmıştır.
- B) Basit; tek yüklemi vardır.
- C) Bağımlı sıralı; gizli sen öznesi ortaktır.
- D) Bağımsız sıralı; farklı özneleri vardır.
- E) Ki’li birleşik; yan cümlesi vardır.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kalk” ve “çık” iki ayrı emir yüklemidir; her ikisinin gizli öznesi “sen”dir. Bağlaç olmadan virgülle sıralanan ortak özneli yargılar bağımlı sıralıdır.
“Yağmur yağdı ama maç sürdü.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) Sıralı cümle; arada bağlaç yoktur.
- B) Basit cümle; tek yargı vardır.
- C) Şartlı birleşik cümle; koşul vardır.
- D) Bağlı cümle; ama bağlacı iki yargıyı bağlar.
- E) İç içe birleşik cümle; alıntı vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Yağdı” ve “sürdü” ayrı çekimli yüklemlerdir; “ama” iki yargı arasında karşıtlık kuran bağlaçtır. Bu nedenle yapı bağlı cümledir.
“Ne aradı ne sordu.” cümlesi anlam ve biçim bakımından hangisidir?
- A) Biçimce ve anlamca olumlu
- B) Soru cümlesi ve kurallı
- C) Şart cümlesi ve olumsuz
- D) Biçimce olumsuz, anlamca olumlu
- E) Biçimce olumlu, anlamca olumsuz
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüklemler olumsuzluk eki almamıştır ancak “ne... ne...” bağlantısı her iki eylemin de yapılmadığını bildirir. Bu yüzden biçimce olumlu, anlamca olumsuzdur.
“Derse gitmedin mi?” cümlesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Olumsuz soru cümlesidir.
- B) Olumlu soru cümlesidir.
- C) Eksiltili cümledir.
- D) Olumlu bildirme cümlesidir.
- E) Olumsuz ünlem cümlesidir.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Gitmedin” -me olumsuzluk eki taşır, “mi” soru edatı da gelme durumunu sorgular. Böylece tek cümlede olumsuzluk ve soru özellikleri birlikte bulunur.