“Üç öğrenci sabah kütüphaneye gitti.” cümlesinin öznesi hangisidir?
- A) Üç öğrenci
- B) Kütüphaneye
- C) Sabah
- D) Öğrenci sabah
- E) Gitti
Doğru cevap: A
Çözüm: Gitme eylemini gerçekleştirenler üç öğrencidir. Yükleme “kim gitti?” sorusu sorulduğunda “üç öğrenci” yanıtı alınır; bu söz öbeği bir bütün hâlinde öznedir.
“Öğretmen dün sınıfta yeni konuyu anlattı.” cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) Öğretmen
- B) Anlattı
- C) Dün
- D) Sınıfta
- E) Yeni konuyu
Doğru cevap: B
Çözüm: Cümlede yargıyı bildiren çekimli fiil “anlattı”dır; bu nedenle yüklemdir. Öteki ifadeler sırasıyla özne, zaman, yer ve nesne görevindedir.
“Elif masaya kırmızı defterini bıraktı.” cümlesinin belirtili nesnesi hangisidir?
- A) Bıraktı
- B) Kırmızı
- C) Kırmızı defterini
- D) Masaya
- E) Elif
Doğru cevap: C
Çözüm: Bırakma eyleminden doğrudan etkilenen öge “kırmızı defterini” söz öbeğidir. Belirtme durumu eki taşıdığı için belirtili nesnedir; “masaya” yer tamlayıcısıdır.
“Çocuklar akşam parkta oynadı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Çocuklar
- B) Oynadı
- C) Akşam parkta
- D) Parkta
- E) Akşam
Doğru cevap: D
Çözüm: “Nerede oynadı?” sorusu “parkta” yanıtını verir. Bulunma hâli ekiyle yükleme bağlanan bu sözcük yer tamlayıcısıdır; akşam ise zaman bildiren zarf tümlecidir.
“Babam erkenden uyandı.” cümlesinde “erkenden” sözü hangi ögedir?
- A) Belirtili nesne
- B) Özne
- C) Yer tamlayıcısı
- D) Belirtisiz nesne
- E) Zarf tümleci
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne zaman uyandı?” sorusuna “erkenden” yanıtı verilir. Zaman bildiren bu sözcük zarf tümlecidir; uyandı fiili nesne almaz.
“Derya annesine mektup yazdı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Annesine
- B) Yazdı
- C) Mektup
- D) Derya
- E) Derya annesine
Doğru cevap: A
Çözüm: “Kime yazdı?” sorusuna “annesine” yanıtı alınır. Yönelme hâli ekiyle yükleme bağlandığı için yer tamlayıcısıdır; mektup ise belirtisiz nesnedir.
“Kardeşim bir roman okuyor.” cümlesinin belirtisiz nesnesi hangisidir?
- A) Roman okuyor
- B) Bir roman
- C) Bir
- D) Okuyor
- E) Kardeşim
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ne okuyor?” sorusunun cevabı “bir roman”dır. Bu söz öbeği belirtme hâli eki almadığı için belirtisiz nesne sayılır; kardeşim özne, okuyor yüklemdir.
“Ayşe kitabı bitirdi.” cümlesindeki “kitabı” hangi ögedir?
- A) Özne
- B) Yüklem
- C) Belirtili nesne
- D) Zarf tümleci
- E) Belirtisiz nesne
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitirme eyleminden etkilenen “kitabı” sözcüğü belirtme hâli eki taşıdığı için belirtili nesnedir. “Neyi bitirdi?” sorusuyla bulunur.
“Pencereler sabah açıldı.” cümlesinin sözde öznesi hangisidir?
- A) Sabah açıldı
- B) Sabah
- C) Açıldı
- D) Pencereler
- E) Pencereyi açan kişi
Doğru cevap: D
Çözüm: Açılma fiili edilgendir; pencereler açma işini kendisi yapmaz, eylemden etkilenir. Bu nedenle “pencereler” cümlede sözde özne görevindedir.
“Yarın erkenden geleceğiz.” cümlesinin gizli öznesi hangisidir?
- A) O
- B) Sen
- C) Ben
- D) Onlar
- E) Biz
Doğru cevap: E
Çözüm: Geleceğiz yüklemindeki kişi eki birinci çoğul kişiyi gösterir. Cümlede açık özne bulunmasa da işi yapacak kişi grubu “biz” olduğundan gizli özne bizdir.
