“Öğretmen, ‘Yarın sınav var.’ dedi.” cümlesinin yapısı hangisidir?
- A) Basit cümle
- B) Sıralı cümle
- C) Eksiltili cümle
- D) Bağlı cümle
- E) İç içe birleşik cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: “Yarın sınav var” yargısı doğrudan alıntı olarak “dedi” yüklemine bağlanmıştır. Bir cümlenin başka cümlenin içinde aktarıldığı bu yapı iç içe birleşiktir.
“Koşan çocuk düştü.” cümlesinde “koşan” sözcüğünün yapısal özelliği nedir?
- A) Sıfat-fiil olması
- B) Soru edatı taşıması
- C) Olumsuzluk eki alması
- D) Bağlaç olması
- E) Yüklem olması
Doğru cevap: A
Çözüm: “Koşan” sözcüğü -an ekiyle kurulmuş sıfat-fiildir ve çocuğu niteler. Bu nedenle cümle fiilimsi içeren bir yapı gösterir; ana yüklem “düştü”dür.
“Öğrenci soruyu çözemedi.” cümlesinde olumsuzluk nasıl sağlanmıştır?
- A) Şart ekiyle
- B) Olumsuzluk ekiyle
- C) Ünlem sözüyle
- D) Ki bağlacıyla
- E) Soru edatıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: “Çözemedi” sözcüğündeki -me, yapabilme eyleminin gerçekleşmediğini bildirir. Yüklem olumsuzluk eki taşıdığı için anlamca olumsuzdur.
“Sınav başladı mı?” cümlesinde soru anlamı nasıl kurulmuştur?
- A) Soru zarfıyla
- B) Ünlemle
- C) Soru edatıyla
- D) Şart ekiyle
- E) Olumsuzluk ekiyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yükleme eklenen “mı” soru edatı, sınavın başlayıp başlamadığı hakkında bilgi istemektedir. Bu sözcük olumsuzluk veya şart eki değildir.
“Hava bugün serin.” cümlesinin yüklemi hangi türdendir?
- A) Birleşik fiil yüklemi
- B) Soru fiili yüklemi
- C) Fiil soylu yüklem
- D) Ad soylu yüklem
- E) Şart kipi yüklemi
Doğru cevap: D
Çözüm: “Serin” sözcüğü sıfattır ve cümlenin ad soylu yüklemidir. Cümle bu yüzden yüklem türüne göre isim cümlesidir; “bugün” zaman bildiren ögedir.
“Kapandı birden bütün kapılar.” cümlesi yüklemin yerine göre hangisidir?
- A) Kurallı cümle
- B) Bağlı cümle
- C) Eksiltili cümle
- D) Şartlı birleşik cümle
- E) Devrik cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: Çekimli yüklem olan “kapandı” cümlenin başında yer almaktadır. Yüklem sonda olmadığı için cümle devriktir; “bütün kapılar” özne görevindedir.
Hangi cümlede temel yargı, bir şartın gerçekleşmesine bağlanmıştır?
- A) Erken geldin ve yürüdük.
- B) Erken gelmişsin!
- C) Erken gelmek güzeldir.
- D) Erken gelirsen birlikte yürürüz.
- E) Erken geldin, birlikte yürüdük.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Gelirsen” sözü şart ekiyle kurulmuş bir yan yargıdır; birlikte yürüme eyleminin gerçekleşmesini koşula bağlar. Bu nedenle şartlı birleşik cümledir.
Hangi cümle ki’li birleşik yapıyla kurulmuştur?
- A) Yarın çalışırsan başarırsın.
- B) Sınav bitti, çocuklar sevindi.
- C) Sınava çalıştı ve geçti.
- D) Çalışan öğrenciler kazandı.
- E) Duydum ki sınav ertelenmiş.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Duydum” temel yargısına “ki” bağlayıcısıyla “sınav ertelenmiş” yan yargısı bağlanır. Diğer seçeneklerde bu ki’li yapı bulunmaz.
Hangi cümlede bir cümle, başka bir cümlenin içinde doğrudan aktarılmıştır?
- A) Arkadaşım, “Yarın geliyorum.” dedi.
- B) Mert bize yarın geleceğini söyledi.
- C) Arkadaşım yarın gelecek.
- D) Geleceğini duyunca sevindim.
- E) Arkadaşım geldi ve oturdu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yarın geliyorum” kendi yargısını taşıyan doğrudan alıntıdır ve “dedi” yükleminin içinde aktarılmıştır. Bu iç içe birleşik cümle örneğidir.
Hangi cümlede sıfat-fiil kullanılmıştır?
- A) Çocuk bugün gülümsedi.
- B) Gülümseyen çocuk yanımıza geldi.
- C) Çocuk yarın gelecek.
- D) Çocuk güldü, sonra oturdu.
- E) Çocuk hızla koştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gülümseyen” sözcüğü -en sıfat-fiil ekiyle kurulmuş, “çocuk” adını nitelemiştir. Diğer seçeneklerde bu görevde fiilimsi yoktur.
Hangi cümle soru edatı kullanılmadan soru anlamı taşır?
- A) Bu kitabı aldın mı?
- B) Toplantı başladı mı?
- C) Yarın hava nasıl olacak?
