“Zeynep güzel bir resim çizdi.” cümlesinin belirtisiz nesnesi hangisidir?
- A) Çizdi
- B) Bir
- C) Güzel
- D) Zeynep
- E) Güzel bir resim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne çizdi?” sorusuna “güzel bir resim” yanıtı alınır. Ad grubunun tamamı belirtisiz nesnedir; sıfat olan “güzel” tek başına ayrı cümle ögesi sayılmaz.
“Kalemler kutunun içinde duruyor.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Kutunun içinde
- B) Kalemler
- C) Duruyor
- D) İçinde duruyor
- E) Kutunun
Doğru cevap: A
Çözüm: “Nerede duruyor?” sorusuna “kutunun içinde” yanıtı verilir. Yer bildiren bu söz öbeği yer tamlayıcısıdır; söz öbeği içindeki sözcükler ayrı ögelere bölünmez.
“Annem dün çorba pişirdi.” cümlesinin zarf tümleci hangisidir?
- A) Çorba
- B) Dün
- C) Dün çorba
- D) Annem
- E) Pişirdi
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ne zaman pişirdi?” sorusunun cevabı “dün”dür. Zaman bildiren bu sözcük zarf tümlecidir; çorba belirtisiz nesne, annem ise öznedir.
“Arkadaşım soruyu kolayca çözdü.” cümlesinin öznesi hangisidir?
- A) Çözdü
- B) Kolayca
- C) Arkadaşım
- D) Soruyu
- E) Soruyu kolayca
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kim çözdü?” sorusuna “arkadaşım” yanıtı alınır. Soruyu nesne, kolayca durum zarfı ve çözdü yüklem olduğundan özne yalnız arkadaşım sözcüğüdür.
“Kuşlar sabah ötüşüyordu.” cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) Kuşlar sabah
- B) Sabah ötüşüyordu
- C) Sabah
- D) Ötüşüyordu
- E) Kuşlar
Doğru cevap: D
Çözüm: Cümlenin yargısını bildiren çekimli fiil “ötüşüyordu”dur ve yüklemdir. “Kuşlar” özne, “sabah” zaman bildiren zarf tümlecidir.
“Çocuk oyuncağını koltuğun altına sakladı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Çocuk
- B) Koltuğun
- C) Sakladı
- D) Oyuncağını
- E) Koltuğun altına
Doğru cevap: E
Çözüm: “Nereye sakladı?” sorusunun yanıtı “koltuğun altına”dır. Yönelme bildirerek yüklemi tamamlayan bu söz öbeği yer tamlayıcısıdır; oyuncağını nesnedir.
Hangi cümlede yer bildiren söz öbeği kendi içinde bölünmeden bir öge oluşturur?
- A) Çocuk kitabı okudu.
- B) Kuşlar yüksekten uçtu.
- C) Öğrenciler sessizce konuştu.
- D) Kalem çekmecenin içinde duruyor.
- E) Güneş sabah doğdu.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Çekmecenin içinde” bir bütün olarak “nerede duruyor?” sorusunu yanıtlar ve yer tamlayıcısıdır. Tamlayanı tek başına ayrı öge saymak doğru olmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne yüklemden önce gelmiştir?
- A) Bahçede oynadı çocuklar.
- B) Sınıfa hızlıca girdi müdür.
- C) Akşamüzeri uçtu kuşlar.
- D) Sabah erkenden kalktı Ali.
- E) Kitabı dikkatle okudu Ece.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Kitabı” belirtme hâlindeki nesnedir ve “okudu” yükleminden önce gelmiştir. Cümle devrik olsa da ögelerin görevi değişmez; özne “Ece”dir.
Hangi cümlede özne bir sıfat tamlamasından oluşmaktadır?
- A) Üç küçük çocuk dışarı çıktı.
- B) Ece hızla eve gitti.
- C) Çocuklar dün geldi.
- D) Suna kalemi buldu.
- E) Mert kitap okudu.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Üç küçük çocuk” sözü sayıyla ve sıfatla belirtilen tek bir özne öbeğidir. Sözcükleri ayrı ögeye ayırmak hatalıdır.
Hangi cümlede yüklemden sonra özne yer alır?
- A) Kitabı Ece okudu.
- B) Bahçeye koştu çocuklar.
- C) Güneş yavaşça battı.
- D) Ali sabah geldi.
- E) Çocuklar bahçede oynadı.
Doğru cevap: B
Çözüm: Devrik cümlede “koştu” yüklemi “çocuklar” öznesinden önce gelmiştir. “Bahçeye” yer tamlayıcısıdır; öge görevleri kelime sırasından bağımsız belirlenir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yalnızca özne ve yüklem vardır?
- A) Çocuk dün uyudu.
- B) Mert okula yürüdü.
- C) Kuşlar ötüyor.
- D) Ali defterini buldu.
- E) Ece sessizce gülümsedi.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuşlar gerçek özne, ötüyor çekimli yüklemdir. Cümlede nesne, yer tamlayıcısı veya zarf tümleci yoktur; diğer seçeneklerde en az bir ek öge bulunur.
