“Üç öğrenci sabah kütüphaneye gitti.” cümlesinin öznesi hangisidir?
- A) Üç öğrenci
- B) Kütüphaneye
- C) Sabah
- D) Öğrenci sabah
- E) Gitti
Doğru cevap: A
Çözüm: Gitme eylemini gerçekleştirenler üç öğrencidir. Yükleme “kim gitti?” sorusu sorulduğunda “üç öğrenci” yanıtı alınır; bu söz öbeği bir bütün hâlinde öznedir.
“Öğretmen dün sınıfta yeni konuyu anlattı.” cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) Öğretmen
- B) Anlattı
- C) Dün
- D) Sınıfta
- E) Yeni konuyu
Doğru cevap: B
Çözüm: Cümlede yargıyı bildiren çekimli fiil “anlattı”dır; bu nedenle yüklemdir. Öteki ifadeler sırasıyla özne, zaman, yer ve nesne görevindedir.
“Elif masaya kırmızı defterini bıraktı.” cümlesinin belirtili nesnesi hangisidir?
- A) Bıraktı
- B) Kırmızı
- C) Kırmızı defterini
- D) Masaya
- E) Elif
Doğru cevap: C
Çözüm: Bırakma eyleminden doğrudan etkilenen öge “kırmızı defterini” söz öbeğidir. Belirtme durumu eki taşıdığı için belirtili nesnedir; “masaya” yer tamlayıcısıdır.
“Çocuklar akşam parkta oynadı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Çocuklar
- B) Oynadı
- C) Akşam parkta
- D) Parkta
- E) Akşam
Doğru cevap: D
Çözüm: “Nerede oynadı?” sorusu “parkta” yanıtını verir. Bulunma hâli ekiyle yükleme bağlanan bu sözcük yer tamlayıcısıdır; akşam ise zaman bildiren zarf tümlecidir.
“Babam erkenden uyandı.” cümlesinde “erkenden” sözü hangi ögedir?
- A) Belirtili nesne
- B) Özne
- C) Yer tamlayıcısı
- D) Belirtisiz nesne
- E) Zarf tümleci
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne zaman uyandı?” sorusuna “erkenden” yanıtı verilir. Zaman bildiren bu sözcük zarf tümlecidir; uyandı fiili nesne almaz.
“Derya annesine mektup yazdı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Annesine
- B) Yazdı
- C) Mektup
- D) Derya
- E) Derya annesine
Doğru cevap: A
Çözüm: “Kime yazdı?” sorusuna “annesine” yanıtı alınır. Yönelme hâli ekiyle yükleme bağlandığı için yer tamlayıcısıdır; mektup ise belirtisiz nesnedir.
“Kardeşim bir roman okuyor.” cümlesinin belirtisiz nesnesi hangisidir?
- A) Roman okuyor
- B) Bir roman
- C) Bir
- D) Okuyor
- E) Kardeşim
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ne okuyor?” sorusunun cevabı “bir roman”dır. Bu söz öbeği belirtme hâli eki almadığı için belirtisiz nesne sayılır; kardeşim özne, okuyor yüklemdir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne vardır?
- A) Mert mektubu dikkatle okudu.
- B) Bebek sabaha kadar uyudu.
- C) Çocuk sınıfta güldü.
- D) Öğrenciler bahçede koştu.
- E) Kuşlar uzaklara uçtu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Mektubu” belirtme hâli eki almış ve “neyi okudu?” sorusunu yanıtlamıştır. Diğer cümlelerde yüklemden doğrudan etkilenen belirtili bir nesne yoktur.
Hangi cümlede belirtisiz nesne kullanılmıştır?
- A) Öğrenciler bahçede buluştu.
- B) Zeynep sabah ekmek aldı.
- C) Sürü hızla ilerledi.
- D) Deniz sessizce uyudu.
- E) Misafirler erken geldi.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ne aldı?” sorusunun cevabı “ekmek”tir. Belirtme eki bulunmayan bu isim belirtisiz nesnedir; öteki cümlelerde bu işlevde bir sözcük yer almaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı bulunur?
- A) Bebek dün güldü.
- B) Rüzgâr şiddetle esti.
- C) Ece okula erken geldi.
- D) Çocuk çok sevindi.
- E) Yağmur saatlerce sürdü.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nereye geldi?” sorusuna cevap veren “okula” yönelme hâlindedir ve yer tamlayıcısıdır. Diğer seçeneklerdeki sözcükler özne, yüklem veya zarf tümleci görevi yapar.
Hangi cümlede özne açıkça söylenmemiş, yüklemden anlaşılmıştır?
- A) Ali kapıyı açtı.
- B) Annem bize seslendi.
- C) Öğretmen soruyu çözdü.
- D) Sabah erken kalktık.
- E) Öğrenciler yarın gelecek.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kalktık” yükleminin birinci çoğul kişi eki gizli öznenin “biz” olduğunu gösterir. Diğer cümlelerde özne bir sözcük veya sözcük grubu olarak açıkça belirtilmiştir.
Hangi cümlede sözde özne bulunmaktadır?
- A) Ayşe elini yıkadı.
- B) Murat kapıyı kapattı.
