Hangi cümle yüklemin türüne göre isim cümlesidir?
- A) Bu haber oldukça sevindirici.
- B) Misafirler dün geldi.
- C) Öğrenciler not aldı.
- D) Kuşlar birden uçtu.
- E) Çocuk parkta koştu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Sevindirici” sıfatı ad soylu yüklem görevindedir. Öteki seçeneklerin yüklemleri koştu, geldi, aldı ve uçtu gibi çekimli fiillerdir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi fiil cümlesidir?
- A) Oda oldukça geniş.
- B) Öğrenciler sessizce çalışıyor.
- C) Bu fikir oldukça mantıklı.
- D) Hava bugün kapalı.
- E) Kitap çok ilginçti.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Çalışıyor” hareket bildiren çekimli fiildir. Diğer seçeneklerin yüklemleri ad veya sıfat soylu olduğu için onlar isim cümlesidir.
Aşağıdakilerden hangisi devrik cümledir?
- A) Çocuklar eve döndü.
- B) Öğretmen sınıfa girdi.
- C) Geldi sonunda beklediğimiz haber.
- D) Kitap masada duruyor.
- E) Dün yağmur yağdı.
Doğru cevap: C
Çözüm: Yüklem “geldi” cümlenin başında yer aldığı için cümle devriktir. Diğer cümlelerin yüklemleri sonda olduğundan kurallı cümledir.
Hangi cümle yüklemin yerine göre kurallıdır?
- A) Yine geldin mi sen?
- B) Ne güzeldi o günler!
- C) Açıldı yavaşça kapı.
- D) Öğrenciler derslikte toplandı.
- E) Dönüyor kuşlar yuvaya.
Doğru cevap: D
Çözüm: Yüklem “toplandı” cümlenin son sözcüğüdür. Diğer seçeneklerde yüklemden sonra en az bir öge geldiği için kurallı cümle sayılmaz.
Hangi ifade eksiltili cümle örneğidir?
- A) Yarın erkenden gel.
- B) Bu ev çok eski.
- C) Kitapları masaya koydu.
- D) Güneş doğdu.
- E) İşte uzun yollar, sessiz şehirler...
Doğru cevap: E
Çözüm: “İşte uzun yollar, sessiz şehirler...” sözünde tamamlanmış bir yüklem açıkça söylenmemiştir. Diğer örneklerde yargıyı taşıyan yüklem bulunmaktadır.
Hangi cümle biçimce olumlu görünmesine karşın anlamca olumsuzdur?
- A) Ne aradı ne sordu.
- B) Bugün hiç yorulmadı.
- C) Onları yeniden gördük.
- D) Bize haber verdi.
- E) Yarın mutlaka gelecek.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Ne... ne...” yapısı yüklemler olumlu çekimlenmiş olsa da her iki eylemin gerçekleşmediğini bildirir. Cümle bu nedenle anlamca olumsuzdur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisi biçimce olumsuz, anlamca olumludur?
- A) Soruyu anlamamış.
- B) Seni sevmiyor değilim.
- C) Bugün kimse gelmedi.
- D) Sınava hazırlanmadı.
- E) Bizi hiç aramadı.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Sevmiyor değilim” ifadesinde iki olumsuzluk birlikte olumlu bir anlam oluşturur: “Seni seviyorum.” Diğer cümlelerde olumsuzluk doğrudan sürmektedir.
Hangi cümle olumsuz soru cümlesidir?
- A) Yarın gelecek misin?
- B) Hava ne kadar güzel!
- C) Derse gelmedin mi?
- D) Bu kitabı okudun mu?
- E) Toplantı erkenden başladı.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Gelmedin” yüklemi -me olumsuzluk eki taşır ve “mi” ile soru anlamı kurulmuştur. Dolayısıyla cümlede olumsuzluk ve soru birlikte vardır.
Hangi cümlede ünlem anlamı ağır basmaktadır?
- A) Bu kitap kaç sayfa?
- B) Kış sonunda bitti.
- C) Dün eve erken döndü.
- D) Ne muhteşem bir gün!
- E) Yarın kaçta geleceksin?
Doğru cevap: D
Çözüm: “Ne muhteşem” anlatımı sevinç ve hayranlığı güçlü biçimde aktarır. Bilgi öğrenmeyi hedefleyen bir soru olmadığından ünlem cümlesidir.
Aşağıdakilerden hangisi yapısına göre basit cümledir?
- A) Çocuk uyandı ve dışarı çıktı.
- B) Biliyorum ki gelecek.
- C) Çocuk uyanınca evden çıktı.
- D) Yağmur dindi, güneş açtı.
- E) Çocuk erkenden uyandı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu cümlede tek çekimli yüklem bulunur ve fiilimsiyle kurulmuş yan yargı yoktur. Öteki seçeneklerde fiilimsi, birden fazla yüklem veya ki ile kurulan yan yargı vardır.
Hangi cümle “ve” bağlacıyla bağlanan iki yargıdan oluşur?
- A) Ali kitap okudu ve not çıkardı.
- B) Ali, okuduğu kitabı verdi.