Hangi cümlede zaman bildiren zarf tümleci, yer tamlayıcısından önce gelir?
- A) Ali evde bugün dinlendi.
- B) Suna kütüphanede dün okudu.
- C) Mert parkta akşam yürüdü.
- D) Öğrenciler sabah sınıfta toplandı.
- E) Ece okulda dün çalıştı.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Sabah” zaman zarfı, “sınıfta” yer tamlayıcısıdır ve sabah cümlede yer tamlayıcısından önce kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde sıra tersinedir.
Hangi cümlede “çocukları” sözcüğü belirtili nesne görevindedir?
- A) Çocukları eve döndü.
- B) Çocukları dün geldi.
- C) Çocukları bahçede oynuyor.
- D) Çocukları çok neşeli.
- E) Ali çocukları erkenden uyandırdı.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Kimi uyandırdı?” sorusunun yanıtı çocuklarıdır ve belirtme ekiyle belirtili nesne oluşturur. Diğer cümlelerde “çocukları” sahiplik eki almış özne görevindedir.
“Öğretmen soruları çözen öğrencilere teşekkür etti.” cümlesinde yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Soruları
- B) Öğrencilere
- C) Çözen
- D) Soruları çözen öğrencilere
- E) Teşekkür
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kime teşekkür etti?” sorusunun cevabı “soruları çözen öğrencilere”dir. Sıfat-fiil grubuyla nitelenmiş ad bütün olarak yer tamlayıcısıdır; soruları ana cümlenin nesnesi değildir.
“Annem kahvaltıyı mutfakta hazırladı.” ve “Kahvaltı mutfakta hazırlandı.” cümlelerinin özneleri sırasıyla hangisidir?
- A) Gizli özne – gerçek özne
- B) İkisinde de gizli özne
- C) Gerçek özne – gizli özne
- D) Sözde özne – gerçek özne
- E) Gerçek özne – sözde özne
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümlede annem işi yapan gerçek öznedir; ikinci cümlede edilgen hazırlanmaya konu olan kahvaltı işi yapmaz ve sözde özne olur.
“Kapıyı açtı, ışığı yaktı.” cümlesindeki yüklemler için hangisi doğrudur?
- A) Açtı ve yaktı iki ayrı yüklemdir.
- B) Yalnız açtı yüklemdir.
- C) Cümlede yüklem yoktur.
- D) Yalnız yaktı yüklemdir.
- E) Kapıyı ve ışığı yüklemdir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Virgülle sıralanan iki yargı “açtı” ve “yaktı” çekimli fiilleriyle kurulmuştur. Her iki yüklemin de öznesi bağlamdan anlaşılan gizli “o”dur.
“Gelecek hafta yapılacak sınava hazırlanıyoruz.” cümlesindeki yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Yapılacak
- B) Gelecek hafta yapılacak sınava
- C) Hazırlanıyoruz
- D) Gelecek hafta
- E) Sınava
Doğru cevap: B
Çözüm: “Neye hazırlanıyoruz?” sorusuna yanıt veren söz öbeği bütünüyle “gelecek hafta yapılacak sınava”dır. Gelecek hafta ifadesi niteleme grubunun içindedir.
“Ali dün marketten ekmek aldı.” cümlesindeki öge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Ali: özne
- B) Marketten: yer tamlayıcısı
- C) Ekmek: belirtili nesne
- D) Dün: zarf tümleci
- E) Aldı: yüklem
Doğru cevap: C
Çözüm: “Ekmek” belirtme hâli eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir. Ali özne, dün zaman zarfı, marketten yer tamlayıcısı, aldı yüklem olarak doğru belirlenmiştir.
“Kim geldi?” ve “Kimi gördün?” sorularındaki soru sözcüklerinin görevleri sırasıyla hangisidir?
- A) Özne – yer tamlayıcısı
- B) Yüklem – özne
- C) Zarf tümleci – belirtili nesne
- D) Özne – belirtili nesne
- E) Belirtili nesne – özne
Doğru cevap: D
Çözüm: “Kim geldi?” sorusu gelme işini yapan özneyi arar; “kimi gördün?” sorusu görme işinden etkilenen belirtili nesneyi arar. Soru sözcükleri öge görevini korur.
“Bu yaz okuduğum romanı kardeşime verdim.” cümlesinin öge çözümlemesi hangisidir?
- A) Özne: bu yaz; nesne: romanı; yer: kardeşime; yüklem: verdim
- B) Belirtisiz nesne: bu yaz okuduğum romanı; yer: kardeşime; yüklem: verdim
- C) Yer tamlayıcısı: bu yaz okuduğum romanı; nesne: kardeşime; yüklem: verdim
- D) Özne: romanı; zarf: bu yaz; yer: kardeşime; yüklem: verdim
- E) Belirtili nesne: bu yaz okuduğum romanı; yer tamlayıcısı: kardeşime; yüklem: verdim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Bu yaz okuduğum romanı” tümüyle belirtme ekli nesnedir; kardeşime yönelme ekli yer tamlayıcısı, verdim yüklemdir. Gizli özne bendir; “bu yaz” ayrı bir ana cümle ögesi değildir.