- C) Öğretmen derse başladı.
- D) Çocuklar salonda oynadı.
- E) Eski belgeler arşivlendi.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Arşivlendi” edilgen çatılıdır; belgeler arşivleme işini yapmaz, bu işten etkilenir. Bu nedenle “eski belgeler” sözde özne, diğer cümlelerdeki özneler gerçek öznedir.
Hangi cümlede zarf tümleci bulunmaz?
- A) Öğrenci kitabı okudu.
- B) Çocuk sessizce gülümsedi.
- C) Dün yağmur yağdı.
- D) Efe hızla yürüdü.
- E) Misafirler akşam geldi.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bu cümlede öğrenci özne, kitabı belirtili nesne, okudu yüklemdir. Zaman, durum, miktar veya neden bildiren bir zarf tümleci bulunmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne bulunmaz?
- A) Suna çiçekleri suladı.
- B) Bebek derin uyudu.
- C) Efe ekmek getirdi.
- D) Öğretmen soruyu anlattı.
- E) Murat defteri taşıdı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Uyumak geçişsiz bir fiildir; cümlede özne bebek, zarf tümleci derin, yüklem uyudu şeklindedir. Öteki seçeneklerde nesne açıkça bulunmaktadır.
“Ayşe dün kitabı sınıfta okudu.” cümlesinin öge dizilişi hangisidir?
- A) Özne – zarf tümleci – belirtili nesne – yer tamlayıcısı – yüklem
- B) Özne – zarf tümleci – belirtisiz nesne – yer tamlayıcısı – yüklem
- C) Özne – belirtili nesne – zarf tümleci – yer tamlayıcısı – yüklem
- D) Özne – zarf tümleci – yer tamlayıcısı – belirtili nesne – yüklem
- E) Zarf tümleci – özne – belirtili nesne – yer tamlayıcısı – yüklem
Doğru cevap: A
Çözüm: Ayşe özne, dün zaman zarfı, kitabı belirtme ekli nesne, sınıfta yer tamlayıcısı, okudu yüklemdir. Öge sıralaması bu işlevler üzerinden belirlenir.
“Dün yola çıkan otobüs sabah şehre ulaştı.” cümlesinin öznesi hangisidir?
- A) Yola çıkan
- B) Dün yola çıkan otobüs
- C) Dün
- D) Otobüs sabah
- E) Sabah şehre
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ulaşan ne?” sorusunun yanıtı “dün yola çıkan otobüs” söz grubudur. “Dün”, sıfat-fiil grubunun içinde yer aldığından ana cümlede ayrı bir zarf tümleci sayılmaz.
“Öğretmenin verdiği ödevi dün bitirdim.” cümlesindeki belirtili nesne hangisidir?
- A) Verdiği
- B) Dün
- C) Öğretmenin verdiği ödevi
- D) Ödevi dün
- E) Öğretmenin
Doğru cevap: C
Çözüm: “Neyi bitirdim?” sorusuna “öğretmenin verdiği ödevi” yanıtı gelir. Sıfat-fiil grubuyla nitelendirilmiş nesnenin tamamı tek ögedir; “öğretmenin” ayrı özne değildir.
“Masada bekleyen öğrencileri müdür çağırdı.” cümlesinde “masada” sözcüğünün konumu için hangisi doğrudur?
- A) Ana yüklemin yer tamlayıcısıdır.
- B) Yüklemin kendisidir.
- C) Ana cümlenin gizli öznesidir.
- D) Belirtili nesneyi niteleyen söz grubunun içindedir.
- E) Ana cümlenin zarf tümlecidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Masada bekleyen öğrencileri” tamamı ana yüklemin belirtili nesnesidir. “Masada” sıfat-fiil grubunun içinde kaldığından ana cümlede bağımsız yer tamlayıcısı olarak ayrılmaz.
“Köyden gelen misafirler akşam bahçede toplandı.” cümlesinin ögeleri hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Özne: köyden gelen misafirler; nesne: akşam; yer: bahçede; yüklem: toplandı
- B) Özne: misafirler; yer: köyden; zarf: akşam; yüklem: toplandı
- C) Özne: köyden; nesne: misafirler; yer: bahçede; yüklem: toplandı
- D) Özne: misafirler; zarf: köyden gelen; yer: bahçede; yüklem: toplandı
- E) Özne: köyden gelen misafirler; zarf: akşam; yer: bahçede; yüklem: toplandı
Doğru cevap: E
Çözüm: Sıfat-fiil grubu özneyi nitelediğinden “köyden gelen misafirler” bütünüyle öznedir. Akşam zaman zarfı, bahçede yer tamlayıcısıdır; ayrı bir nesne yoktur.
“Çocuk, kitabı bir günde bitirdi.” cümlesinde “bir günde” ifadesi hangi ögedir?
- A) Zarf tümleci
- B) Özne
- C) Belirtili nesne
- D) Yer tamlayıcısı
- E) Yüklem
Doğru cevap: A
Çözüm: Buradaki “bir günde” somut bir yer değil, bitirme işinin ne kadar sürede gerçekleştiğini bildirir. Bu yüzden süre bildiren zarf tümlecidir; kitabı belirtili nesnedir.