“Çocuklar bahçede oynuyor.” cümlesi yüklemin türüne göre hangisidir?
- A) Fiil cümlesi
- B) Bağlı cümle
- C) Ki’li birleşik cümle
- D) Eksiltili cümle
- E) İsim cümlesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüklem olan “oynuyor” çekimli bir fiildir. Yüklemin türü belirlenirken öznenin veya diğer sözcüklerin türüne değil, doğrudan yüklemin söz türüne bakılır.
“Bu tablo çok güzel.” cümlesi yüklemin türüne göre hangisidir?
- A) Şartlı birleşik cümle
- B) İsim cümlesi
- C) Bağlı cümle
- D) Fiil cümlesi
- E) Sıralı cümle
Doğru cevap: B
Çözüm: Cümlenin yargısını bildiren “güzel” sözcüğü sıfattır ve ad soylu yüklem görevi üstlenmiştir. Bu nedenle cümle yüklemin türüne göre isim cümlesidir.
“Kuşlar ağaçta toplandı.” cümlesi yüklemin yerine göre hangisidir?
- A) Eksiltili cümle
- B) Sıralı cümle
- C) Kurallı cümle
- D) Devrik cümle
- E) Bağlı cümle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yüklem “toplandı” cümlenin sonunda yer almaktadır. Yüklemi sonda olan cümleler kurallı cümledir; fiil veya isim yüklemli olması bu konumu değiştirmez.
“Döndü sonunda yorgun yolcu.” cümlesi yüklemin yerine göre hangisidir?
- A) Kurallı cümle
- B) Eksiltili cümle
- C) Şartlı birleşik cümle
- D) Devrik cümle
- E) Bağlı cümle
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüklem olan “döndü” cümlenin başında bulunur; son sözcük değildir. Bu nedenle cümle devriktir. Yüklemi sona almak için “Yorgun yolcu sonunda döndü” denebilir.
“Bir yanda uçsuz bucaksız deniz, öbür yanda dağlar...” ifadesi yüklemin bulunmasına göre hangisidir?
- A) Devrik cümle
- B) İç içe birleşik cümle
- C) Şartlı birleşik cümle
- D) Kurallı cümle
- E) Eksiltili cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu söz dizisinde tamamlanmış bir yüklem açıkça bulunmamaktadır; anlatımın yargısı bağlamdan sezdirilir. Bu nedenle eksiltili cümle örneği olarak değerlendirilir.
“Sınava zamanında yetiştik.” cümlesi anlamına göre hangisidir?
- A) Olumlu cümle
- B) Olumsuz cümle
- C) Eksiltili cümle
- D) Ünlem cümlesi
- E) Soru cümlesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yetişme eyleminin gerçekleştiği bildirilmiştir. Yüklemde olumsuzluk yoktur ve cümlenin anlamı da gerçekleşmiş bir durumu anlattığından olumlu cümledir.
“Bugün derse gelmedi.” cümlesi anlamına göre hangisidir?
- A) Şart cümlesi
- B) Olumsuz cümle
- C) Ünlem cümlesi
- D) Olumlu cümle
- E) Eksiltili cümle
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gelmedi” yükleminde -me olumsuzluk eki vardır ve gelme eyleminin gerçekleşmediği belirtilmektedir. Bu nedenle cümle anlamca olumsuzdur.
“Sen de gelecek misin?” cümlesinin anlam özelliği hangisidir?
- A) Ünlem cümlesi
- B) Eksiltili cümle
- C) Soru cümlesi
- D) Olumsuz cümle
- E) Şart cümlesi
Doğru cevap: C
Çözüm: “Mi” soru edatı kişinin gelip gelmeyeceğini öğrenmek için kullanılmıştır. Sorunun gerçek bilgi istemesi nedeniyle cümle soru cümlesidir.
“Ne güzel bir manzara!” ifadesi anlatımına göre hangi türdedir?
- A) Olumsuz cümle
- B) Bağlı cümle
- C) Şart cümlesi
- D) Ünlem cümlesi
- E) Soru cümlesi
Doğru cevap: D
Çözüm: “Ne güzel” ifadesi şaşkınlık ve beğeniyi güçlü biçimde dile getirir. Soru anlamı taşımadığı için soru değil, ünlem cümlesi örneğidir.
“Çocuk uyudu.” cümlesi yapısına göre hangisidir?
- A) Bağlı cümle
- B) Şartlı birleşik cümle
- C) İç içe birleşik cümle
- D) Sıralı cümle
- E) Basit cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: Cümlede tek bir yüklem ve tek bir yargı vardır; ayrıca yan yargı kuran fiilimsi veya başka yan cümle bulunmaz. Bu nedenle yapısına göre basit cümledir.
“Yağmur başladı ve sokaklar boşaldı.” cümlesi yapısına göre hangisidir?
