“Ayşe kitabı bitirdi.” cümlesindeki “kitabı” hangi ögedir?
- A) Özne
- B) Yüklem
- C) Belirtili nesne
- D) Zarf tümleci
- E) Belirtisiz nesne
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitirme eyleminden etkilenen “kitabı” sözcüğü belirtme hâli eki taşıdığı için belirtili nesnedir. “Neyi bitirdi?” sorusuyla bulunur.
“Pencereler sabah açıldı.” cümlesinin sözde öznesi hangisidir?
- A) Sabah açıldı
- B) Sabah
- C) Açıldı
- D) Pencereler
- E) Pencereyi açan kişi
Doğru cevap: D
Çözüm: Açılma fiili edilgendir; pencereler açma işini kendisi yapmaz, eylemden etkilenir. Bu nedenle “pencereler” cümlede sözde özne görevindedir.
“Yarın erkenden geleceğiz.” cümlesinin gizli öznesi hangisidir?
- A) O
- B) Sen
- C) Ben
- D) Onlar
- E) Biz
Doğru cevap: E
Çözüm: Geleceğiz yüklemindeki kişi eki birinci çoğul kişiyi gösterir. Cümlede açık özne bulunmasa da işi yapacak kişi grubu “biz” olduğundan gizli özne bizdir.
“İnce yağmur gece boyunca yağdı.” cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) Yağdı
- B) Gece boyunca
- C) İnce
- D) Gece
- E) İnce yağmur
Doğru cevap: A
Çözüm: Yağma eylemini zamanla birlikte yargıya bağlayan çekimli fiil “yağdı”dır. “İnce yağmur” özne, “gece boyunca” zarf tümlecidir.
“Arda aceleyle çantasını topladı.” cümlesinin durum zarfı görevindeki ögesi hangisidir?
- A) Arda
- B) Aceleyle
- C) Topladı
- D) Arda aceleyle
- E) Çantasını
Doğru cevap: B
Çözüm: “Nasıl topladı?” sorusuna “aceleyle” yanıtı verilir. Eylemin yapılış biçimini açıkladığından bu sözcük zarf tümlecidir; çantasını nesnedir.
“Çocuklar sırayla sahneye çıktı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Sırayla sahneye
- B) Çocuklar
- C) Sahneye
- D) Sırayla
- E) Çıktı
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nereye çıktı?” sorusunun cevabı “sahneye”dir. Yönelme eki alan bu sözcük yer tamlayıcısıdır; “sırayla” eylemin biçimini bildiren zarf tümlecidir.
“Müdür öğrencileri salonda karşıladı.” cümlesinin belirtili nesnesi hangisidir?
- A) Müdür
- B) Karşıladı
- C) Salonda
- D) Öğrencileri
- E) Müdür öğrencileri
Doğru cevap: D
Çözüm: Karşılanan kişiler “öğrencileri” sözüyle belirtilmiştir. “Kimi karşıladı?” sorusuna yanıt veren ve belirtme eki taşıyan bu öge belirtili nesnedir.
Aşağıdakilerden hangisinin öge dizilişi “özne – belirtili nesne – yüklem” şeklindedir?
- A) Ali sabah uyandı.
- B) Öğrenci sessizce çalıştı.
- C) Çocuk kitabı okudu.
- D) Ece defter aldı.
- E) Mert okula gitti.
Doğru cevap: C
Çözüm: Çocuk özne, kitabı belirtme ekli nesne, okudu yüklemdir. “Ece defter aldı” cümlesinde ise defter belirtisiz nesnedir; istenen diziliş bu değildir.
Hangi cümlenin yüklemi birden çok sözcükten oluşan birleşik fiildir?
- A) Öğrenciler eve döndü.
- B) Tren vaktinde kalktı.
- C) Rüzgâr hafifçe esti.
- D) Öğretmen konuya dikkat çekti.
- E) Bebek yeniden uyandı.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Dikkat çekti” anlamca kalıplaşmış birleşik fiildir; iki sözcük birlikte yüklem olur. “Konuya” yer tamlayıcısı, “öğretmen” öznedir.
Hangi cümlenin yüklemi ad soyludur?
- A) Çocuk dışarı koştu.
- B) Öğrenciler sınava çalıştı.
- C) Kuşlar gökyüzünde uçtu.
- D) Annem yemek pişirdi.
- E) Hava bugün serindi.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Serin” sıfatı ek-fiille yüklem olmuştur; ad soylu yüklemdir. Diğer cümlelerin yüklemleri çekimli eylemlerden oluşmaktadır.
Hangi cümlede hem belirtili nesne hem yer tamlayıcısı vardır?
- A) Ece kardeşine hediyeyi verdi.
- B) Çocuklar sabah uyandı.
- C) Derya hızlı yürüdü.
- D) Kuşlar ağaca kondu.
- E) Ali dün kitap okudu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Hediyeyi” belirtme ekli nesne, “kardeşine” yönelme ekli yer tamlayıcısıdır. “Ece” özne, “verdi” yüklemdir; iki öge birlikte bulunur.