- D) Haberleri duydun mu?
- E) Sen de gelecek misin?
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nasıl” soru sözcüğü cevap bekleyen bir soru oluşturur; “mi” soru edatı kullanılmamıştır. Diğer seçeneklerin hepsinde soru edatı vardır.
Hangi cümlede yüklemden önce bir soru sözcüğü değil, gerçek bir ünlem anlatımı vardır?
- A) Kaç gün kaldın?
- B) Hangi kitabı aldın?
- C) Ne zaman geldin?
- D) Ne güzel bir sürpriz!
- E) Kimler gelecek?
Doğru cevap: D
Çözüm: “Ne güzel” sözü şaşkınlık ve beğeni ifade eder; bilgi istemez. Diğer seçenekler soru sözcükleriyle kurulmuş gerçek soru cümleleridir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi hem isim cümlesi hem de devriktir?
- A) Gece çok sessizdi.
- B) Gece geldi, herkes sustu.
- C) Gece sessizce geçti.
- D) Gece uzun sürdü.
- E) Çok sessizdi gece.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sessizdi” sıfattan oluşmuş ad soylu yüklemdir; yüklemden sonra “gece” öznesi geldiği için cümle devriktir. İki özellik birlikte yalnız bu seçenekte vardır.
“Ankara’ya gidersem seni ararım.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) İç içe birleşik; doğrudan alıntı vardır.
- B) Basit cümle; yalnız tek yargı vardır.
- C) Bağlı cümle; iki yargı ve ile bağlanır.
- D) Şartlı birleşik cümle; gidersem yan yargıdır.
- E) Sıralı cümle; virgül vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Gidersem” -se şart eki taşıyan yan cümledir; seni arama eylemi Ankara’ya gitme koşuluna bağlanmıştır. Bu nedenle şartlı birleşik cümle oluşur.
“Havanın ne kadar soğuk olduğunu unutma.” cümlesinde hangi özellik belirgindir?
- A) Şart ekiyle kurulan yan yargı
- B) İki bağımsız yüklemin virgülle sıralanması
- C) Ama bağlacıyla iki cümlenin bağlanması
- D) Doğrudan aktarılan iç cümle
- E) Fiilimsiyle kurulan yan yapı
Doğru cevap: E
Çözüm: “Havanın ne kadar soğuk olduğunu” söz öbeğindeki “olduğunu” fiilimsi niteliğindedir ve temel yüklem “unutma”ya nesne olur. Bu yapı fiilimsi taşıyan yan yargı içerir.
“Bu işi yapamayacak değiliz.” cümlesinin anlamı için hangisi doğrudur?
- A) İşi yapabilme olasılığı veya yeterliliği vardır.
- B) İşi kesinlikle yapmayacağız.
- C) Bir soru sorulmaktadır.
- D) Bir şart öne sürülmektedir.
- E) İşin daha önce yapıldığı kesinleşmiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yapamayacak değiliz” çift olumsuzlukla “yapabiliriz” anlamına yönelir. Cümle biçiminde olumsuzluk öğeleri bulunsa da toplam anlam olumluya yaklaşır.
“Hiç düşünmeden karar verdin.” cümlesindeki “düşünmeden” sözcüğünün türü hangisidir?
- A) İsim-fiil
- B) Zarf-fiil
- C) Soru edatı
- D) Çekimli fiil yüklemi
- E) Sıfat-fiil
Doğru cevap: B
Çözüm: “Düşünmeden” sözcüğü -meden zarf-fiil eki alır ve karar verme eyleminin nasıl gerçekleştiğini açıklar. Ana yüklem “karar verdin” birleşik fiilidir.
“Yağmur durdu mu?” cümlesine ilişkin hangi sınıflandırma doğrudur?
- A) İsim – kurallı – soru
- B) Fiil – eksiltili – soru
- C) Fiil – kurallı – soru
- D) İsim – devrik – ünlem
- E) Fiil – devrik – olumsuz
Doğru cevap: C
Çözüm: “Durdu” çekimli fiildir; soru edatı “mu” yüklemle birlikte cümlenin sonunda kullanılmıştır. Cümle bilgi isteyen soru anlamı taşır ve kurallıdır.
“Şimdi git, sonra konuşuruz.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) Bağlı cümledir; ama bağlacı vardır.
- B) Tek yüklemli basit cümledir.
- C) Bağımlı sıralıdır; özne ortaktır.
- D) Bağımsız sıralıdır; sen ve biz özneleri farklıdır.
- E) Ki’li birleşiktir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Git” yükleminin gizli öznesi sen, “konuşuruz” yükleminin gizli öznesi bizdir. Ortak öge bulunmayan bu iki yargı virgülle bağımsız sıralanmıştır.
“Bu gece ne kadar sessiz!” ifadesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Bilgi isteyen soru cümlesidir.
- B) Olumsuzluk ekiyle kurulmuştur.
- C) Şartlı birleşik cümledir.
- D) İki çekimli fiille sıralanmıştır.
- E) Heyecan/şaşkınlık bildiren ünlem anlatımı vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne kadar sessiz” anlatımı geceye ilişkin bir beğeni veya şaşkınlığı güçlü biçimde dile getirir; gerçek bilgi istemediği için ünlem anlamı taşır.