“İnce yağmur gece boyunca yağdı.” cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) Yağdı
- B) Gece boyunca
- C) İnce
- D) Gece
- E) İnce yağmur
Doğru cevap: A
Çözüm: Yağma eylemini zamanla birlikte yargıya bağlayan çekimli fiil “yağdı”dır. “İnce yağmur” özne, “gece boyunca” zarf tümlecidir.
“Arda aceleyle çantasını topladı.” cümlesinin durum zarfı görevindeki ögesi hangisidir?
- A) Arda
- B) Aceleyle
- C) Topladı
- D) Arda aceleyle
- E) Çantasını
Doğru cevap: B
Çözüm: “Nasıl topladı?” sorusuna “aceleyle” yanıtı verilir. Eylemin yapılış biçimini açıkladığından bu sözcük zarf tümlecidir; çantasını nesnedir.
“Çocuklar sırayla sahneye çıktı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Sırayla sahneye
- B) Çocuklar
- C) Sahneye
- D) Sırayla
- E) Çıktı
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nereye çıktı?” sorusunun cevabı “sahneye”dir. Yönelme eki alan bu sözcük yer tamlayıcısıdır; “sırayla” eylemin biçimini bildiren zarf tümlecidir.
“Müdür öğrencileri salonda karşıladı.” cümlesinin belirtili nesnesi hangisidir?
- A) Müdür
- B) Karşıladı
- C) Salonda
- D) Öğrencileri
- E) Müdür öğrencileri
Doğru cevap: D
Çözüm: Karşılanan kişiler “öğrencileri” sözüyle belirtilmiştir. “Kimi karşıladı?” sorusuna yanıt veren ve belirtme eki taşıyan bu öge belirtili nesnedir.
“Zeynep güzel bir resim çizdi.” cümlesinin belirtisiz nesnesi hangisidir?
- A) Çizdi
- B) Bir
- C) Güzel
- D) Zeynep
- E) Güzel bir resim
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ne çizdi?” sorusuna “güzel bir resim” yanıtı alınır. Ad grubunun tamamı belirtisiz nesnedir; sıfat olan “güzel” tek başına ayrı cümle ögesi sayılmaz.
“Kalemler kutunun içinde duruyor.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Kutunun içinde
- B) Kalemler
- C) Duruyor
- D) İçinde duruyor
- E) Kutunun
Doğru cevap: A
Çözüm: “Nerede duruyor?” sorusuna “kutunun içinde” yanıtı verilir. Yer bildiren bu söz öbeği yer tamlayıcısıdır; söz öbeği içindeki sözcükler ayrı ögelere bölünmez.
“Annem dün çorba pişirdi.” cümlesinin zarf tümleci hangisidir?
- A) Çorba
- B) Dün
- C) Dün çorba
- D) Annem
- E) Pişirdi
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ne zaman pişirdi?” sorusunun cevabı “dün”dür. Zaman bildiren bu sözcük zarf tümlecidir; çorba belirtisiz nesne, annem ise öznedir.
“Arkadaşım soruyu kolayca çözdü.” cümlesinin öznesi hangisidir?
- A) Çözdü
- B) Kolayca
- C) Arkadaşım
- D) Soruyu
- E) Soruyu kolayca
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kim çözdü?” sorusuna “arkadaşım” yanıtı alınır. Soruyu nesne, kolayca durum zarfı ve çözdü yüklem olduğundan özne yalnız arkadaşım sözcüğüdür.
“Kuşlar sabah ötüşüyordu.” cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) Kuşlar sabah
- B) Sabah ötüşüyordu
- C) Sabah
- D) Ötüşüyordu
- E) Kuşlar
Doğru cevap: D
Çözüm: Cümlenin yargısını bildiren çekimli fiil “ötüşüyordu”dur ve yüklemdir. “Kuşlar” özne, “sabah” zaman bildiren zarf tümlecidir.
“Çocuk oyuncağını koltuğun altına sakladı.” cümlesinin yer tamlayıcısı hangisidir?
- A) Çocuk
- B) Koltuğun
- C) Sakladı
- D) Oyuncağını
- E) Koltuğun altına
Doğru cevap: E
Çözüm: “Nereye sakladı?” sorusunun yanıtı “koltuğun altına”dır. Yönelme bildirerek yüklemi tamamlayan bu söz öbeği yer tamlayıcısıdır; oyuncağını nesnedir.