“Bugün gökyüzü kapalı.” cümlesinin türleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) İsim – kurallı – olumlu
- B) Fiil – kurallı – soru
- C) İsim – eksiltili – olumsuz
- D) İsim – devrik – olumlu
- E) Fiil – devrik – olumsuz
Doğru cevap: A
Çözüm: “Kapalı” sıfatı ad soylu yüklemdir, cümlenin sonunda bulunur. Yüklem olumsuzluk bildirmediğinden yargı anlamca olumludur; bu üç özellik birlikte değerlendirilir.
“Çok güzelmiş bu şehir.” cümlesi için hangisi doğrudur?
- A) Fiil cümlesi ve devriktir.
- B) İsim cümlesi ve devriktir.
- C) Şartlı birleşik cümledir.
- D) Fiil cümlesi ve kurallıdır.
- E) İsim cümlesi ve eksiltilidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Güzelmiş” sıfat kökenli ad soylu yüklemdir. Yüklem cümlenin sonundaki “bu şehir” öznesinden önce geldiği için cümle devriktir.
“Kalk, dışarı çık.” cümlesi yapısı ve ortak ögesi yönünden hangisidir?
- A) Bağlı; ve bağlacı kullanılmıştır.
- B) Basit; tek yüklemi vardır.
- C) Bağımlı sıralı; gizli sen öznesi ortaktır.
- D) Bağımsız sıralı; farklı özneleri vardır.
- E) Ki’li birleşik; yan cümlesi vardır.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kalk” ve “çık” iki ayrı emir yüklemidir; her ikisinin gizli öznesi “sen”dir. Bağlaç olmadan virgülle sıralanan ortak özneli yargılar bağımlı sıralıdır.
“Yağmur yağdı ama maç sürdü.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) Sıralı cümle; arada bağlaç yoktur.
- B) Basit cümle; tek yargı vardır.
- C) Şartlı birleşik cümle; koşul vardır.
- D) Bağlı cümle; ama bağlacı iki yargıyı bağlar.
- E) İç içe birleşik cümle; alıntı vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Yağdı” ve “sürdü” ayrı çekimli yüklemlerdir; “ama” iki yargı arasında karşıtlık kuran bağlaçtır. Bu nedenle yapı bağlı cümledir.
“Ne aradı ne sordu.” cümlesi anlam ve biçim bakımından hangisidir?
- A) Biçimce ve anlamca olumlu
- B) Soru cümlesi ve kurallı
- C) Şart cümlesi ve olumsuz
- D) Biçimce olumsuz, anlamca olumlu
- E) Biçimce olumlu, anlamca olumsuz
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüklemler olumsuzluk eki almamıştır ancak “ne... ne...” bağlantısı her iki eylemin de yapılmadığını bildirir. Bu yüzden biçimce olumlu, anlamca olumsuzdur.
“Derse gitmedin mi?” cümlesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Olumsuz soru cümlesidir.
- B) Olumlu soru cümlesidir.
- C) Eksiltili cümledir.
- D) Olumlu bildirme cümlesidir.
- E) Olumsuz ünlem cümlesidir.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Gitmedin” -me olumsuzluk eki taşır, “mi” soru edatı da gelme durumunu sorgular. Böylece tek cümlede olumsuzluk ve soru özellikleri birlikte bulunur.
“Sınav bitince salon boşaldı.” cümlesindeki “bitince” sözü için hangisi doğrudur?
- A) İsim soylu yüklemdir.
- B) Zarf-fiildir ve yan yargı kurar.
- C) Ana cümlenin ikinci çekimli yüklemidir.
- D) Soru sözcüğüdür.
- E) Ki bağlayıcısıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Bitince” sözcüğü -ince zarf-fiil eki almıştır; temel yargı “salon boşaldı”dır. Fiilimsi zamanı açıklayan yan yargı kurar ama bağımsız çekimli yüklem değildir.
“Biliyorum ki doğruyu söyleyecek.” cümlesinin yapısı hangisidir?
- A) Bağımsız sıralı cümle
- B) Basit cümle
- C) Ki’li birleşik cümle
- D) Bağlı cümle
- E) Şartlı birleşik cümle
Doğru cevap: C
Çözüm: “Biliyorum” temel yargısını “doğruyu söyleyecek” yan yargısı “ki” ile tamamlar. İki yargı bu bağlayıcıyla ki’li birleşik yapı kurar.
“Müdür, ‘Toplantı bitti.’ dedi.” cümlesi neden iç içe birleşiktir?
- A) İki yüklem ve bağlaç bulunduğu için
- B) Yüklem başta olduğu için
- C) Koşul eki taşıdığı için
- D) Bir cümle doğrudan alıntı olarak diğerinin içine yerleştiği için
- E) İki yargı virgülle sıralandığı için
Doğru cevap: D
Çözüm: “Toplantı bitti” kendi yargısını taşıyan doğrudan alıntıdır. Bu söz, temel yüklem “dedi” ile aktarılmış ve başka bir cümlenin içinde kullanılmıştır.
“Geldiğinde telefon et.” cümlesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) “Geldiğinde” ikinci bir bağımsız yüklemdir.
- B) Yüklem ad soyludur.
- C) “Telefon” bu cümlenin öznesidir.
- D) Cümle ki’li birleşiktir.
- E) “Telefon et” birleşik fiilli ana yüklemdir; “geldiğinde” zarf-fiil grubudur.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Telefon etmek” birleşik fiili emir biçiminde ana yüklemdir. “Geldiğinde” zaman bildiren yan yapı kurar ve ayrı bir çekimli yüklem değildir.
“Öğretmen kitabı okudu, öğrenci not aldı.” cümlesi yapısına göre hangisidir?