Hangi cümlede iki ayrı zarf tümleci vardır?
- A) Ali dün eve döndü.
- B) Öğrenciler dün sessizce çalıştı.
- C) Deniz masaya kitabı bıraktı.
- D) Mert sınıfta kitap okudu.
- E) Çocuk hızlı koştu.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Dün” zaman, “sessizce” durum bildiren iki ayrı zarf tümlecidir. Diğer seçeneklerde ya tek zarf tümleci vardır ya da zarf dışında yer tamlayıcısı ve nesne bulunur.
Hangi cümlede “ne” sorusunun yanıtı özne görevindedir?
- A) Murat ne yazdı?
- B) Ayşe ne aldı?
- C) Masada ne duruyor?
- D) Öğrenci ne çizdi?
- E) Ece ne pişirdi?
Doğru cevap: C
Çözüm: “Ne duruyor?” sorusu duran varlığı araştırır; ne sözcüğü özneyi sorgular. Diğer cümlelerde fiiller geçişli olduğu için “ne” sorusu nesneyi buldurur.
“Eski fotoğraflar dün sergide gösterildi.” cümlesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Dün yer tamlayıcısı, fotoğraflar nesnedir.
- B) Eski fotoğraflar sözde özne, sergide yer tamlayıcısıdır.
- C) Gösterildi isim soylu yüklemdir.
- D) Sergide belirtili nesne, gösterildi etkendir.
- E) Fotoğraflar gerçek özne, dün nesnedir.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gösterildi” edilgen fiildir; fotoğraflar gösterme eylemini yapmaz, etkilenir ve sözde özne olur. “Sergide” nerede sorusuna cevap veren yer tamlayıcısıdır.
“Bu sabah aradığın dosyayı masanın üstünde buldum.” cümlesinin belirtili nesnesi hangisidir?
- A) Bu sabah
- B) Masanın üstünde
- C) Bu sabah aradığın dosyayı
- D) Dosyayı masanın
- E) Aradığın
Doğru cevap: C
Çözüm: “Neyi buldum?” sorusunun tam yanıtı “bu sabah aradığın dosyayı”dır. Sıfat-fiil grubu içinde kalan “bu sabah” ana cümleden ayrı zarf tümleci sayılmaz.
“Dün okulun önünden geçen otobüsü gördüm.” cümlesinde ana yüklemin yer tamlayıcısı için hangisi doğrudur?
- A) Dün sözcüğüdür.
- B) Okulun önünden sözüdür.
- C) Otobüsü sözcüğüdür.
- D) Cümlede ana yükleme bağlı yer tamlayıcısı yoktur.
- E) Geçen sözcüğüdür.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Dün okulun önünden geçen otobüsü” tümüyle belirtili nesnedir. “Okulun önünden” sıfat-fiil grubunun içindedir; gördüm yüklemine bağlı bağımsız yer tamlayıcısı değildir.
“Küçük çocuk bugün annesine yeni bir resim çizdi.” cümlesinde nesnenin türü nedir?
- A) Belirtili nesne: yeni bir resim
- B) Belirtisiz nesne: annesine
- C) Belirtili nesne: küçük çocuk
- D) Nesne bulunmuyor.
- E) Belirtisiz nesne: yeni bir resim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne çizdi?” sorusuna “yeni bir resim” cevabı alınır; ad grubu belirtme durumu eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir. “Annesine” yer tamlayıcısıdır.
“Yarın erkenden yola çıkacağız.” cümlesinin öznesi için hangisi doğrudur?
- A) Biz gizli öznedir.
- B) Yola açık öznedir.
- C) Erkenden gizli öznedir.
- D) Özne bulunmaz.
- E) Yarın açık öznedir.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Çıkacağız” yüklemindeki birinci çoğul kişi eki öznenin biz olduğunu gösterir. Yarın ve erkenden zaman bildiren ifadelerdir, özne değildir.
“Uzun süre beklediğim mektup bugün geldi.” cümlesinde hangi öge tek bir söz grubu hâlindedir?
- A) Yüklem: bugün geldi
- B) Özne: uzun süre beklediğim mektup
- C) Zarf tümleci: beklediğim mektup
- D) Yer tamlayıcısı: uzun süre
- E) Nesne: beklediğim mektup
Doğru cevap: B
Çözüm: “Gelen ne?” sorusu “uzun süre beklediğim mektup” yanıtını verir. İçindeki beklediğim sıfat-fiili ve uzun süre sözü birlikte özneyi oluşturur; ana cümlede nesne yoktur.
“Toplantıdan sonra müdür bütün soruları yanıtladı.” cümlesinde “toplantıdan sonra” hangi ögedir?
- A) Belirtili nesne
- B) Yer tamlayıcısı
- C) Zarf tümleci
- D) Yüklem
- E) Özne
Doğru cevap: C
Çözüm: “Ne zaman yanıtladı?” sorusunun yanıtı “toplantıdan sonra”dır. Bir zaman anlamı taşıyan söz grubu zarf tümlecidir; içinde ayrılma eki olması tek başına yer tamlayıcısı yapmaz.