- A) Bağlı cümle
- B) Eksiltili cümle
- C) Basit cümle
- D) İsim cümlesi
- E) Şartlı birleşik cümle
Doğru cevap: A
Çözüm: “Başladı” ve “boşaldı” iki ayrı çekimli yargıdır; bunlar “ve” bağlacıyla birbirine bağlanmıştır. Bu yüzden cümle yapısına göre bağlı cümledir.
“Rüzgâr dindi, gökyüzü açıldı.” cümlesinin yapısı hangisidir?
- A) Basit cümle
- B) Sıralı cümle
- C) Ki’li birleşik cümle
- D) Şartlı birleşik cümle
- E) Eksiltili cümle
Doğru cevap: B
Çözüm: “Dindi” ve “açıldı” iki ayrı yargıdır. Cümleler aralarında bağlaç bulunmadan virgülle sıralandığı için sıralı cümle oluşturur.
“Dersine çalışırsan başarırsın.” cümlesi yapısına göre hangisidir?
- A) Sıralı cümle
- B) İç içe birleşik cümle
- C) Şartlı birleşik cümle
- D) Bağlı cümle
- E) Basit cümle
Doğru cevap: C
Çözüm: “Çalışırsan” koşul bildiren yan cümledir; “başarırsın” temel yargıdır. Koşul ekiyle kurulan bu ilişki şartlı birleşik cümle yapısını gösterir.
“Duydum ki sınav ertelenmiş.” cümlesi yapısına göre hangisidir?
- A) Sıralı cümle
- B) Eksiltili cümle
- C) İç içe birleşik cümle
- D) Ki’li birleşik cümle
- E) Basit cümle
Doğru cevap: D
Çözüm: Temel yargı “duydum”, ona “ki” bağlayıcısıyla bağlanan yan yargı “sınav ertelenmiş”tir. Bu yapı ki’li birleşik cümle diye adlandırılır.
“Öğretmen, ‘Yarın sınav var.’ dedi.” cümlesinin yapısı hangisidir?
- A) Basit cümle
- B) Sıralı cümle
- C) Eksiltili cümle
- D) Bağlı cümle
- E) İç içe birleşik cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: “Yarın sınav var” yargısı doğrudan alıntı olarak “dedi” yüklemine bağlanmıştır. Bir cümlenin başka cümlenin içinde aktarıldığı bu yapı iç içe birleşiktir.
“Koşan çocuk düştü.” cümlesinde “koşan” sözcüğünün yapısal özelliği nedir?
- A) Sıfat-fiil olması
- B) Soru edatı taşıması
- C) Olumsuzluk eki alması
- D) Bağlaç olması
- E) Yüklem olması
Doğru cevap: A
Çözüm: “Koşan” sözcüğü -an ekiyle kurulmuş sıfat-fiildir ve çocuğu niteler. Bu nedenle cümle fiilimsi içeren bir yapı gösterir; ana yüklem “düştü”dür.
“Öğrenci soruyu çözemedi.” cümlesinde olumsuzluk nasıl sağlanmıştır?
- A) Şart ekiyle
- B) Olumsuzluk ekiyle
- C) Ünlem sözüyle
- D) Ki bağlacıyla
- E) Soru edatıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: “Çözemedi” sözcüğündeki -me, yapabilme eyleminin gerçekleşmediğini bildirir. Yüklem olumsuzluk eki taşıdığı için anlamca olumsuzdur.
“Sınav başladı mı?” cümlesinde soru anlamı nasıl kurulmuştur?
- A) Soru zarfıyla
- B) Ünlemle
- C) Soru edatıyla
- D) Şart ekiyle
- E) Olumsuzluk ekiyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yükleme eklenen “mı” soru edatı, sınavın başlayıp başlamadığı hakkında bilgi istemektedir. Bu sözcük olumsuzluk veya şart eki değildir.
“Hava bugün serin.” cümlesinin yüklemi hangi türdendir?
- A) Birleşik fiil yüklemi
- B) Soru fiili yüklemi
- C) Fiil soylu yüklem
- D) Ad soylu yüklem
- E) Şart kipi yüklemi
Doğru cevap: D
Çözüm: “Serin” sözcüğü sıfattır ve cümlenin ad soylu yüklemidir. Cümle bu yüzden yüklem türüne göre isim cümlesidir; “bugün” zaman bildiren ögedir.
“Kapandı birden bütün kapılar.” cümlesi yüklemin yerine göre hangisidir?
- A) Kurallı cümle
- B) Bağlı cümle
- C) Eksiltili cümle
- D) Şartlı birleşik cümle
- E) Devrik cümle
Doğru cevap: E
Çözüm: Çekimli yüklem olan “kapandı” cümlenin başında yer almaktadır. Yüklem sonda olmadığı için cümle devriktir; “bütün kapılar” özne görevindedir.