- C) Ali kitabı sessizce okudu.
- D) Ali kitabı alıp çıktı.
- E) Ali dün kitaptan söz etti.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Okudu” ve “çıkardı” iki ayrı çekimli yüklem, “ve” ise bunları birleştiren bağlaçtır. Diğer seçeneklerde bu biçimde bağlanan iki çekimli yargı yoktur.
Aşağıdakilerden hangisi bağımsız sıralı cümle örneğidir?
- A) Ali geldi, hemen oturdu.
- B) Deniz duruldu, rüzgâr kesildi.
- C) Çocuk koştu, eve girdi.
- D) Ece okudu, not aldı.
- E) Mert güldü, arkadaşına baktı.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Deniz duruldu” ve “rüzgâr kesildi” farklı özneleri olan iki ayrı yargıdır; bağlaç kullanılmadan virgülle sıralandıkları için bağımsız sıralı cümledir.
Hangi cümle ortak özneye dayalı bağımlı sıralı yapıdır?
- A) Rüzgâr esti, dal kırıldı.
- B) Misafirler geldi, çocuklar sevindi.
- C) Mert çantasını aldı, sınıftan çıktı.
- D) Yağmur yağdı, yollar ıslandı.
- E) Güneş battı, sokaklar karardı.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Aldı” ve “çıktı” yüklemlerinin ortak öznesi Merttir. Virgülle sıralanmış bu iki yargı bir ögeyi paylaştığı için bağımlı sıralı cümle oluşturur.
Hangi cümlede temel yargı, bir şartın gerçekleşmesine bağlanmıştır?
- A) Erken geldin ve yürüdük.
- B) Erken gelmişsin!
- C) Erken gelmek güzeldir.
- D) Erken gelirsen birlikte yürürüz.
- E) Erken geldin, birlikte yürüdük.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Gelirsen” sözü şart ekiyle kurulmuş bir yan yargıdır; birlikte yürüme eyleminin gerçekleşmesini koşula bağlar. Bu nedenle şartlı birleşik cümledir.
Hangi cümle ki’li birleşik yapıyla kurulmuştur?
- A) Yarın çalışırsan başarırsın.
- B) Sınav bitti, çocuklar sevindi.
- C) Sınava çalıştı ve geçti.
- D) Çalışan öğrenciler kazandı.
- E) Duydum ki sınav ertelenmiş.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Duydum” temel yargısına “ki” bağlayıcısıyla “sınav ertelenmiş” yan yargısı bağlanır. Diğer seçeneklerde bu ki’li yapı bulunmaz.
Hangi cümlede bir cümle, başka bir cümlenin içinde doğrudan aktarılmıştır?
- A) Arkadaşım, “Yarın geliyorum.” dedi.
- B) Mert bize yarın geleceğini söyledi.
- C) Arkadaşım yarın gelecek.
- D) Geleceğini duyunca sevindim.
- E) Arkadaşım geldi ve oturdu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yarın geliyorum” kendi yargısını taşıyan doğrudan alıntıdır ve “dedi” yükleminin içinde aktarılmıştır. Bu iç içe birleşik cümle örneğidir.
Hangi cümlede sıfat-fiil kullanılmıştır?
- A) Çocuk bugün gülümsedi.
- B) Gülümseyen çocuk yanımıza geldi.
- C) Çocuk yarın gelecek.
- D) Çocuk güldü, sonra oturdu.
- E) Çocuk hızla koştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gülümseyen” sözcüğü -en sıfat-fiil ekiyle kurulmuş, “çocuk” adını nitelemiştir. Diğer seçeneklerde bu görevde fiilimsi yoktur.
Hangi cümle soru edatı kullanılmadan soru anlamı taşır?
- A) Bu kitabı aldın mı?
- B) Toplantı başladı mı?
- C) Yarın hava nasıl olacak?
- D) Haberleri duydun mu?
- E) Sen de gelecek misin?
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nasıl” soru sözcüğü cevap bekleyen bir soru oluşturur; “mi” soru edatı kullanılmamıştır. Diğer seçeneklerin hepsinde soru edatı vardır.
Hangi cümlede yüklemden önce bir soru sözcüğü değil, gerçek bir ünlem anlatımı vardır?
- A) Kaç gün kaldın?
- B) Hangi kitabı aldın?
- C) Ne zaman geldin?
- D) Ne güzel bir sürpriz!
- E) Kimler gelecek?
Doğru cevap: D
Çözüm: “Ne güzel” sözü şaşkınlık ve beğeni ifade eder; bilgi istemez. Diğer seçenekler soru sözcükleriyle kurulmuş gerçek soru cümleleridir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi hem isim cümlesi hem de devriktir?
- A) Gece çok sessizdi.
- B) Gece geldi, herkes sustu.
- C) Gece sessizce geçti.
- D) Gece uzun sürdü.
- E) Çok sessizdi gece.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sessizdi” sıfattan oluşmuş ad soylu yüklemdir; yüklemden sonra “gece” öznesi geldiği için cümle devriktir. İki özellik birlikte yalnız bu seçenekte vardır.