- A) Bağımsız sıralı; farklı özneler vardır.
- B) Bağlı; ama bağlacıyla kurulmuştur.
- C) Şartlı birleşik; koşul bildirilir.
- D) Bağımlı sıralı; özne ortaktır.
- E) Basit; tek yargı vardır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Birinci yargının öznesi öğretmen, ikinci yargının öznesi öğrencidir. Virgülle sıralanan ve ortak öge taşımayan iki yargı bağımsız sıralı cümle kurar.
“Ece geldi, çantasını bıraktı.” cümlesi için hangisi doğrudur?
- A) Basit cümledir; tek yüklem vardır.
- B) Bağımlı sıralıdır; Ece ortak öznedir.
- C) Bağımsız sıralıdır; özne farklıdır.
- D) Bağlı cümledir; ve bağlacı vardır.
- E) İç içe birleşiktir; alıntı vardır.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Geldi” ve “bıraktı” yüklemlerinin ikisinde de eylemi yapan Ecedir. Özne ortak olduğundan bağlaçsız virgülle sıralanan yapı bağımlı sıralıdır.
“Çok güzel bir yer burası.” cümlesiyle ilgili hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Yüklem yoktur; cümle eksiltilidir.
- B) Yapısına göre bağlı cümledir.
- C) Yüklem ad soyludur; cümle devriktir.
- D) Soru anlamı vardır; cümle kurallıdır.
- E) Yüklem fiildir; cümle kurallıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Çok güzel bir yer” ad soylu yüklem grubudur. Sonundaki “burası” öznesinden önce kullanıldığı için cümle devriktir; açık bir yüklemi vardır.
“Ankara’ya gidersem seni ararım.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) İç içe birleşik; doğrudan alıntı vardır.
- B) Basit cümle; yalnız tek yargı vardır.
- C) Bağlı cümle; iki yargı ve ile bağlanır.
- D) Şartlı birleşik cümle; gidersem yan yargıdır.
- E) Sıralı cümle; virgül vardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Gidersem” -se şart eki taşıyan yan cümledir; seni arama eylemi Ankara’ya gitme koşuluna bağlanmıştır. Bu nedenle şartlı birleşik cümle oluşur.
“Havanın ne kadar soğuk olduğunu unutma.” cümlesinde hangi özellik belirgindir?
- A) Şart ekiyle kurulan yan yargı
- B) İki bağımsız yüklemin virgülle sıralanması
- C) Ama bağlacıyla iki cümlenin bağlanması
- D) Doğrudan aktarılan iç cümle
- E) Fiilimsiyle kurulan yan yapı
Doğru cevap: E
Çözüm: “Havanın ne kadar soğuk olduğunu” söz öbeğindeki “olduğunu” fiilimsi niteliğindedir ve temel yüklem “unutma”ya nesne olur. Bu yapı fiilimsi taşıyan yan yargı içerir.
“Bu işi yapamayacak değiliz.” cümlesinin anlamı için hangisi doğrudur?
- A) İşi yapabilme olasılığı veya yeterliliği vardır.
- B) İşi kesinlikle yapmayacağız.
- C) Bir soru sorulmaktadır.
- D) Bir şart öne sürülmektedir.
- E) İşin daha önce yapıldığı kesinleşmiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Yapamayacak değiliz” çift olumsuzlukla “yapabiliriz” anlamına yönelir. Cümle biçiminde olumsuzluk öğeleri bulunsa da toplam anlam olumluya yaklaşır.
“Hiç düşünmeden karar verdin.” cümlesindeki “düşünmeden” sözcüğünün türü hangisidir?
- A) İsim-fiil
- B) Zarf-fiil
- C) Soru edatı
- D) Çekimli fiil yüklemi
- E) Sıfat-fiil
Doğru cevap: B
Çözüm: “Düşünmeden” sözcüğü -meden zarf-fiil eki alır ve karar verme eyleminin nasıl gerçekleştiğini açıklar. Ana yüklem “karar verdin” birleşik fiilidir.
“Yağmur durdu mu?” cümlesine ilişkin hangi sınıflandırma doğrudur?
- A) İsim – kurallı – soru
- B) Fiil – eksiltili – soru
- C) Fiil – kurallı – soru
- D) İsim – devrik – ünlem
- E) Fiil – devrik – olumsuz
Doğru cevap: C
Çözüm: “Durdu” çekimli fiildir; soru edatı “mu” yüklemle birlikte cümlenin sonunda kullanılmıştır. Cümle bilgi isteyen soru anlamı taşır ve kurallıdır.
“Şimdi git, sonra konuşuruz.” cümlesinin yapısı için hangisi doğrudur?
- A) Bağlı cümledir; ama bağlacı vardır.
- B) Tek yüklemli basit cümledir.
- C) Bağımlı sıralıdır; özne ortaktır.
- D) Bağımsız sıralıdır; sen ve biz özneleri farklıdır.
- E) Ki’li birleşiktir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Git” yükleminin gizli öznesi sen, “konuşuruz” yükleminin gizli öznesi bizdir. Ortak öge bulunmayan bu iki yargı virgülle bağımsız sıralanmıştır.
“Bu gece ne kadar sessiz!” ifadesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Bilgi isteyen soru cümlesidir.
- B) Olumsuzluk ekiyle kurulmuştur.
- C) Şartlı birleşik cümledir.
- D) İki çekimli fiille sıralanmıştır.
- E) Heyecan/şaşkınlık bildiren ünlem anlatımı vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne kadar sessiz” anlatımı geceye ilişkin bir beğeni veya şaşkınlığı güçlü biçimde dile getirir; gerçek bilgi istemediği için ünlem anlamı taşır.